๒. พยัคฆชาดก เล่ม ๒๗

๓. อุทปานวรรค

๑. อุทปานทูสกชาดก (๒๗๑)

ว่าด้วยเรื่องธรรมดาของสนัขจิ้งจอก

(ฤๅษีโพธิสัตว์กล่าวกะสุนัขจิ้งจอกว่า)

{๔๑๒} [๔๑๒] นี่สหาย ทำไมท่านจึงถ่ายรดบ่อนํ้าที่ขุดได้โดยยากของพวกฤๅษี ผู้อยู่ป่าบำเพ็ญตบะมานานเล่า

(สุนัขจิ้งจอกได้ยินดังนั้นจึงกล่าวว่า)

{๔๑๓} [๔๑๓] พวกเราชาวสุนัขจิ้งจอกดื่มกินนํ้า ณ ที่ใดแล้ว จะต้องถ่ายลง ในที่นั้น นี้เป็นธรรมดาของพวกสุนัขจิ้งจอก เป็นธรรมดาของบิดามารดาและปู่ย่าตายาย ท่านไม่ควรจะถือโกรธธรรมดานั้น ของพวกเราเลย(พระโพธิสัตว์กล่าวต่อไปว่า)

{๔๑๔} [๔๑๔] อาการเช่นนี้เป็นธรรมดาของพวกท่านแต่อาการเช่นไรเล่าที่ ไม่เป็นธรรมดาของพวกท่านขอพวกเราอย่าได้เห็นธรรมดา หรือมิใช่ธรรมดาของพวกท่านในกาลไหน ๆ อีกเลย

๒. พยัคฆชาดก (๒๗๒)

ว่าด้วยป่ารกเพราะเสือยัง

(รุกขเทวดาโพธิสัตว์ได้กล่าวว่า)

{๔๑๕} [๔๑๕] ความสุขกายสบายใจจะเสื่อมไปเพราะเกี่ยวข้องกับมิตรคนใด ผู้ฉลาดพึงรักษาลาภ ยศ และชีวิตของตนที่มิตรนั้นจะครอบงำ ไว้ให้ได้เสียก่อน ดุจบุคคลรักษาตาของตนไว้ฉะนั้น{๔๑๖} [๔๑๖] ความสุขกายสบายใจจะเจริญเพราะเกี่ยวข้องกับมิตรคนใด ผู้ ฉลาดพึงทำข้อปฏิบัติในกิจทั้งปวงของมิตรนั้นให้มีเสมอในตน

{๔๑๗} [๔๑๗] ดูก่อนราชสีห์และเสือโคร่ง จงมาเถิด เชิญท่านทั้งสองจงกลับ เข้าไปยังป่าใหญ่ พวกมนุษย์จะได้ไม่ตัดป่าของเราที่ปราศจากราชสีห์และเสือโคร่ง ราชสีห์และเสือโคร่งอย่าได้เป็นผู้ไร้ป่าเลย

๓. กัจฉปชาดก (๒๗๓)

ว่าด้วยลิงสัปดน

(พระฤๅษีโพธิสัตว์พูดล้อลิงสัปดนที่ถูกเต่างับองคชาตใช้มือประคอง อุ้มเต่ามาหาว่า)

{๔๑๘} [๔๑๘] ใครหนอเดินมาเหมือนคนยกอาหาร เหมือนพราหมณ์ผู้ได้ลาภมาเต็มมือ ท่านไปรวยภักษาหารมาแต่ที่ไหนหนอ ท่านเข้าไป หาผู้มีศรัทธาคนใดมา

(ลิงสัปดนกล่าวว่า)

{๔๑๙} [๔๑๙] ดูก่อนท่านผู้เจริญข้าพเจ้าเป็นลิงผู้โง่เขลาจับต้องสิ่งที่บุคคล ไม่ควรจับต้อง ขอพระคุณเจ้าโปรดเปลื้องข้าพเจ้าให้พ้นทุกข์ ด้วยเถิด ขอความเจริญจงมีแก่พระคุณเจ้า ข้าพเจ้ารอดตัว จากความฉิบหายนี้ได้ก็จะไปอยู่ที่ภูเขา