พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๙
๔. นีตเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในวรรคที่ ๙มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๙ นีตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๕๘–๓๕๙
๓. สีหเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความไม่ประมาท
นัยว่า ท่านพระสีหเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๐}[๘๓] ดูก่อนสีหะ ท่านจงอย่าประมาท อย่าเกียจคร้าน ทั้งกลางคืนและกลางวัน จงอบรมกุศลธรรมให้เกิดขึ้น จงละอัตภาพเสียโดยพลันเถิด
๔. นีตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับคนโง่
นัยว่า ท่านพระนีตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๑}[๘๔] คนโง่เขลาเอาแต่นอนหลับตลอดทั้งคืน และยินดีในการคลุกคลีกันตลอดวันยังคํ่า เมื่อไรจักทำที่สุดแห่งทุกข์ ได้เล่า
- ๑สุภาษิตคาถานี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทอดพระเนตรเห็นท่านพระสีหะมีจิตฟุ้งซ่านไม่เป็นสมาธิ ขณะเจริญกัมมัฏฐาน จึงเสด็จมาทางอากาศตรัสสอน เมื่อจบพระพุทธดำรัสตรัสสอน ท่านพระสีหะได้เจริญวิปัสสนาจนสำเร็จเป็นพระอรหันต์ เมื่อจะพยากรณ์(ประกาศให้ทราบ)ความเป็นพระอรหันต์ จึงได้นำพระดำรัสตรัสสอนนี้มากล่าวซํ้า (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๗๘,๒๘๐) อนึ่ง ข้อความว่า จงละอัตภาพเสียโดยพลัน หมายถึงว่าจงรีบเร่งละฉันทราคะคือความกำหนัดด้วยอำนาจความ พอใจหรือความติดใจยินดีในอัตภาพนั้นให้ได้โดยเด็ดขาด (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๐)
- ๒สุภาษิตคาถานี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรวจดูความแก่กล้าแห่งอุปนิสัยที่จะบรรลุอรหัตตผลของ ท่านพระนีตเถระแล้วได้ตรัสสอนจนท่านพระนีตเถระเกิดความสังเวชเริ่มเจริญวิปัสสนาแล้วได้บรรลุอรหัตตผล เมื่อจะพยากรณ์ความเป็นพระอรหันต์ จึงได้นำมากล่าวซํ้า (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๑,๒๘๒)
๕. สุนาคเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรม
นัยว่า ท่านพระสุนาคเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๒}[๘๕] ผู้ฉลาดในการถือเอาซึ่งนิมิตแห่งจิต เสวยรสแห่งวิเวก เพ่งฌานอยู่ ฉลาดในการรักษากรรมฐาน มีสติตั้งมั่น พึงบรรลุนิรามิสสุขได้อย่างแน่นอน
๖. นาคิตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับทางไปนิพพาน
นัยว่า ท่านพระนาคิตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๓}[๘๖] ในลัทธิอื่น ๆ ภายนอกพระพุทธศาสนานี้ ไม่มีทางที่ไปสู่พระนิพพานเหมือนอริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ นี้เลย พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นบรมศาสดาทรงพร่ำสอน ภิกษุสงฆ์ด้วยพระองค์เอง เหมือนทรงแสดงผลมะขามป้อม บนฝ่าพระหัตถ์ฉะนั้น
- ๑นิมิตแห่งจิต ในที่นี้หมายถึงกาลประกอบความเพียรที่เหมาะแก่จิตตภาวนา เช่น ในเวลานี้ควรประคับประคองจิตไว้ ในเวลานี้ควรร่าเริงจิต ในเวลานี้ควรวางเฉยจิต (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๔)
- ๒นิรามิสสุข สุขปราศจากอามิส หมายถึงนิพพานสุข ความสุขในพระนิพพาน และผลสุข ความ สุขในผลสมาบัติ (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๘๔)
จบ ๔. นีตเถรคาถา