๓. สุลสาชาดก เล่ม ๒๗

(เสียงเนื้อว่า)

{๑๑๓๓} [๑๑๕๔] ไฉนหนอ เราจึงจะจากที่นี่ไปให้พ้นจากราชนิเวศน์เสียได้ จัก นำหน้าฝูงไปดื่มนํ้าที่ดีเลิศได้

(เสียงลิงว่า)

{๑๑๓๔} [๑๑๕๕] ลิงนั้นรำพันว่า‘นายพรานภรตะชาวพาหิกรัฐนำข้าพเจ้าผู้ มัวเมาด้วยกามผู้กำหนัดหมกมุ่นอยู่ในกามมาแล้วข้าแต่ ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงบอกเขาให้ปล่อยข้าพเจ้าไปด้วยเถิด’(เสียงกินนรว่า)

{๑๑๓๕} [๑๑๕๖] เมื่อความมืดตื้อปรากฏบนยอดเขาแหลม นางกินนรีนั้นได้เตือน ข้าพเจ้าด้วยคำอันไพเราะอ่อนหวานว่า‘อย่าจรดเท้าลงบนแง่หิน’(เสียงพระปัจเจกพุทธเจ้าว่า)

{๑๑๓๖} [๑๑๕๗] เราเห็นนิพพานอันเป็นที่สิ้นชาติ ไม่ต้องเวียนมาเกิดในครรภ์ อีกต่อไปโดยไม่ต้องสงสัย ความเกิดของเราครั้งนี้เป็นชาติสุดท้าย การเกิดในครรภ์ก็เป็นครั้งสุดท้าย การเวียนว่ายตายเกิดในภพ ชาติต่อไปของเราสิ้นสุดลงแล้ว

๓. สุลสาชาดก (๔๑๙)

ว่าด้วยผู้รอบรู้เหตุผลย่อมรอดพ้นศัตรู

(นางสุลสากล่าวกะสามีโจรผู้คิดจะฆ่าตนว่า)

{๑๑๓๗} [๑๑๕๘] สร้อยคอทองคำเส้นนี้ แก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์อีกมาก ท่าน จงขนไปทั้งหมด ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน และจงเรียกฉัน ว่าเป็นทาสีเถิด

(สามีโจรกล่าวว่า)

{๑๑๓๘} [๑๑๕๙] นี่แม่คนงาม เจ้าจงเปลื้องเครื่องประดับออกอย่ามัวร่ำไร ให้มากเลย เราไม่รู้อะไรทั้งนั้น เรานำเจ้ามาเพื่อทรัพย์เท่านั้น(นางสุลสากล่าวว่า)

{๑๑๓๙} [๑๑๖๐] ฉันมานึกถึงตัวเองได้ว่า นับตั้งแต่รู้ความมา ฉันไม่ได้รู้จักรักชายอื่นยิ่งไปกว่าท่านเลย

{๑๑๔๐} [๑๑๖๑] ขอเชิญท่านมานั่งลง ฉันจักขอกอดรัดท่านให้สมรัก และจักทำประทักษิณท่านเสียก่อน เพราะว่าต่อแต่นี้ไป การคบหา กันระหว่างฉันกับท่านจะไม่มีอีก(เทวดาโพธิสัตว์ผู้สถิตอยู่บนยอดเขากล่าวว่า)

{๑๑๔๑} [๑๑๖๒] ชายจะเป็นบัณฑิตในที่ทุกแห่งไปก็หาไม่แม้หญิงผู้มีปัญญา ประจักษ์ในเรื่องนั้น ๆ ก็เป็นบัณฑิตได้

{๑๑๔๒} [๑๑๖๓] ชายจะเป็นบัณฑิตในที่ทุกแห่งไปก็หาไม่แม้หญิงผู้คิดแก้ไข เหตุการณ์ได้รวดเร็ว ก็เป็นบัณฑิตได้

{๑๑๔๓} [๑๑๖๔] นางสุลสาหญิงแพศยายืนคิดอุบายจะฆ่าโจรอยู่ใกล้ ๆ โจรได้ฆ่าโจรสัตตุกะตายได้รวดเร็ว เหมือนนายพรานฆ่าเนื้อได้เร็วพลัน เมื่อมีลูกธนูบริบูรณ์ฉะนั้น{๑๑๔๔} [๑๑๖๕] ในโลกนี้ ผู้ใดไม่รู้เท่าทันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้ฉับพลัน ผู้นั้น ถือว่าด้อยความรู้ย่อมถูกฆ่าตายเหมือนโจรถูกฆ่าตายที่ ซอกเขาฉะนั้น{๑๑๔๕} [๑๑๖๖] ในโลกนี้ ผู้ใดรอบรู้เหตุผลที่เกิดขึ้นได้ฉับพลัน ผู้นั้นย่อมพ้น จากการเบียดเบียนของศัตรูได้ เหมือนนางสุลสาหญิงแพศยา หลุดพ้นจากเงื้อมมือโจรสัตตุกะฉะนั้น

๔. สุมังคลชาดก (๔๒๐)

ว่าด้วยคุณธรรมของกษัตริย์

(พระราชาโพธิสัตว์ตรัสบอกราชวัตรแก่อำมาตย์ว่า)

{๑๑๔๖} [๑๑๖๗] ผู้เป็นใหญ่เมื่อรู้ว่าตนกำลังโกรธจัดก็ไม่พึงลงโทษอันไม่ เหมาะแก่ตนโดยฐานะอันไม่ควรก่อน พึงเพิกถอนความทุกข์ ของผู้อื่นอย่างร้ายแรงไว้

{๑๑๔๗} [๑๑๖๘] เมื่อใด รู้ว่าจิตของตนผ่องใส กำหนดพิจารณาความผิดที่ผู้อื่น ทำไว้ให้เห็นแจ่มแจ้งด้วยตนเองแล้วว่า นี่ส่วนประโยชน์ นี่ ส่วนโทษ เมื่อนั้นค่อยลงโทษบุคคลนั้นตามสมควรแก่ความผิด{๑๑๔๘} [๑๑๖๙] ผู้เป็นใหญ่คนใดไม่ถูกอคติครอบงำ แนะนำสิ่งที่ควรแนะนำและ ไม่ควรแนะนำได้ ผู้เป็นใหญ่คนนั้นชื่อว่าไม่เผาผู้อื่นและตนเอง ผู้เป็นใหญ่คนใดในโลกนี้ลงโทษตามสมควรแก่ความผิด ผู้เป็น ใหญ่คนนั้นอันคุณงามความดีคุ้มครองแล้ว ย่อมไม่เสื่อมจากสิริ{๑๑๔๙} [๑๑๗๐] กษัตริย์เหล่าใดถูกอคติครอบงำ ไม่ทรงพิจารณาให้ดีเสียก่อนทำ ทรงลงโทษโดยผลุนผลันกษัตริย์เหล่านั้นย่อมประกอบด้วย โทษน่าติเตียนทิ้งชีวิตไป และพ้นไปจากโลกนี้แล้วย่อมไปสู่ทุคติ{๑๑๕๐} [๑๑๗๑] พระราชาเหล่าใดทรงยินดีแล้วในทศพิธราชธรรมที่พระอริยเจ้า ประกาศไว้ พระราชาเหล่านั้นเป็นผู้ประเสริฐด้วยกาย วาจา และใจ พระราชาเหล่านั้นทรงดำรงมั่นอยู่แล้วในขันติ โสรัจจะ และสมาธิ ย่อมเข้าถึงโลกทั้งสองโดยวิธีอย่างนั้น{๑๑๕๑} [๑๑๗๒] เราเป็นพระราชาผู้เป็นใหญ่ของสัตว์และมนุษย์ทั้งหลายถ้า เราโกรธขึ้นมา ก็จะดำรงตนไว้ในแบบอย่างที่โบราณราชตั้งไว้