พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ฉักกนิบาต · ขุรปุตตวรรค
๑๐. มณิชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๖๓–๙๖๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในขุรปุตตวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
๑๐ มณิชาตกํ ๔
๑๐. มณิชาดก
ว่าด้วยแก้วมณี
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ฉักกนิบาต ขุรปุตตวรรค มณิชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
จิรสฺสํ วต ปสฺสามิ สหายํ มณิธารินํ
สุกตา ๕ มสฺสุกุตฺติยา โสภเต วต เม สขา ฯ
นานมาแล้วหนอ เราเพิ่งเห็นสหายประดับแก้วมณี เพื่อนของเราแต่งหนวดเสียเรียบร้อยงดงามจริงหนอ.
ปรูฬฺหกจฺฉนขโลโม อหํ กมฺเม สุพฺยาวโฏ
จิรสฺสํ นหาปิตํ ลทฺธา โลมนฺตมชฺชหารยิ ๖ ฯ
เรามัวยุ่งอยู่ในราชการ หาโอกาสไม่ได้ จึงมีเล็บและขนปีกยาวรุงรังเป็นเวลานานแล้ว เราเพิ่งได้ช่างกัลบกในวันนี้ จึงให้ถอนขนออกจนหมด.
ยํ นุ โลมํ อหาเรสิ ทุลฺลภํ ลทฺธกปฺปกํ
อถ กิญฺจิ หิ เต สมฺม กณฺเฐ กึนิกิลายติ ๗ ฯ
ท่านได้ช่างกัลบกที่หาได้ยาก แล้วให้ถอนขนออกเช่นนี้ ท่านชอบใจเราจะให้เขาทำให้บ้าง ดูกรสหาย เออก็อะไรเล่า แขวนอยู่ที่คอของท่าน.
มนุสฺสสุขุมาลานํ มณิ กณฺเฐสุ ลมฺพติ
เตสาหํ อนุสิกฺขามิ มา ตฺวํ มญฺญิ ทวา กตํ ฯ
๑ ม. อทูรคมเนน จ ฯ ๒ ม. อปฺปจินฺตสุขสฺส จ ฯ ๓ ม. สุสงฺคหิตมานสฺส ฯ
๔ สี. ยุ. กากชาตกํ ฯ ม. ปาราวตชาตกํ ฯ ๕ สี. ยุ. สุกตาย ฯ
๖ ม. โลมํ ตํ อชฺช หารยึ ฯ ๗ สี. ม. อถ กิญฺจรหิ เต สมฺม กณฺเฐ กิณิกิณายติ ฯ
แก้วมณีของมนุษย์ผู้สุขุมาลชาติห้อยอยู่ที่คอเรา เราสำเหนียกตามอย่างของมนุษย์ผู้สุขุมาลชาติเหล่านั้น ท่านอย่าสำคัญว่า เราทำเล่น.
สเจปิมํ ปิหยสิ มสฺสุกุตฺตึ สุการิตํ
การยิสฺสามิ เต สมฺม มณึ จาปิ ททามิ เต ฯ
ดูกรสหาย ถ้าแม้ท่านปรารถนาจะให้แต่งหนวดให้เรียบร้อยเหมือนอย่างเรา เราก็จะให้เขาทำให้แก่ท่าน แก้วมณีเราก็จะให้แก่ท่านด้วย.
ตฺวญฺเญว มณินา ฉนฺโน สุกตาย จ มสฺสุยา
อามนฺต โข ตํ คจฺฉามิ ปิยํ เม ตว ทสฺสนนฺติ ฯ
มณิชาตกํ ทสมํ ฯ
ขุรปุตฺตวคฺโค ๑ ทุติโย ฯ
___________
ตสฺสุทฺทานํ
อถ ปสฺส สสูจิ จ ตุณฺฑิลโก
มิค มยฺหกปญฺจมปกฺขิวโร
อถ ปญฺชลิ วาริช มชฺฌ ปุน
อถ วฏฺฏก กโปฏวเรน ทส ฯ
___________
ตตฺร วคฺคุทฺทานํ ภวติ ฯ
อถ วคฺคํ ปกิตฺติสฺสํ ฉนิปาตํ วรุตฺตเม
อาวาริยา จ สูจิ ๒ จ เทฺว จ วุตฺตา สุพฺยญฺชนา ฯ
ฉกฺกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ
___________
๑ สี. เสนกวคฺโค ฯ ม. ขรปุตฺตวคฺโค ฯ ๒ ม. อวาริยา จ ขโร จ ฯ สี. เสนกา ฯ
ท่านผู้เดียวเท่านั้น สมควรแก่แก้วมณีและหนวดที่เขาแต่งดีแล้วด้วยการที่ได้พบเห็นท่านเป็นที่พอใจของเรา เพราะฉะนั้น เราขอลาท่านไปก่อน.
จบ มณิชาดกที่ ๑๐.
จบ ขุรปุตตวรรคที่ ๒.
_________________
รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. ขุรปุตตชาดก ๒. สูจิชาดก
๓. ตุณฑิลชาดก ๔. สุวรรณกักกฏชาดก
๕. มัยหกสกุณชาดก ๖. ปัพพชิตวิเหฐกชาดก
๗. อุปสิงฆปุปผกชาดก ๘. วิฆาสาทชาดก
๙. วัฏฏกชาดก ๑๐. มณิชาดก.
รวมวรรคในฉักกนิบาตนี้มี ๒ วรรค คือ
๑. อาวาริยวรรค ๒. ขุรปุตตวรรค.
จบ ฉักกนิบาตชาดก.
จบ ๑๐. มณิชาดก