พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ฉักกนิบาต · ขุรปุตตวรรค
๖. ปัพพชิตวิเหฐกชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๓๗–๙๔๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในขุรปุตตวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ฉักกนิบาต ขุรปุตตวรรค ปัพพชิตวิเหฐกชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๖๕–๒๖๗
{๙๓๖} [๙๔๘] ผู้ฉลาดได้ทรัพย์สมบัติมาแล้วย่อมสงเคราะห์ช่วยเหลือญาติพี่น้อง เพราะการสงเคราะห์ช่วยเหลือนั้นเขาย่อมได้รับเกียรติคุณ จากโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงอยู่บนสวรรค์
๖. ปัพพชิตวิเหฐกชาดก (๓๙๑)
ว่าด้วยผู้เบียดเบียนนักบวช
(พระราชาตรัสสนทนากับวิทยาธรว่า)
{๙๓๗} [๙๔๙] ท่านมีรูปงาม แต่ยอมให้สมณะผู้มีรูปร่างขี้เหร่อยู่ข้างหน้า ประนม มือนมัสการอยู่ สมณะนั้นประเสริฐกว่าท่าน หรือว่าเสมอกับ ท่าน ท่านจงบอกชื่อสมณะนั้นและชื่อของตนแก่เรา(ท้าวสักกะผู้เป็นโพธิสัตว์กราบทูลพระราชาว่า)
{๙๓๘} [๙๕๐] ข้าแต่มหาราชเทวดาทั้งหลายย่อมไม่เอ่ยถึงนามและโคตร ของพระขีณาสพผู้ดำเนินไปโดยชอบ ผู้ปฏิบัติตรงทาง ก็แต่ว่า หม่อมฉันจะบอกชื่อของหม่อมฉันแก่พระองค์หม่อมฉันเป็น ท้าวสักกะจอมเทพของชาวไตรทศ (พระราชาตรัสถามถึงประโยชน์ของการนอบน้อมภิกษุว่า)
{๙๓๙} [๙๕๑] ข้าแต่เทวราช หม่อมฉันขอถามเนื้อความนี้กะพระองค์ว่าผู้ใด เห็นพระภิกษุผู้ประกอบด้วยจรณะแล้วยอมให้อยู่หน้าประนม มือนมัสการอยู่ ผู้นั้นจุติจากมนุษยโลกนี้แล้วจะได้ความสุขอะไร
- ๑ชาวไตรทศ หมายถึงเหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ (ขุ.วิ.อ. ๙๗,ขุ.อป.อ. ๑/๓๒๑)
(ท้าวสักกะตรัสบอกว่า)
{๙๔๐} [๙๕๒] ผู้ใดเห็นภิกษุผู้ประกอบด้วยจรณะ แล้วยอมให้อยู่หน้าประนม มือนมัสการอยู่ ผู้นั้นย่อมได้สรรเสริญในปัจจุบัน และเมื่อตาย ไปแล้วย่อมได้ขึ้นสวรรค์
(พระราชาทรงดีพระทัยที่ทรงทำลายความถือผิดเสียได้ จึงตรัสว่า)
{๙๔๑} [๙๕๓] วันนี้ โชควาสนาได้เกิดขึ้นแก่หม่อมฉันแล้วที่หม่อมฉัน ได้เห็นท้าววาสวะผู้เป็นใหญ่กว่าหมู่สัตว์ข้าแต่ท้าวสักกะ หม่อมฉันได้พบเห็นภิกษุและพระองค์แล้วจักทำบุญให้มาก
(ท้าวสักกะตรัสสอนพระราชาว่า)
{๙๔๒} [๙๕๔] บุคคลเหล่าใดมีปัญญา เป็นพหูสูต สามารถคิดเหตุการณ์ใด้มาก ควรคบหาบุคคลเหล่านั้นโดยแท้เทียว ข้าแต่มหาราช พระองค์ ได้ทรงพบเห็นภิกษุและหม่อมฉันแล้วขอจงทรงทำบุญให้มากเถิด(พระราชาตรัสว่า)
{๙๔๓} [๙๕๕] ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมเทพเพราะได้ฟังคำที่พระองค์ตรัสดีแล้ว หม่อมฉันจักเป็นผู้ไม่โกรธ มีจิตผ่องใสเป็นนิจ จักเป็นผู้ควร แก่การขอของแขกผู้มาทุกประเภทจักกำจัดมานะคือความ ถือตัวเสียแล้วกราบไหว้ท่านผู้ควรกราบไหว้
- ๑ผู้ประกอบด้วยจรณะ ในที่นี้หมายถึงผู้มีศีล (ขุ.ชา.อ. ๕/๙๐) อนึ่ง คำว่า จรณะ หมายถึงคุณธรรมเครื่องประพฤติปฏิบัติให้ลุถึงวิชชาหรือนิพพาน มี ๑๕ ประการ คือ (๑) สีลสัมปทา ความถึงพร้อมด้วยศีล (๒) อินทรียสังวร การสำรวมอินทรีย์ (๓) โภชเนมัตตัญญุตา ความรู้จักประมาณในการบริโภค (๔) ชาคริยานุโยค การหมั่นประกอบความเพียร สัทธรรม ๗ คือ (๑) มีศรัทธา (๒) มีหิริ (๓) มีโอตตัปปะ (๔) เป็นพหูสูต (๕) ปรารภความเพียร (๖) มีสติมั่นคง (๗) มีปัญญา รูปาวจรฌาน ๔ คือ (๑) ปฐมฌาน (๒) ทุติยฌาน (๓) ตติยฌาน (๔) จตุตถฌาน (สํ.ส.อ. ๒๐๘)
๗. อุปสิงฆปุปผกชาดก (๓๙๒)
ว่าด้วยคนดีไม่ควรทำชั่วแม้นิดหน่อย
(เทพธิดาผู้สถิตอยู่ที่ต้นไม้ต้องการให้ฤๅษีสลดใจ จึงกล่าวว่า)
{๙๔๔} [๙๕๖] การที่ท่านเข้าไปดมกลิ่นดอกบัวที่เขายังมิได้ให้จัดเป็นส่วนแห่ง การขโมยอย่างหนึ่งดูก่อนท่านผู้นิรทุกข์ท่านชื่อว่าเป็นผู้ขโมยกลิ่น(ฤๅษีโพธิสัตว์กล่าวว่า)
{๙๔๕} [๙๕๗] อาตมาไม่ได้นำเอาไป ไม่ได้เด็ดไป อาตมาดมดอกบัวอยู่ในที่ไกล เมื่อเป็นเช่นนั้น เหตุไฉนท่านจึงกล่าวหาอาตมาว่าเป็นผู้ ขโมยกลิ่นเล่า{๙๔๖} [๙๕๘] ชายคนนี้มาขุดเหง้าบัว มาเด็ดเอาดอกบัวไป เพราะเหตุไร ท่านจึงไม่กล่าวหาเขาผู้ทำกรรมชั่วช้าอย่างนี้บ้างเล่า(เทพธิดากล่าวว่า)
{๙๔๗} [๙๕๙] ชายผู้นี้ละโมบเรื่อยเปื่อยเป็นคนแปดเปื้อนเหมือนผ้านุ่งของ แม่นมฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่มีอะไรจะพูดในตัวเขา แต่ข้าพเจ้า ควรจะว่ากล่าวท่าน{๙๔๘} [๙๖๐] สำหรับคนเช่นท่านผู้ไม่มีกิเลสฟูขึ้นแสวงหาความสะอาดอยู่ เป็นนิจ บาปเพียงเท่าปลายขนสัตว์ก็ปรากฏเหมือนก้อนเมฆใหญ่(ฤๅษีโพธิสัตว์ได้ถึงความสลดใจแล้วกล่าวว่า)
{๙๔๙} [๙๖๑] แม่เทพธิดา ท่านรู้จักอาตมาและอนุเคราะห์อาตมาโดยแท้ ขอท่านช่วยตักเตือนอาตมาอีกในเมื่อท่านเห็นโทษเช่นนี้ของอาตมา
จบ ๖. ปัพพชิตวิเหฐกชาดก