๑. ปุจิมันทชาดก เล่ม ๒๗

๒. ปุจิมันทวรรค

๑. ปุจิมันทชาดก (๓๑๑)

ว่าด้วยเทวดาประจำต้นสะเดาระแวงภัย

(พระโพธิสัตว์ผู้เป็นรุกขเทวดาประจำต้นสะเดากล่าวกะโจรว่า)

{๕๔๒} [๕๔๒] แน่ะโจร ลุกขึ้นเถิด จะมัวนอนอยู่ทําไม จะมีประโยชน์อะไร ด้วยการนอนทางราชการอย่ามาจับท่านผู้ทำโจรกรรมอัน หยาบช้าในหมู่บ้านเลย(เมื่อโจรนั้นหนีไปแล้ว รุกขเทวดาประจำต้นอัสสัตถะ (ต้นโพ) กล่าว กะรุกขเทวดาประจำต้นสะเดาว่า)

{๕๔๓} [๕๔๓] พวกเจ้าหน้าที่จ้องจับโจรผู้ทำโจรกรรมอันหยาบช้าอยู่ในหมู่บ้าน กันมิใช่หรือในเรื่องนั้นมันธุระอะไรของปุจิมันทเทวดาผู้เกิด อยู่ในป่าเล่า(รุกขเทวดาประจำต้นสะเดากล่าวว่า)

{๕๔๔} [๕๔๔] ดูก่อนอัสสัตถเทวดา ท่านไม่รู้เหตุที่อยู่ร่วมกันไม่ได้ระหว่างเรา กับโจรพวกเจ้าหน้าที่จับโจรผู้ทำโจรกรรมอันหยาบช้าใน หมู่บ้านได้แล้วจะเสียบโจรไว้บนหลาวไม้สะเดาใจของเรา ระแวงในเรื่องนั้น(รุกขเทวดาประจำต้นอัสสัตถะจึงกล่าวว่า)

{๕๔๕} [๕๔๕] พึงระแวงสิ่งที่ควรระแวง พึงป้องกันภัยที่ยังไม่มาถึงตัว ผู้เป็น บัณฑิตย่อมพิจารณาดูโลกทั้งสองเพราะกลัวภัยที่ยังไม่มาถึงตัว

๒. กัสสปมันทิยชาดก (๓๑๒)

ว่าด้วยลักษณะของผู้ใหญที่เป็นธีรชน

(พระฤๅษีโพธิสัตว์สอนบิดาที่ทะเลาะกับบุตรที่ยังเป็นเด็กว่า)

{๕๔๖} [๕๔๖] พ่อกัสสปะ เด็กหนุ่มจะแช่งด่าบ้าง ตบตีบ้างด้วยความเป็น เด็กหนุ่มผู้ใหญ่ที่เป็นธีรชนย่อมอดทนความผิดนั้นได้ทั้งหมด บัณฑิตย่อมอดกลั้นความผิดนั้นได้{๕๔๗} [๕๔๗] ถ้าแม้เหล่าสัตบุรุษถกเถียงกันก็จะกลับประสานกันได้สนิท โดยเร็ว ส่วนพวกคนพาลย่อมแตกกันไปเลยเหมือนภาชนะดิน แตก พวกเขาย่อมไม่ได้ความสงบเวรกันได้เลย{๕๔๘} [๕๔๘] ผู้ที่รู้โทษที่ตนล่วงเกินไป และผู้ที่ยอมรับการขอโทษของผู้อื่น คนทั้งสองนั้นย่อมพร้อมเพรียงกันยิ่งขึ้น ความสนิทสนมของ พวกเขาย่อมไม่เสื่อมคลาย{๕๔๙} [๕๔๙] ผู้ใดสามารถเชื่อมประสานคนอื่นที่ล่วงเกินกันให้สนิทสนมได้ ผู้นั้นแลชื่อว่าเป็นผู้ประเสริฐยิ่งเป็นผู้นำภาระไป เป็นผู้ ทรงธุระไว้

๓. ขันติวาทิชาดก (๓๑๓)

ว่าด้วยขันติวาทีดาบส

(เสนาบดีขอร้องขันติวาทีดาบสโพธิสัตว์ว่า)

{๕๕๐} [๕๕๐] ข้าแต่ท่านมหาวีระ ผู้ใดสั่งให้ตัดมือ ตัดเท้า หู และจมูก ของท่าน ท่านจงโกรธผู้นั้นเถิด อย่าได้ทำรัฐนี้ให้พินาศไปเลย