๔. กามชาดก เล่ม ๒๗

๔. กามชาดก (๔๖๗)

ว่าด้วยกามและโทษของกาม

(มาณพผู้เป็นบัณฑิตโพธิสัตว์แสดงธรรมแด่พระราชาว่า)

{๑๖๓๗} [๑๖๘๔] เมื่อบุคคลปรารถนากามอยู่ถ้าสิ่งที่ปรารถนาของบุคคลนั้น สำเร็จได้ คนที่ได้สิ่งที่ตนปรารถนาย่อมมีใจอิ่มเอิบแท้

{๑๖๓๘} [๑๖๘๕] เมื่อบุคคลปรารถนากามอยู่ถ้าสิ่งที่ปรารถนาของบุคคลนั้น สำเร็จได้ครั้นสิ่งที่ปรารถนานั้นสำเร็จแล้วเขาก็จะยัง ปรารถนาต่อไปอีก ก็ย่อมประสบกามสูงขึ้นไป เหมือนบุคคลที่ ถูกลมแดดแผดเผาในฤดูร้อน ย่อมเกิดความกระหายใคร่จะดื่ม นํ้าเรื่อย ๆ ฉะนั้น{๑๖๓๙} [๑๖๘๖] ตัณหาก็ดี ความกระหายก็ดีของคนพาลผู้มีปัญญาน้อย ไม่รู้ อะไร ย่อมเจริญยิ่งขึ้นทุกที เหมือนเขาโคย่อมเจริญขึ้นตาม ตัวฉะนั้น

{๑๖๔๐} [๑๖๘๗] แม้จะให้ทรัพย์สมบัติ ข้าวสาลี ข้าวเหนียว โค ม้า ข้าทาส หญิงชายทั้งแผ่นดิน ก็ยังไม่พอแก่คน ๆ เดียว คนเรารู้อย่างนี้ แล้วพึงประพฤติธรรมสมํ่าเสมอ

{๑๖๔๑} [๑๖๘๘] พระราชาทรงปราบปรามชนะได้ทั่วแผ่นดิน ทรงครอบครองแผ่นดินใหญ่ซึ่งมีมหาสมุทรเป็นขอบเขตทรงครอบครอง มหาสมุทรฝั่งนี้แล้วก็ยังไม่อิ่ม ยังปรารถนาไปถึงแม้มหาสมุทร ฝั่งโน้นอีก{๑๖๔๒} [๑๖๘๙] คนเราเมื่อยังระลึกถึงกามอยู่ตราบใดก็ย่อมไม่ได้ความอิ่มใจ ตราบนั้น ชนเหล่าใดบริบูรณ์ด้วยปัญญามีกายและใจถอย

กลับจากกามทั้งหลาย เห็นโทษด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นแล ชื่อว่าเป็นผู้อิ่ม

{๑๖๔๓} [๑๖๙๐] บรรดาความอิ่มทั้งหลายความอิ่มด้วยปัญญาประเสริฐที่สุด เพราะผู้อิ่มด้วยปัญญานั้นย่อมไม่เร่าร้อนด้วยกามทั้งหลาย คนผู้อิ่มด้วยปัญญา ตัณหาย่อมทำให้อยู่ในอำนาจไม่ได้

{๑๖๔๔} [๑๖๙๑] พึงกำจัดกามทั้งหลายเสีย พึงเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ไม่มีความละโมบบุรุษผู้มีปัญญาเปรียบด้วยมหาสมุทรย่อมไม่เร่าร้อนเพราะกามทั้งหลาย

{๑๖๔๕} [๑๖๙๒] ช่างหนังเมื่อประกอบรองเท้าหนัง ส่วนใดควรเว้นก็เว้น เลือกเอาแต่ส่วนที่ดี ๆ มาทำรองเท้า ขายได้ราคาแล้วย่อมมีความสุข คนเราก็ฉันนั้นเหมือนกัน พิจารณาด้วยปัญญาแล้วละทิ้งส่วนแห่งกามเสีย ย่อมถึงความสุข ถ้าพึงปรารถนาความสุขทั้งปวง ก็ควรละกามทั้งปวงเสีย(พระราชาตรัสแก่มาณพโพธิสัตว์ผู้ได้บรรลุฌานแล้วว่า)

{๑๖๔๖} [๑๖๙๓] คาถา ๘ คาถาที่ท่านกล่าวแล้ว ทุกคาถามีค่านับพัน ข้าแต่ท้าวมหาพรหม ขอท่านจงรับเอาทรัพย์ ๘ พันนี้ไปเถิด คำ ภาษิตของท่านนี้ให้สำเร็จประโยชน์ได้

(มาณพโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๖๔๗} [๑๖๙๔] ข้าพระองค์ไม่ต้องการด้วยทรัพย์เป็นร้อย เป็นพัน หรือเป็นหมี่น <*> เมื่อข้าพระองค์กล่าวคาถาสุดท้าย ใจของข้าพระองค์ ไม่ยินดีในกาม

(พระราชาตรัสสรรเสริญมาณพโพธิสัตว์ว่า)

{๑๖๔๘} [๑๖๙๕] มาณพคนนี้เป็นคนดีจริงหนอเป็นมุนีผู้รู้แจ้งโลกทั้งปวงที่ เป็นผู้ฉลาดกำหนดรู้ตัณหาอันยังความทุกข์ให้เกิดแล้วนำออกได้

๕. ชนสันธชาดก (๔๖๘)

ว่าด้วยเหตุแห่งความดือดร้อนภายหลัง ๑๐ ประการ

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าว่า)

{๑๖๔๙} [๑๖๙๖] พระเจ้าชนสันธะได้ตรัสอย่างนี้ว่า นัยว่าเพราะไม่ทำเหตุ ๑๐ ประการไว้ก่อน เขาย่อมเดือดร้อนในภายหลัง คือ{๑๖๕๐} [๑๖๙๗] บุคคลเมื่อยังเป็นหนุ่มไม่ทำความพยายามให้ทรัพย์เกิดขึ้น ครั้น แก่ตัวลงหาทรัพย์ไม่ได้ ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า‘เมื่อก่อนเราไม่ได้แสวงหาทรัพย์ไว้’{๑๖๕๑} [๑๖๙๘] วิชาที่สมควรแก่ตนบุคคลใดไม่ได้ศึกษาไว้ก่อน บุคคลนั้นย่อม เดือดร้อนในภายหลังว่า ‘เราไม่ได้ศึกษาวิชาไว้ก่อน’ ผู้ไม่มี วิชาย่อมเป็นอยู่ลำบาก{๑๖๕๒} [๑๖๙๙] คนโกงย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า‘เมื่อก่อนเราเป็นคนโกง ส่อเสียด กินสินบน ดุร้าย หยาบคาย’

{๑๖๕๓} [๑๗๐๐] ผู้ที่ชอบฆ่าสัตว์ย่อมเดือนร้อนในภายหลังว่า ‘เมื่อก่อนเราชอบฆ่าสัตว์ หยาบช้า ไม่ประเสริฐ ไม่อ่อนน้อมต่อสัตว์ทั้งหลาย’{๑๖๕๔} [๑๗๐๑] ผู้คบชู้ในภรรยาผู้อื่นย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า ‘หญิงที่ไม่มีใครจับจองก็มีอยู่เป็นอันมากแต่เรากลับไปซ่องเสพภรรยา ผู้อื่น’