๑. กุกกุชาดก เล่ม ๒๗

๗. สัตตกนิบาต

๑. กุกกุวรรค

๑. กุกกุชาดก(๓๙๖)

ว่าด้วยปฏิปทาของพระราชาผู้เป็นบัณฑิต

(พระราชาตรัสถามอำมาตย์โพธิสัตว์ผู้อนุศาสน์อรรถธรรมว่า)

{๙๖๙} [๙๘๑] ยอดโดมสูง ๑ ศอกครึ่ง จันทัน ๘ คืบยันยอดโดมนั้นไว้ ยอด โดมนั้นเป็นไม้สีเสียดมีแต่แก่น ไม่มีกระพี้ ทรงตัวอยู่ได้อย่างไร จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน

(อำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๙๗๐} [๙๘๒] จันทัน ๓๐ ตัวทำจากไม้แก่น ไม่มีกระพี้ วางล้อมรอบไว้ ยอด โดมที่จันทันยึดไว้แน่นหนากำลังจันทันบีบบังคับไว้จึง ทรงตัวอยู่ได้ ไม่ตกลงมาจากข้างบน ฉันใด

{๙๗๑} [๙๘๓] พระราชาผู้เป็นบัณฑิตก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเหล่าองคมนตรี ผู้เป็นกัลยาณมิตรมั่นคง ไม่แตกแยกกัน มีความประพฤติ สะอาดประคับประคองไว้ดีแล้ว ย่อมไม่ทรงพลาดจากสิริ เหมือน ยอดโดมที่จันทันยึดไว้ดีแล้วฉะนั้น{๙๗๒} [๙๘๔] คนมีมีด เมื่อปอกเปลือกผลมะงั่วซึ่งมีเปลือกแข็งออก ก็ทำให้ ผลมะงั่วมีรสขม ต่อเมื่อปอกเปลือกออก จึงจะทำให้ผลมะงั่ว มีรสอร่อยแต่ปอกเปลือกเพียงบาง ๆก็ทำให้ไม่อร่อยได้ เหมือนกัน ฉันใด

{๙๗๓} [๙๘๕] พระราชาผู้ทรงเป็นบัณฑิตก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อไม่ทรงเหี้ยมโหดในชาวบ้านและชาวนิคม ทรงรวบรวมพระราชทรัพย์อยู่ ทรงประพฤติตามหลักธรรมปฏิบัติตามหลักธรรมอยู่ก็พึง ทำความเจริญแก่ราษฎร ไม่ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อนได้{๙๗๔} [๙๘๖] ดอกบัวเกิดในน้ำอันใสละอาด มีรากขาว เกิดขึ้นในสระโบกขรณี พอต้องแสงอาทิตย์ก็บาน เปือกตม ผงธุลี และนํ้าก็มิได้แปดเปื้อน ฉันใด

{๙๗๕} [๙๘๗] พระราชาก็ฉันนั้น ทรงวินิจฉัยคดีโดยชอบธรรม ไม่ตัดสินโดยผลุนผลัน มีการกระทำบริสุทธิ์ ปราศจากกรรมที่เป็นบาป ย่อมไม่แปดเปื้อนกรรมกิเลส เหมือนดอกบัวที่เกิดในสระโบกขรณี ฉะนั้น

๒. มโนชชาดก (๓๙๗)

ว่าด้วยราชสีห์คบกับสุนัขจิ้งจอก

(สุนัขจิ้งจอกรำพึงกับตัวเองว่า)

{๙๗๖} [๙๘๘] เพราะเหตุที่คันศรก็โก่ง สายคันศรก็ส่งเสียงหวีดหวิว พญา เนื้อมโนชะเพื่อนเราคงถูกเขาฆ่าตายแล้วเป็นแน่

{๙๗๗} [๙๘๙] เอาละ บัดนี้เราจะหลบไปชายป่าตามสบาย ธรรมดาผู้ตาย แล้วเช่นนี้เป็นเพื่อนไม่ได้ เมื่อเรายังมีชีวิตอยู่พึงได้เพื่อนอีก