พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๐
๕. จักขุปาลเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๑๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๐ จักขุปาลเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๖๔–๓๖๕
๓. เอรกเถรคาถา
สุภาษิตว่าด้วยโทษของกาม
นัยว่า ท่านพระเอรกเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๐}[๙๓] ดูก่อนเอรกะ กามเป็นทุกข์ กามไม่เป็นสุขเลย ผู้ใดใคร่กาม ผู้นั้นชื่อว่าใคร่ทุกข์ ผู้ใดไม่ใคร่กาม ผู้นั้นชื่อว่าไม่ใคร่ทุกข์
๔. เมตตชิเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญพระพุทธองค์
นัยว่า ท่านพระเมตตชิเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๑}[๙๔] ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าศากยบุตร ผู้มีพระสิริพระองค์นั้น พระองค์ผู้ถึงแล้วซึ่งธรรมอันสูงสุด ได้ ทรงแสดงธรรมอันเลิศนี้ไว้ดีแล้ว
๕. จักขุปาลเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญการไม่คบหาคนชั่ว
นัยว่า ท่านพระจักขุปาลเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๒}[๙๕] ถึงเราจะเป็นคนตาบอด มีนัยน์ตาพิการ เดินทางไกลกันดาร เรายอมนอนอยู่ตรงนี้ ไม่ขอไปกับเพื่อนผู้ชั่วช้า
- ๑สุภาษิตคาถานี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสโอวาทท่านพระเอรกเถระจนท่านเกิดสังเวชแล้วเจริญ วิปัสสนาสำเร็จเป็นพระอรหันต์ และนำมากล่าวพยากรณ์อรหัตตผล (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๐๑)
๖. ขัณฑสุมนเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญความเสียสละ
นัยว่า ท่านพระขัณฑสุมนเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๓}[๙๖] เพราะเสียสละดอกไม้เพียงดอกเดียว เราได้รับการปรนเปรออยู่ในสวรรค์ถึง ๘๐โกฏิปี เพราะผลกรรมที่เหลือ จึงได้บรรลุนิพพาน
๗. ติสสเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญบาตรดินเผา
นัยว่า ท่านพระติสสเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๔}[๙๗] เราได้สละภาชนะทองมีนํ้าหนักประมาณ ๑๐๐ ปละ วิจิตรด้วยลวดลายนับร้อยชนิด มาถือเอาบาตรดินแทน นี้เป็นการอภิเษกครั้งที่ ๒ ของเรา
- ๑พระขัณฑสุมนเถระนี้บังเกิดในราชสกุลเจ้ามัลละ แห่งพระนครปาวา เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อัมพวันของจุนทอุบาสก ได้เข้าไปเฝ้าฟังพระธรรมเทศนา เลื่อมใสทูลขอบวช เจริญวิปัสสนากัมมัฏฐานแล้วสำเร็จเป็นพระอรหันต์พร้อมทั้งได้อภิญญา๖ เปล่งอุทานเป็นสุภาษิตคาถา เช่นนี้เพราะระลึกชาติเห็นว่าการถวายดอกมะลิดอกเดียวเป็นพุทธบูชาที่พระสถูปของพระพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตตระในอดีตชาติของตน นอกจากจะเป็นเหตุให้เกิดอยู่ในสวรรค์นานถึง ๘๐๐ ล้านปีแล้ว ยังเป็นอุปนิสสยปัจจัยให้สำเร็จเป็นพระอรหันต์อีกด้วย (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๐๘-๓๐๙)
- ๒ปละ ชื่อมาตรานํ้าหนักมคธ ๑๐๐ ปละ เป็น ๑ ตุลา, ๒๐ ตุลา เป็น ๑ ภาระ (พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕)
- ๓หมายถึง ท่านพระติสสเถระนี้บังเกิดในราชสกุลโรรุวนคร ได้ครองราชสมบัติมาก่อนบวช ซื่งถือว่าเป็นการอภิเษกครั้งแรกของท่าน ส่วนการเข้ามาบวชในพระพุทธศาสนาแล้วสำเร็จเป็นพระอรหันต์ท่านถือว่าเป็นการอภิเษกครั้งที่ ๒ (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๑๑, ๓๑๒)
จบ ๕. จักขุปาลเถรคาถา