๒. ภัททสาลชาดก เล่ม ๒๗

กา ตฺวํ สุทฺเธหิ วตฺเถหิ อเฆ เวหายสํ (๑) ฐิตา

เกน ตฺยาสฺสูนิ วตฺตนฺติ กุโต ตํ ภยมาคตํ.

ท่านเป็นใคร มีเสื้อผ้าสะอาดหมดจด

ยืนอยู่ท่ามกลางนภากาศ

เพราะเหตุไร น้ำตาของท่านจึงหลั่งไหล

ภัยนั้นเกิดจากอะไร

(ภัททสาละจอมเทพตรัสว่า)

ตเวว เทว วิชิเต ภทฺทสาโลติ มํ วิทู

สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐโต ปูชิตสฺส เม.

ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพ เมื่อข้าพระองค์

เป็นผู้ที่ประชาชนในแคว้นของพระองค์บูชาอยู่ตลอด ๖๐,๐๐๐ ปี

ประชาชนเหล่านั้นรู้จักข้าพระองค์ว่า

ภัททสาลรุกขเทพ

การยนฺตา นครานิ อคาเร จ ทิสมฺปติ

วิวิเธ จาปิ ปาสาเท น มํ เต อจฺจมญฺญิสุํ

ยเถว มํ เต ปูเชสุํ ตเถว ตฺวํปิ ปูชย.

ขอเดชะพระองค์ผู้เป็นใหญ่แห่งทิศ

พระราชาพระองค์ก่อน ๆ เมื่อจะทรงสร้างพระนครก็ดี

อาคารและปราสาทชนิดต่าง ๆ ก็ดี

ก็มิได้ทรงหมิ่นข้าพระองค์เลย

พระราชาเหล่านั้นบูชาข้าพระองค์แล้วฉันใด

แม้พระองค์ก็จงบูชาข้าพระองค์ฉันนั้นเถิด

(พระราชาตรัสว่า)

ตญฺจ อหํ (๑) น ปสฺสามิ ถูลํ กาเยน เต ทุมํ

อาโรหปริณาเหน อภิรูโปสิ ชาติยา.

ข้าพเจ้ายังมิได้เห็นต้นไม้

ที่มีลำต้นใหญ่เท่ากับลำต้นของท่านเลย

ท่านเป็นต้นไม้ที่มีลำต้นงาม

มีสัณฐานสมส่วนและตรงโดยกำเนิด

ปาสาทํ การยิสฺสามิ เอกถมฺภํ มโนรมํ

ตตฺถ ตํ อุปเนสฺสามิ จิรนฺเต ยกฺข ชีวิตํ.

ข้าพเจ้าจะสร้างปราสาทที่มีเสาเดียว อันน่ารื่นรมย์

จักนำท่านเข้าไปอยู่ในปราสาทหลังนั้น

ท่านผู้ควรบูชา ชีวิตของท่านจักยั่งยืน

(ภัททสาละจอมเทพตรัสว่า)

เอวํ จิตฺตํ อุทปาทิ สรีเรน วินาภาโว

ปุถุโส มํ วิกนฺเตตฺวา ขณฺฑโส อวกนฺตถ.

หากพระองค์เกิดความดำริเช่นนี้

หากพระองค์ทรงปรารถนาจะแยกร่างกายของข้าพระองค์

ขอพระองค์จงรานกิ่งก้านข้าพระองค์ให้มากแล้วบั่นให้เป็นท่อน ๆ

อคฺเค จ เฉตฺวา มชฺเฌ จ ปจฺฉา มูลมฺหิ ฉินฺทถ (๑)

เอวํ เม ฉิชฺชมานสฺส น ทุกฺขํ มรณํ สิยา.

พระองค์จงตัดยอดก่อน ต่อมาจงตัดกลางลำต้น

และจงตัดโคนต้นในภายหลัง

เมื่อข้าพระองค์ถูกตัดอย่างนี้ จะพึงตายไม่เป็นทุกข์

(พระราชาตรัสว่า)

หตฺถปาทํ ยถา ฉินฺเท กณฺณนาสญฺจ ชีวโต

ตโต ปจฺฉา สิโร ฉินฺเท ตํ ทุกฺขํ มรณํ สิยา.

เหมือนราชบุรุษตัดมือ ตัดเท้า ตัดหู และตัดจมูกก่อน

ต่อมาภายหลังจึงตัดศีรษะของโจรที่ยังเป็นอยู่

การตายนั้นพึงเป็นทุกข์

สุขํ นุ ขณฺฑโส ฉินฺนํ ภทฺทสาลวนปฺปติ

กึเหตุ กึ อุปาทาย ขณฺฑโส ฉินฺนมิจฺฉสิ.

ภัททสาละผู้เจ้าป่า การถูกตัดเป็นท่อน ๆ เป็นสุขหรือ

เพราะเหตุไร เพราะอาศัยอะไร

ท่านจึงปรารถนาการถูกตัดเป็นท่อน ๆ

(ภัททสาละจอมเทพตรัสว่า)

ยญฺจ เหตุํ อุปาทาย เหตุํ ธมฺมูปสญฺหิตํ

ขณฺฑโส ฉินฺนมิจฺฉามิ มหาราช สุโณหิ เม.

ก็ข้าพระองค์อาศัยเหตุอันใดซึ่งเป็นเหตุอันประกอบด้วยธรรม

จึงปรารถนาการถูกตัดเป็นท่อน ๆ ขอเดชะพระมหาราช

ขอพระองค์ทรงสดับเหตุอันนั้นของข้าพระองค์

ญาตี เม สุขสํวฑฺฒา มม ปสฺเส นิวาตชา

เตปิหํ อุปหึเสยฺยํ ปเรสํ อสุโขจิตํ.

พวกญาติของข้าพระองค์เจริญเติบโตอย่างมีความสุข

เกิดในที่อับลมข้าง ๆ ข้าพระองค์

ข้าพระองค์พึงเบียดเบียนพวกญาติแม้เหล่านั้น

ชื่อว่าได้ก่อความไม่สุขสบายให้แก่ผู้อื่น

(พระราชาทรงสดับคำนั้นแล้ว จึงตรัสว่า)

เจเตยฺยรูปํ (๑) เจเตสิ ภทฺทสาลวนปฺปติ

หิตกาโมสิ ญาตีนํ อภยํ สมฺม ทมฺมิ เตติ.

ภทฺทสาลชาตกํ ทุติยํ.

ภัททสาละผู้เจ้าป่า ท่านได้คิดสิ่งที่ควรคิด

ปรารถนาประโยชน์เกื้อกูลแก่หมู่ญาติ

สหายเอ๋ย เราให้อภัยแก่ท่าน

ภัททสาลชาดกที่ ๒ จบ