๔. ขัชโชปนกชาดก เล่ม ๒๗

๔. ขัชโชปนกชาดก

ว่าด้วยเห็นหิ่งห้อยว่าเป็นไฟ

[๗๖๘] ใครหนอ เมื่อไฟมีอยู่ ยังเที่ยวแสวงหา

ไฟอีก เห็นหิ่งห้อยในเวลากลางคืน ก็มา

สำคัญว่าเป็นไฟ.

[๗๖๙] บุคคลนั้น เอาจุรณโคมัยและหญ้าขยี้

ให้ละเอียดโปรยลงบนหิ่งห้อย เพื่อจะให้

เกิดไฟ ก็ไม่สามารถจะให้ไฟลุกได้ ด้วย

ความสำคัญวิปริต ฉันใด.

[๗๗๐] คนพาล ย่อมไม่ได้สิ่งที่ต้องประสงค์

โดยมิใช่อุบาย นมโคไม่มีที่เขาโค คนรีด

นมโคจากเขาโค ย่อมไม่ได้นม ก็ฉันนั้น.

[๗๗๑] ชนทั้งหลาย ย่อมบรรลุถึงประโยชน์

ด้วยอุบายต่าง ๆ คือด้วยการข่มศัตรู และ

ด้วยการยกย่องมิตร.

[๗๗๒] พระเจ้าแผ่นดินทั้งหลาย ย่อมครอบ-

ครองแผ่นดินอยู่ได้ ก็ด้วยการได้อำมาตย์ผู้

เป็นประมุขของเสนี และด้วยการแนะนำ

ของอำมาตย์ผู้ที่ทรงโปรดปราน.

จบ ขัชโชปนกชาดกที่ ๔

อรรถกถาขัชโชปนกชาดกที่ ๔

ปัญหาว่าด้วยหิ่งห้อยนี้ มีคำเริ่มต้นว่า โกนุ สนฺตมฺหิปชฺโชเต ดังนี้. จักมีแจ้งโดยพิสดาร ในมหาอุมังคชาดกแล.

จบ อรรถกถาขัชโชปนกชาดกที่ ๔

๕. อหิตุณฑิกชาดก

ว่าด้วยลิงกับหมองู

[๗๗๓] ดูก่อนสหายผู้มีหน้างาม เราเป็นนักเลง

สะกา แพ้เขาเพราะลูกบาศก์ ท่านจงทิ้ง

มะม่วงสุกลงมาบ้าง เราจะได้บริโภคเพราะ

ความเพียรของท่าน.

[๗๗๔] ดูก่อนสหาย ท่านมากล่าวสรรเสริญเรา

ผู้ล่อกแล่ก ด้วยคำไม่เป็นจริง ขึ้นชื่อว่าลิง

ที่มีหน้างาม ท่านเคยได้ยินหรือเคยได้เห็น

ที่ไหนมาบ้าง.

[๗๗๕] ดูก่อนหมองู ท่านทำกรรมใดไว้กะเรา

กรรมนั้นยังปรากฏอยู่ในหัวใจของเราจนวันนี้

ท่านเข้าไปยังตลาดขายข้าวเปลือก เมาสุรา

แล้ว ตีเราผู้กำลังหิวโหยถึงสามครั้ง.

[๗๗๖] เราระลึกถึงการนอนเป็นทุกข์อยู่ที่ตลาด

นั้นได้ อนึ่ง ถึงท่านจะยกราชสมบัติให้เรา

ครอบครอง ท่านขอมะม่วงเราแม่ผลเดียว