พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๕
๔. สานุเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในวรรคที่ ๕มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ สานุเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๓๙–๓๔๐
๓. สุมังคลเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการเป็นผู้ไม่ประมาท
นัยว่า ท่านพระสุมังคลเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๘๐}[๔๓] เราพ้นดีแล้ว เราพ้นดีแล้ว เราเป็นผู้พ้นดีแล้วจากอาการค่อม ๓ อย่าง คือ จากการเกี่ยวข้าว จากการไถนา จากการถางหญ้า ถึงแม้ว่ากิจมีการเกี่ยวข้าวเป็นต้นจะอยู่ในที่ใกล้ ๆ เรานี้เอง แต่ก็ไม่สมควรแก่เราทั้งนั้น ท่านจงเจริญฌานไปเถิด สุมังคละ จงเจริญฌานไปเถิด สุมังคละ ท่านจงเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่เถิด สุมังคละ
๔. สานุเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการปลอบโยนผู้ร้องไห้
นัยว่า ท่านพระสานุเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๘๑}[๔๔] โยมจ๋า คนทั้งหลายเขาพากันร้องไห้ถึงคนที่ตายแล้ว หรือร้องไห้ถึงคนที่ยังเป็นอยู่แค่หายหน้าจากไป ส่วนฉัน ยังมีชีวิตอยู่ โยมก็เห็น เหตุไรโยมจึงมาร้องไห้ถึงฉันเล่า
- ๑ท่านพระสุมังคลเถระองค์นี้ ก่อนบวชมีอาชีพเป็นชาวนาที่ยากลำบาก ได้มาเห็นลาภสักการะ จำนวนมากที่เกิดแก่ภิกษุ จึงอยากบวชเพื่ออาศัยเลื้ยงชีพ พระมหาเถระรูปหนึ่งกรุณาบวชให้ ภายหลังจากบวชแล้วเข้าไปอยู่ในป่า เบื่อหน่ายอึดอัดระอาใจที่ต้องอยู่ผู้เดียว จึงคิดอยากสึก กำลังเดินทางกลับไปหมู่บ้านญาติ ในระหว่างทางได้พบเห็นพวกชาวนานุ่งผ้าเก่า ๆ เนื้อตัวสกปรก กรำแดดลมไถนาอยู่ จึงเกิดความสลดใจเพราะได้เวลาที่ญาณแก่กล้า เข้าไปอาศัยโคนไม้แห่งหนึ่ง แล้วเจริญวิปัสสนาจนสำเร็จเป็นพระอรหันต์ พร้อมเปล่งอุทานคาถานี้ (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๗๒)
๕. รมณียวิหาริเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความพลาดพลั้ง
นัยว่า ท่านพระรมณียวหารีเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๘๒}[๔๕] โคอาชาไนยตัวงามพลาดล้มแล้วย่อมกลับลุกขึ้นตั้งตัวได้ ฉันใด ท่านทั้งหลายจงจำเราผู้เป็นสาวกของพระสัมมา สัมพุทธเจ้าผู้สมบูรณ์ด้วยทัสสนะว่าเป็นฉันนั้นเถิด
๖. สมิทธิเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความไม่กลัวมาร
นัยว่า ท่านพระสมิทธิเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๘๓}[๔๖] เราออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา สติ ปัญญาของเราก็เจริญ จิตของเราก็ตั้งมั่นดีแล้ว ดูก่อนมาร ถึงท่านจักบันดาลรูปประหลาดน่ากลัวตามใจชอบได้ ก็ไม่สามารถทำให้เราสะดุ้งกลัวได้เลย
๗. อุชชยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการพึ่งพระพุทธเจ้า
นัยว่า ท่านพระอุชชยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๘๔}[๔๗] ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้แกล้วกล้า ข้าพระองค์ขอนอบน้อมแด่พระองค์ พระองค์เป็นผู้หลุดพ้นแล้วจากสิ่งทั้งปวง เมื่อข้าพระองค์อยู่ในพระโอวาทของพระองค์ จึงอยู่อย่างไม่มีอาสวะได้
จบ ๔. สานุเถรคาถา