๕. คังคมาลชาดก เล่ม ๒๗

องฺคารชาตา ปฐวี กุกฺกุลานุคตา มหี

อถ คายสิ วตฺตานิ น ตํ ตปติ อาตโป ฯ

อุทฺธํ ตปติ อาทิจฺโจ อโธ ตปติ วาลุกา

อถ คายสิ วตฺตานิ น ตํ ตปติ อาตโป ฯ

แผ่นดินร้อนเหมือนถ่านไฟ ดาดาษไปด้วยทรายอันร้อนเหมือนเถ้ารึงเมื่อเป็นเช่นนี้ เจ้ายังทำเป็นทองไม่รู้ร้อน ขับเพลงอยู่ได้ แดดไม่เผาเจ้าดอกหรือ? เบื้องบนก็ร้อน เบื้องล่างก็ร้อน เมื่อเป็นเช่นนี้ เจ้ายังทำเป็นทองไม่รู้ร้อน ขับเพลงอยู่ได้ แดดไม่เผาเจ้าดอกหรือ?

น มํ ตปติ อาตโป อาตปฺปา ตปยนฺติ มํ

อตฺถา หิ วิวิธา ราช เต ตปนฺติ น อาตโป ฯ

ข้าแต่พระราชา แดดหาเผาข้าพระองค์ไม่ แต่ว่าวัตถุกาม และกิเลสกามย่อมเผาข้าพระองค์ เพราะว่าความประสงค์หลายๆ อย่าง มีอยู่ ความประสงค์เหล่านั้นย่อมเผาข้าพระองค์ แดดหาได้เผาข้าพระองค์ไม่.

อทฺทสํ กาม เต มูลํ สงฺกปฺปา กาม ชายสิ

น ตํ สงฺกปฺปยิสฺสามิ เอวํ กาม น เหหิสิ ฯ

ดูกรกาม เราได้เห็นมูลรากของเจ้าแล้ว เจ้าเกิดจากความดำริ เราจักไม่ดำริถึงเจ้าอีกละ เจ้าจักไม่เกิดด้วยอาการอย่างนี้.

อปฺปาปิ กามา น อลํ พหูหิปิ น ตปฺปติ

อโห พาลานลปนา ๓ ปฏิวชฺเชถ ๔ ชคฺคโต ฯ

๑ ยุ. สุรินีเตน ฯ ๒ ม. เมทินินฺติ ฯ ๓ สี. ม. อหหา พาลลปนา ฯ

๔ ม. ปริวชฺเชถ สี. ยุ. ปฏิวิชฺเฌถ ฯ

กามแม้น้อยก็ไม่พอแก่มหาชน มหาชนย่อมไม่อิ่มด้วยกามแม้มาก น่าสลดใจที่พวกคนพาลพากันบ่นว่า รูป เสียง เหล่านี้จงมีแก่เรา กุลบุตรผู้ประกอบความเพียร พึงเว้นให้ขาดเถิด.

อปฺปสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทํ

อุทโย อชฺฌคมา มหตฺตปตฺตํ

สุลทฺธลาโภ วต มาณวสฺส

โย ปพฺพชิ กามราคํ ปหาย ฯ

การที่พระเจ้าอุทัยได้ถึงความเป็นใหญ่เป็นโตนี้ เป็นแผลแห่งกรรมมีประมาณน้อยของเรา มาณพใดละกามราคะออกบวชแล้ว มาณพนั้นชื่อว่าได้ลาภดีแล้ว.

ตปสา ปชหนฺติ ปาปกมฺมํ

ตปสา นฺหาปิตกุชฺฌการภาวํ ๑

ตปสา อภิภุยฺย คงฺคมาล

นาเมนาลปสิชฺช พฺรหฺมทตฺตํ ฯ

สัตว์ทั้งหลายย่อมละกรรมชั่วด้วยตบะ แต่สัตว์เหล่านั้น จะละความเป็นคน เอาหม้อตักน้ำให้เขาอาบด้วยตบะได้หรือ แน่ะคังคมาละ การที่ท่านข่มขี่ด้วยตบะ แล้วร้องเรียกโอรสของเราโดยชื่อว่าพรหมทัตต์วันนี้นั้นไม่เป็นการสมควรเลย.

สนฺทิฏฺฐิกเมว อมฺม ปสฺสถ

ขนฺติโสรจฺจสฺส โย ๒ วิปาโก

โส ๓ สพฺพชนสฺส วนฺทิโต อหุ

ตํ วนฺทาม สราชิกา สมจฺจา ฯ

เสด็จแม่ เราทั้งหลายพร้อมทั้งพระราชา และอำมาตย์ พากันไหว้พระปัจเจกพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้านั้น เป็นผู้อันชนทั้งปวงไหว้แล้วเชิญเสด็จแม่ ทอดพระเนตรดูผลแห่งขันติและโสรัจจะในปัจจุบันเถิด.

มา กิญฺจิ อวจุตฺถ คงฺคมาลํ

มุนินํ โมนปเถสุ สิกฺขมานํ

เอโส หิ อตริ อณฺณวํ

ยํ ตริตฺวา วิจรนฺติ ๔ วีตโสกาติ ฯ

คงฺคมาลชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

___________

๑ ม. นฺหาปิตกุมฺภการภาวํ ฯ ๒ ม. อยํ ฯ ๓ ม. โย ฯ ๔ ม. จรนฺติ ฯ

ท่านทั้งหลายอย่าได้กล่าวอะไรๆ กะท่านคังคมาละผู้เป็นปัจเจกมุนี ศึกษาอยู่ในคลองมุนี ความจริง พระปัจเจกมุนีคังคมาละนี้ ข้ามห้วงน้ำที่พระปัจเจกมุนีทั้งหลายข้ามแล้ว หมดความเศร้าโศกเที่ยวไป.

จบ คังคมาลชาดกที่ ๕.