๑๐. มณิชาดก เล่ม ๒๗

{๙๖๐} [๙๗๒] ดูก่อนนกคุ่ม ส่วนท่านกินแต่หญ้าและพืชหยาบ ๆ มีรสอร่อยน้อย เมื่อเป็นเช่นนั้น เพราะเหตุอะไรท่านจึงอ้วนพีเล่า(นกคุ่มบอกเหตุที่ตัวเองอ้วนให้กาฟังว่า)

{๙๖๑} [๙๗๓] ดูก่อนลุงกา เรายังชีพอยู่ด้วยความมักน้อยในอาหาร ๑ ด้วยความคิดแต่น้อย ๑ ด้วยไม่หากินไกล ๑ ด้วยอาหารตามมีตาม ได้ ๑ เราเป็นผู้อ้วนพีเพราะเหตุ ๔ อย่างนั้น{๙๖๒} [๙๗๔] เป็นความจริง คนที่มีความมักน้อย คิดถึงความสุขแต่น้อย และถือเอาประมาณในอาหารแต่พอดี ย่อมมีความเป็นไปที่สงบเย็น

๑๐. มณิชาดก (๓๙๕)

ว่าด้วยแก้วมณีห้อยคอกา

(นกพิราบโพธิสัตว์เห็นกาเข้า จึงกล่าวเยาะเย้ยว่า)

{๙๖๓} [๙๗๕] นานแล้วหนอ เราเพิ่งเห็นสหายประดับแก้วมณี สหายของ เราแต่งหนวดเสียเรียบร้อย ช่างงามจริงหนอ

(กาได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๙๖๔} [๙๗๖] เรามัวยุ่งอยู่ในราชการ หาโอกาสไม่ได้ จึงมีเล็บและขนปีก ยาวรุงรัง เป็นเวลานานมาแล้ว เราเพิ่งได้ช่างกัลบกในวันนี้ จึงให้ถอนขนออกจนหมด(นกพิราบโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๙๖๕} [๙๗๗] ท่านได้ช่างกัลบกที่หาได้ยากแล้วให้ถอนขนออกเช่นนี้ ก็ให้เขาถอนไปเถอะ เออก็อะไรเล่าแขวนอยู่ที่คอของท่าน สหายรัก

{๙๖๖} [๙๗๘] พวกมนุษย์ผู้เป็นสุขุมาลชาติย่อมมีแก้วมณีห้อยคอกันเรา เลียนแบบตามมนุษย์เหล่านั้น ท่านอย่าคิดสำคัญว่าเราทำเล่น{๙๖๗} [๙๗๙] ดูก่อนสหาย ถ้าแม้ท่านปรารถนาจะให้แต่งหนวดให้เรียบร้อย เหมือนอย่างเราบ้าง เราก็จะให้เขาทำให้แก่ท่าน แก้วมณีเรา ก็จะให้แก่ท่านด้วย(นกพิราบโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๙๖๘} [๙๘๐] ท่านผู้เดียวเท่านั้นสมควรแก่แก้วมณีและหนวดที่เขาแต่งดีแล้ว การที่ได้พบเห็นท่านเป็นที่พอใจของเรา เพราะฉะนั้น เราขอ ลาท่านไปก่อน

จบ ขุรปุตตวรรคที่ ๒

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ขุรปุตตชาดก ๒. สูจิชาดก

๓. ตุณฑิลชาดก ๔. สุวัณณกักกฏกชาดก

๕. มัยหกสกุณชาดก ๖. ปัพพชิตวิเหฐกชาดก

๗. อุปสิงฆปุปผกชาดก ๘. วิฆาสาทชาดก

๙. วัฏฏกชาดก ๑๐. มณิชาดก

รวมวรรคในฉักกนิบาตนี้มี ๒ วรรค คือ

๑. อาวาริยวรรค ๒. ขุรปุตตวรรค

จบ ฉักกนิบาต

๗. สัตตกนิบาต

๑. กุกกุวรรค

๑. กุกกุชาดก(๓๙๖)

ว่าด้วยปฏิปทาของพระราชาผู้เป็นบัณฑิต

(พระราชาตรัสถามอำมาตย์โพธิสัตว์ผู้อนุศาสน์อรรถธรรมว่า)

{๙๖๙} [๙๘๑] ยอดโดมสูง ๑ ศอกครึ่ง จันทัน ๘ คืบยันยอดโดมนั้นไว้ ยอด โดมนั้นเป็นไม้สีเสียดมีแต่แก่น ไม่มีกระพี้ ทรงตัวอยู่ได้อย่างไร จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน

(อำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๙๗๐} [๙๘๒] จันทัน ๓๐ ตัวทำจากไม้แก่น ไม่มีกระพี้ วางล้อมรอบไว้ ยอด โดมที่จันทันยึดไว้แน่นหนากำลังจันทันบีบบังคับไว้จึง ทรงตัวอยู่ได้ ไม่ตกลงมาจากข้างบน ฉันใด

{๙๗๑} [๙๘๓] พระราชาผู้เป็นบัณฑิตก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเหล่าองคมนตรี ผู้เป็นกัลยาณมิตรมั่นคง ไม่แตกแยกกัน มีความประพฤติ สะอาดประคับประคองไว้ดีแล้ว ย่อมไม่ทรงพลาดจากสิริ เหมือน ยอดโดมที่จันทันยึดไว้ดีแล้วฉะนั้น{๙๗๒} [๙๘๔] คนมีมีด เมื่อปอกเปลือกผลมะงั่วซึ่งมีเปลือกแข็งออก ก็ทำให้ ผลมะงั่วมีรสขม ต่อเมื่อปอกเปลือกออก จึงจะทำให้ผลมะงั่ว มีรสอร่อยแต่ปอกเปลือกเพียงบาง ๆก็ทำให้ไม่อร่อยได้ เหมือนกัน ฉันใด