๕. ภิสชาดก เล่ม ๒๗

(อุททาลกดาบสกล่าวตำหนิปุโรหิตโพธิสัตว์ว่า)

{๑๙๑๙} [๒๐๐๔] ถ้าทุกคน คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทขยะ เป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนได้แล้ว ย่อมดับสนิท ได้ทั้งหมด เมื่อทุกคนเป็นผู้เย็นแล้ว จะไม่มีคนดีคนเลวอีก ต่อไป เมื่อเป็นอย่างนี้ ก็เท่ากับท่านกำลังเที่ยวทำลายความเป็น พราหมณ์ ให้เสมอกับจัณฑาล ทำลายความเป็นเชื้อสายแห่ง สกุลโสตถิยะเสียสิ้น(ปุโรหิตกล่าวเปรียบเทียบให้อุททาลกดาบสยินยอมว่า)

{๑๙๒๐} [๒๐๐๕] วิมานที่เขาคลุมด้วยผ้ามีสีต่าง ๆ กันเงาแห่งผ้าเหล่านั้น ย่อมเป็นสีเดียวกันหมด สีที่ย้อมนั้นย่อมไม่เกิดเป็นสี ฉันใด

[๒๐๐๖] ในมนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อใดคนทั้งหลายบริสุทธิ์ เมื่อนั้นคนเหล่านั้นเป็นผู้มีวัตรดีเพราะรู้ทั่วถึงธรรม ย่อมปล่อย วางชาติของตนเสียได้

๕. ภิสชาดก (๔๘๘)

ว่าด้วยผู้ลักเหง้าบัว

(อุปกัญจนดาบสน้องชายคนที่ ๑ ของมหากัญจนดาบสโพธิสัตว์ลุกขึ้น ยืนกล่าวสาบานในท่ามกล่างหมู่ดาบสกล่าวว่า)

{๑๙๒๑} [๒๐๐๗] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้ม้า วัว เงิน ทอง และภรรยาที่น่าชอบใจในโลกนี้ จงพร้อมพรั่ง ด้วยบุตรและภรรยามากมายเถิด

(ดาบสน้องชายคนที่ ๒ สาบานว่า)

{๑๙๒๒} [๒๐๐๘] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไปขอให้ผู้นั้นจงได้ ทัดทรงระเบียบดอกไม้เครื่องลูบไล้กระแจะจันทน์จากแคว้นกาสี จงเป็นผู้มากไปด้วยบุตรธิดา จงทำการเพ่งเล็งอย่างแรง กล้าในกามทั้งหลายเถิด(ดาบสน้องชายที่เหลือและบริวารชนต่างก็สาบานว่า)

{๑๙๒๓} [๒๐๐๙] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นคฤหัสถ์ผู้มีธัญชาติมากมาย สมบูรณ์ด้วยเครื่องกสิกรรม มียศ จงได้บุตรหลายคน มั่งมีทรัพย์ ได้กามคุณทุกอย่าง จงอยู่ ครองเรือนอย่างไม่เห็นความเสื่อมเลย{๑๙๒๔} [๒๐๑๐] ท่านพราหมณ์ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไปขอให้ผู้นั้นจงได้ เป็นกษัตริย์บรมราชาธิราช มีกำลัง มีเกียรติยศ จงครอบ ครองแผ่นดินซึ่งมีมหาสมุทรทั้ง ๔ เป็นขอบเขตเถิด

{๑๙๒๕} [๒๐๑๑] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็น พราหมณ์ที่ยังไม่ปราศจากความยินดีมัวประกอบแต่ในทาง ทำนายฤกษ์ยาม ขอให้เจ้าผู้ครองแคว้นผู้มียศจงบูชาผู้นั้นเถิด{๑๙๒๖} [๒๐๑๒] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ชาวโลกทั้ง มวลจงสำคัญผู้นั้นว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญเวทมนต์ทั้งปวงเป็นผู้ เรืองตบะ ชาวชนบททั้งหลายทราบดีแล้วจงบูชาผู้นั้นเถิด{๑๙๒๗} [๒๐๑๓] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงครอบ ครองบ้านส่วยซึ่งสมบูรณ์ด้วยเหตุ ๔ ประการ (คือผู้คน ธัญญาหาร ไม้ ฟืน และน้ำ) มีความมั่งคั่งดุจท้าววาสวะพระราชทานให้ อย่าได้คลายความยินดีจนกระทั่งตายเถิด

{๑๙๒๘} [๒๐๑๔] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นนายบ้าน บันเทิงอยู่ด้วยการฟ้อนรำขับร้องในท่ามกลางสหาย อย่าได้รับความพินาศอย่างใดอย่างหนึ่งจากพระราชาเลย{๑๙๒๙} [๒๐๑๕] ท่านพราหมณ์ หญิงใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้หญิงนั้น ถูกพระราชาผู้เป็นเอก ทรงชนะได้ทั่วแผ่นดินสถาปนาให้ เป็นยอดแห่งสตรี ๑๖,๐๐๐ นาง เป็นผู้ประเสริฐกว่าพระสนม กำนัลทั้งหลายเถิด{๑๙๓๐} [๒๐๑๖] ท่านพราหมณ์ หญิงใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้หญิงนั้น จงเป็นนางทาสีผู้ไม่สะทกสะท้าน ได้กินแต่ของดี ๆ ในท่ามกลาง คนทั้งปวงที่มาประชุมกันอยู่ เที่ยวโอ้อวดลาภอยู่เถิด{๑๙๓๑} [๒๐๑๗] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นเจ้าอาวาสในวัดใหญ่ ๆ ดูแลการก่อสร้างอยู่ในเมืองกชังคละ ทำหน้าต่างอยู่ตลอดวันเถิด

{๑๙๓๒} [๒๐๑๘] ท่านพราหมณ์ ช้างเชือกใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ช้างเชือกนั้นจงถูกคล้องด้วยบ่วงบาศตั้งร้อยในที่ทั้ง ๖ แห่ง จงถูก นำออกจากป่าอันน่ารื่นรมย์มายังราชธานีจงถูกทิ่มแทงด้วย ปฏักและขอเถิด{๑๙๓๓} [๒๐๑๙] ท่านพราหมณ์ ลิงตัวใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ลิงตัวนั้น มีพวงดอกไม้สวมคอ ถูกเจาะหูด้วยดีบุก ถูกเฆี่ยนด้วยไม้เรียว เมื่อฝึกหัดให้เล่นงูขอให้เข้าไปใกล้ปากงูทั้งขอให้ถูกมัด ตระเวนเที่ยวไปตามตรอกซอกซอยเถิด

(พระมหากัญจนดาบสโพธิสัตว์กล่าวสาบานว่า)

{๑๙๓๔} [๒๐๒๐] ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ผู้ใดแกล้งกล่าวถึงของที่ไม่หายว่าหายก็ดี หรือสงสัยคนใดคนหนึ่งก็ดีขอให้ผู้นั้นจงได้รับและได้บริโภค กามทั้งหลาย จงเข้าถึงความตายอยู่ในท่ามกลางเรือนเถิด(ท้าวสักกะตรัสถามพระมหากัญจนดาบสโพธิสัตว์ว่า)

{๑๙๓๕} [๒๐๒๑] สัตว์ทั้งหลายในโลก ย่อมพากันเที่ยวแสวงหากามอันเป็น สิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่ารัก เป็นที่พอใจของสัตว์เป็น อันมากในชีวโลกนี้แต่เพราะเหตุไรท่านฤๅษีทั้งหลาย จึงไม่สรรเสริญกามกันเลย(พระมหากัญจนดาบสโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๙๓๖} [๒๐๒๒] ดูก่อนท่านผู้เป็นจอมเทวดา เพราะกามนั้นแล สัตว์ทั้งหลาย จึงถูกประหาร ถูกจองจำ เพราะกามทั้งหลาย ทุกข์และภัย จึงเกิดขึ้น เพราะกามทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายจึงประมาท หลง ทำบาปกรรมกัน[๒๐๒๓] สัตว์เหล่านั้นมีบาปจึงประสบบาปกรรมหลังจากตายไปย่อม ตกนรกเพราะเห็นโทษในกามคุณดังนี้ฤๅษีทั้งหลายจึงไม่ สรรเสริญกาม

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๙๓๗} [๒๐๒๔] ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ข้าพเจ้าจะทดลองดูว่าฤๅษี เหล่านี้ยังน้อมไปในกามหรือไม่จึงนําเหง้าบัวที่ฝั่งนํ้าไปฝังไว้บนบก ฤๅษีทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีบาป เหง้าบัวของท่านอยู่นั่น

(พระมหากัญจนดาบสโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๙๓๘} [๒๐๒๕] ดูก่อนท้าวสหัสสนัยน์เทวราชฤๅษีเหล่านั้นมิใช่นักฟ้อนของ พระองค์ และมิใช่ผู้ที่พระองค์จะพึงล้อเล่น มิใช่พวกพ้องและสหายของพระองค์ เพราะเหตุไร พระองค์จึงมาดูหมิ่นล้อเล่นกับฤๅษีทั้งหลาย(ท้าวสักกะขอขมาพระมหากัญจนดาบสโพธิสัตว์ว่า)

{๑๙๓๙} [๒๐๒๖] ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ผู้มีปัญญากว้างขวางดังแผ่นดิน ขอท่านจงเป็นอาจารย์และเป็นบิดาของข้าพเจ้า ขอ เงาเท้าของท่านจงเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้าผู้พลั้งพลาดไปแล้ว ขอ ได้โปรดยกโทษให้สักครั้งเถิดบัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่มีความ โกรธเป็นกำลัง(พระโพธิสัตว์ยกโทษให้แล้วบอกให้ฤๅษีทั้งหลายยกโทษให้ด้วยว่า)

{๑๙๔๐} [๒๐๒๗] การอยู่ในป่านี้เพียงคืนเดียวของท่านฤๅษีทั้งหลายก็นับว่าดีอยู่ดี แล้วที่พวกเราได้เห็นท้าววาสวะผู้เป็นจอมเทวดา ท่านผู้ เจริญทุกคนจงพากันดีใจเถิดเพราะท่านพราหมณ์ได้เหง้าบัว คืนแล้ว

(พระบรมศาสดาตรัสประมวลชาดกว่า)

{๑๙๔๑} [๒๐๒๘] เราตถาคต สารีบุตร โมคคัลลานะ กัสสปะ อนุรุทธะ ปุณณะ และอานนท์ รวมเป็น ๗ พี่น้องครั้งนั้น

[๒๐๒๙] อุบลวัณณาเป็นน้องสาว ขุชชุตตราเป็นทาสี จิตตคฤหบดี เป็นทาส สาตาคีระเป็นยักษ์ (เทวดาชั้นต่ำ)

[๒๐๓๐] ปาลิเลยยกะเป็นช้าง วานรที่ถวายนํ้าผึ้งเป็นวานรผู้ประเสริฐ กาฬุทายีเป็นท้าวสักกะในครั้งนั้น ท่านทั้งหลายจงทรงชาดกไว้ ด้วยประการฉะนี้แล

๖. สุรุจิชาดก (๔๘๙)

ว่าด้วยผลแห่งสัจจวาของพระอัครมเหสีในพระเจ้าสุรุจิ

(พระนางสุเมธาได้ตรัสบอกคุณคือศีลของตนแก่ท้าวสักกะโพธิสัตว์ว่า)

{๑๙๔๒} [๒๐๓๑] ดิฉันได้รับเชิญมาเป็นพระอัครมเหสีองค์แรกของพระเจ้าสุรุจิ เป็นเวลา ๑๐,๐๐๐ ปีที่พระเจ้าสุริจินำดิฉันมา

[๒๐๓๒] ข้าแต่พราหมณ์ ดิฉันนั้นไม่รู้สึกเลยว่าได้เคยล่วงเกินพระเจ้า สุรุจิผู้ครองพระนครมิถิลา แคว้นวิเทหะ ด้วยกาย วาจา หรือ ใจ ทั้งในที่แจ้งหรือในที่ลับเลย[๒๐๓๓] ข้าแต่พระฤๅษี ด้วยสัจจวาจานี้ ขอโอรสจงอุบัติขึ้นเถิด แต่ เมื่อดิฉันกล่าวคำเท็จ ขอศีรษะจงแตก ๗ เสี่ยง

{๑๙๔๓} [๒๐๓๔] ข้าแต่พราหมณ์ ดิฉันเป็นที่พอใจของพระภัสดา พระชนนีและพระชนกของพระภัสดาก็เป็นที่รักของดิฉัน ทั้งสองพระองค์นั้น ทรงแนะนำดิฉันตลอดเวลาที่ยังทรงพระชนม์ชีพอยู่[๒๐๓๕] ดิฉันนั้นยินดีในความไม่เบียดเบียนมีปกติประพฤติธรรมโดย ส่วนเดียว ปรนนิบัติทั้งสองพระองค์นั้นโดยเคารพ ไม่เกียจคร้าน ทั้งกลางคืนกลางวัน[๒๐๓๖] ข้าแต่พระฤๅษี ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพระโอรสจงอุบัติขึ้นเถิด แต่เมื่อดิฉันกล่าวคำเท็จ ขอศีรษะจงแตก ๗ เสี่ยง