๑. กุกกุชาดก เล่ม ๒๗

ทิยฑฺฒกุกฺกู อุทเยน กณฺณิกา

วิทตฺถิโย อฏฺฐ ปริกฺขิปนฺติ นํ

สา สีสปา ๑ สารมยา อเผคฺคุกา

กุหึ ฐิตา อุปริโต ๒ น ธํสติ ฯ

ช่อฟ้าโดยส่วนสูงประมาณสองศอกคืบ โดยรอบกว้างประมาณแปดคืบเป็นไม้สีเสียดมีแต่แก่น ไม่มีกระพี้ ตั้งอยู่ได้อย่างไร จึงไม่ตกลงจากข้างบน?

ยา ตึสติ สารมยา อเผคฺคุกา ๓

ปริกิริย โคปาณสิโย สมฏฺฐิตา ๔

ตาหิ สุสงฺคหิตา ๕ พลสา จ ๖ ปีฬิตา

สมฏฺฐิตา ๔ อุปริโต ๒ น ธํสติ ฯ

กลอนสามสิบอันสำเร็จด้วยไม้แก่น ไม่มีกระพี้ เรียงรายตั้งอยู่ได้ส่วนกัน ช่อฟ้าอันกลอนเหล่านั้น และกำลังยึดเหนี่ยวรั้งไว้แน่นหนา ตั้งอยู่ได้ส่วนกัน จึงไม่ตกลงจากข้างบน ฉันใด.

เอวมฺปิ มิตฺเตหิ ทเฬฺหหิ ปณฺฑิโต

อเภชฺชรูเปหิ สุจีหิ มนฺติภิ

สุสงฺคหีโต สิริยา น ธํสติ

โคปานสีภารวหาว กณฺณิกา ฯ

พระราชาผู้เป็นบัณฑิต ก็ฉันนั้น อันกัลยาณมิตรทั้งหลายผู้มีจิตมั่นคง มิได้แตกร้าว เป็นคนสะอาด มีปัญญา สงเคราะห์เป็นอย่างดีแล้ว ย่อมไม่เสื่อมจากศิริ เหมือนช่อฟ้าที่กลอนเหนี่ยวรั้งไว้ ฉะนั้น.

ขรตฺตจํ เพลฺลํ ยถาปิ สตฺถวา

อนามสนฺโตปิ กโรติ ติตฺตกํ

สมาหรํ สาธุกโรติ ปตฺถวา ๗

อสาธุกยิรา ๘ ตนุพนฺธมุทฺธรํ ๙ ฯ

๑ ม. สา สึสปา ฯ สี. ยุ. สสึสปา ฯ ๒ ม. อุปฺปริโต ฯ ๓ ม. อนุชฺชุกา ฯ

๔ ม. สมํ ฐิตา ฯ ๕ สี. ตา สงฺคหิตา ... ฯ ๖ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ

๗ ม. สาทุํ กโรติ ปตฺถิว ฯ ๘ ม. อสาทุํ กยิรา ฯ ๙ สี. ยุ. ตนุวฏฺฏมุทธรํ ฯ

บุคคลถือมีดไม่ปอกผลมะนาวที่มีเปลือกอันแข็งออกเสียก่อน ก็จะทำรสมะนาวให้ขมได้ เมื่อปอกเปลือกออกดีแล้วจะทำให้มะนาวมีรสอร่อยดีขึ้น แต่เมื่อปอกเปลือกออกไม่หมดดี ก็จะทำให้มีรสไม่อร่อยได้ฉันใด.

เอวมฺปิ คามนิคเมสุ ปณฺฑิโต

อสาหสํ ราช ธนานิ สงฺฆรํ

ธมฺมานุวตฺตี ปฏิปชฺชมาโน

ผาตึ ๑ กยิรา อวิเหฐยํ ปรํ

แม้พระราชาผู้เป็นบัณฑิต ก็ฉันนั้น พระทัยไม่เหี้ยมโหดแก่ชาวบ้านและชาวนิคม รวบรวมทรัพย์ไว้ ทรงประพฤติตามธรรมปฏิบัติอยู่ ไม่ทรงเบียดเบียนประชาชน ทรงทำแต่ความเจริญรุ่งเรืองให้.

โอทาตมูลํ สุจิวาริสมฺภวํ

ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชํ

ปทุมํ ยถา อคฺคินิภาสิผาลิมํ ๒

น กทฺทโม น รโช น วาริ ลิมฺปติ ฯ

ดอกบัวเกิดในน้ำอันใสสะอาด มีรากอันขาวเกิดขึ้นในสระโบกขรณีพอต้องแสงอาทิตย์ก็บาน เปือกตม ธุลีและน้ำก็มิได้แปดเปื้อน ฉันใด.

เอวมฺปิ โวหารสุจึ อสาหสํ

วิสุทฺธกมฺมนฺตมเปตปาปกํ

น ลิมฺปติ กมฺมกิเลส ตาทิโส

ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชนฺติ ฯ

กุกฺกุชาตกํ ปฐมํ ฯ

พระมหากษัตริย์ก็ฉันนั้น ทรงทำการวินิจฉัยโดยชอบธรรม เว้นอคติไม่ตัดสินโดยผลุนผลัน มีการงานบริสุทธิ์ปราศจากกรรมอันชั่วช้า ย่อมไม่แปดเปื้อนกรรมกิเลส เหมือนดอกบัวที่เกิดในสระโบกขรณี ฉะนั้น.

จบ กุกกุชาดกที่ ๑.