๕. ภิสชาดก เล่ม ๒๗

อสฺสํ ควํ รชตํ ชาตรูปํ

ภริยญฺจ โส อิธ ลภตํ มนาปํ

ปุตฺเตหิ ทาเรหิ สมงฺคิ โหตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้ม้าวัว เงิน ทอง และภรรยาที่น่าชอบใจ จงพร้อมพรั่งด้วยบุตรและภรรยามากมายเถิด.

มาลญฺจ โส กาสิกจนฺทนญฺจ

ธาเรตุ ปุตฺตสฺส พหู ภวนฺตุ

กาเมสุ ติพฺพํ กุรุตํ อเปกฺขํ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้ทัดทรงระเบียบ ดอกไม้ ลูบไล้กระแจะจันทน์ แคว้นกาสี จงเป็นผู้มากไปด้วยบุตร จงกระทำความเพ่งเล็งอย่างแรงกล้าในกามทั้งหลายเถิด.

ปหูตธญฺโญ กสิมา ยสสฺสี

ปุตฺเต คิหี ธนิมา สพฺพกาเม

วยํ อปสฺสํ ฆรมาวสาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นคฤหัสถ์มีธัญชาติมากมาย สมบูรณ์ด้วยเครื่องกสิกรรม มียศ จงได้บุตรทั้งหลาย มั่งมีทรัพย์ ได้กามคุณทุกอย่าง จงอยู่ครองเรือนอย่างไม่เห็นความเสื่อมเลย.

โส ขตฺติโย โหตุ ปสยฺหการี

ราชาธิราชา พลวา ยสสฺสี

ส จาตุรนฺตํ มหิมาวสาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

๑ เต สชาตึ ปมุญฺจนฺตีติปิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงปราบดาภิเษกเป็นกษัตริย์บรมราชาธิราช มีกำลัง มียศศักดิ์ จงครอบครองแผ่นดินมีมหาสมุทรทั้ง ๔ เป็นขอบเขตเถิด.

โส พฺราหฺมโณ โหตุ อวีตราโค

มุหุตฺตนกฺขตฺตปเถสุ ยุตฺโต

ปูเชตุ นํ รฏฺฐปตี ยสสฺสี

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นพราหมณ์มัวประกอบในทางทำนายฤกษ์ยาม อย่าได้คลายความยินดีในตำแหน่ง ท่านผู้เป็นเจ้าแคว้น ผู้มียศ จงบูชาผู้นั้นไว้เถิด.

อชฺฌายกํ สพฺพสมนฺตเวทํ ๑

ตปสฺสินํ มญฺญตุ สพฺพโลโก

ปูเชนฺตุ นํ ชานปทา สเมจฺจ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอชาวโลกทั้งมวลจงสำคัญผู้นั้นว่า เป็นผู้เชี่ยวชาญเวทมนต์ทั้งปวง ผู้เรืองตบะ ชาวชนบททั้งหลายทราบดีแล้ว จงบูชาผู้นั้นเถิด.

จตุสฺสทํ คามวรํ สมิทฺธํ

ทินฺนญฺหิ โส ภุญฺชตุ วาสเวน

อวีตราโค มรณํ อุเปตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงครอบครองบ้านส่วย อันพระราชาทรงประทานให้ เป็นบ้านที่มั่งคั่ง สมบูรณ์ด้วยเหตุ ๔ ประการ ดุจท้าววาสวะพระราชทานให้ อย่าได้คลายความยินดีจนกระทั่งถึงความตายเถิด.

โส คามณิ โหตุ สหายมชฺเฌ

นจฺเจหิ คีเตหิ ปโมทมาโน

มา ราชโต พฺยสนมลตฺถ ๒ กิญฺจิ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นนายบ้าน บันเทิงอยู่ด้วยการฟ้อนรำขับร้องในท่ามกลางสหาย อย่าได้รับความพินาศอย่างใดอย่างหนึ่งจากพระราชาเลย.

ยํ เอกราชา ปฐวึ วิชิตฺวา

อิตฺถีสหสฺสาน ๓ ฐเปตุ อคฺคํ

สีมนฺตินีนํ ปวรา ภวาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย ๑ อหาสิ ฯ

๑ สี. สพฺพสมตฺตเวทํ ฯ ยุ. สพฺพสมตฺตเวทนํ ฯ ๒ ม. โส ราชโต พฺยสนมาลตฺถ ฯ

๓ สี. ยุ. อิตฺถีสหสฺสสฺส ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ หญิงใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นเอกราช ทรงปราบปรามศัตรูได้ทั่วพื้นปฐพี ทรงสถาปนาให้หญิงนั้นเป็นยอดสตรีจำนวนพัน ขอหญิงนั้นจงเป็นมเหสีผู้ประเสริฐกว่านางสนมทั้งหลายเถิด.

ทาสีนํ ๒ หิ สา สพฺพสมาคตานํ

ภุญฺเชยฺย สาทุํ อวิกมฺปมานา

จราตุ ลาเภน วิกตฺถมานา

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย ๓ อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ หญิงใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้หญิงนั้นจงเป็นทาสีไม่สะดุ้งสะเทือน กินของดีๆ ในท่ามกลางคนทั้งปวงที่มาประชุมกันอยู่ จงเที่ยวโอ้อวดลาภอยู่เถิด.

อาวาสิโก โหตุ มหาวิหาเร

นวกมฺมิโก โหตุ กชงฺคลายํ ๔

อาโลกสนฺธึ ทิวสา ๕ กโรตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้เป็นเจ้าอาวาสในวัดใหญ่ๆ จงเป็นผู้ประกอบนวกรรมในเมืองกชังคละจงกระทำหน้าต่างตลอดวันเถิด.

โส พชฺฌตุ ปาสสเตหิ ฉพฺภิ ๖

รมฺมา วนา นิยฺยตุ ราชธานึ

คุตฺเตหิ โส หญฺญตุ ปาจเนหิ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ช้างเชือกใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ช้างเชือกนั้น จงถูกคล้องด้วยบ่วงบาศตั้งร้อย จงถูกนำออกจากป่าอันน่ารื่นรมย์มายังราชธานี จงถูกทิ่มแทงด้วยประตักและสับด้วยขอเถิด.

อลกฺกมาลี ติปุกณฺณวิทฺโธ

ลฏฺฐิหโต สปฺปมุขํ อุเปตุ

สกญฺจ พทฺโธ ๗ วิสิขํ จราตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ลิงตัวใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ลิงตัวนั้นมีพวงดอกไม้สวมคอ ถูกเจาะหูด้วยดีบุก ถูกเฆี่ยนด้วยไม้เรียวเมื่อฝึกหัดให้เล่นงู เข้าไปใกล้ปากงู ถูกมัดตระเวนเที่ยวไปตามตรอกเถิด.

โย เว อนฏฺฐํ ๘ นฏฺฐนฺติ อาห ๙

กาเมว โส ลภตุ ภุญฺชตุ จ ๑

อคารมชฺเฌ มรณํ อุเปตุ

โย วา โภนฺโต สงฺกติ กญฺจิเทว ฯ

๑-๓ ม. ยา ฯ ๒ ม. อิสีนํ ฯ ๔ ม. คชงฺคลายํ ฯ ๕ ม. ทิวสํ ฯ

๖ สี. ยุ. ฉมฺหิ ฯ ๗ ม. สกฺกจฺฉพนฺโธ ฯ สี. ยุ. สกฺกจฺจพทฺโธ ฯ

๘ ม. อนฏฺฐํว ฯ ๙ ม. จาห ฯ

ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ผู้ใดแกล้งกล่าวถึงของที่ไม่หายว่าหายก็ดี หรือผู้ใดสงสัยคนใดคนหนึ่งก็ดี ขอให้ผู้นั้นจงได้บริโภคกามทั้งหลาย จงเข้าถึงความตายอยู่ในท่ามกลางเรือนเถิด.

ยเทสมานา วิจรนฺติ โลเก

อิฏฺฐญฺจ กนฺตญฺจ พหูนเมตํ

ปิยํ มนุญฺญํ อิธ ๒ ชีวโลเก

กสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม ฯ

สัตว์ทั้งหลายในโลก ย่อมพากันเที่ยวแสวงหากามใด เป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่ารัก น่าฟูใจของสัตว์เป็นอันมาก ในชีวโลกนี้เพราะเหตุไร ฤาษีทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญกามเลย.

กาเมสุ เว หญฺญเร พชฺฌเร จ

กาเมสุ ทุกฺขญฺจ ภยญฺจ ชาตํ

กาเมสุ ภูตาธิปตี ปมตฺตา

ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา ฯ

เต ปาปธมฺมา ปสเวตฺว ปาปํ

กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ

อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา

ตสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม ฯ

ดูกรท่านผู้เป็นจอมภูต เพราะกามนั่นแล สัตว์ทั้งหลายจึงถูกประหารถูกจองจำ เพราะกามทั้งหลาย ทุกข์และภัยจึงเกิดเพราะกามทั้งหลายสัตว์ทั้งหลายจึงประมาทลุ่มหลงกระทำกรรมอันเป็นบาป สัตว์เหล่านั้นมีบาป จึงประสบบาปกรรม เมื่อตายไปแล้วย่อมไปสู่นรก เพราะเห็นโทษในกามคุณดังนี้ ฤาษีทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญกาม.

วีมํสมาโน อิสิโน ภิสานิ

ตีเร คเหตฺวาน ถเล นิเธสึ

สุทฺธา อปาปา อิสโย วสนฺติ

เอตานิ เต พฺรหฺมจารี ภิสานิ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ข้าพเจ้าจะทดลองดูว่า ฤาษีเหล่านี้ยังน้อมไปในกามหรือไม่ จึงถือเอาเหง้ามันที่ฝั่งน้ำไปฝังไว้บนบก ฤาษีทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีบาป นี้เหง้ามันของท่าน.

น เต นฏา โน ปน กีฬเนยฺยา

น พนฺธวา โน ปน เต สหายา

กิสฺมึ ปรวมฺภํ ๑ สหสฺสเนตฺต

อิสีหิ ตุวํ กีฬสิ เทวราช ฯ

๑ ม. ลภตํ ภุญฺชตํ จ ฯ ๒ ม. จิธ ฯ

ดูกรท้าวสหัสนัยน์เทวราช ฤาษีเหล่านั้นมิใช่นักฟ้อนของท่าน และมิใช่ผู้ที่ท่านจะพึงล้อเล่น ไม่ใช่พวกพ้องและสหายของท่าน เพราะเหตุไรท่านจึงมาดูหมิ่นล้อเล่นกับฤาษีทั้งหลาย?

อาจริโย เมสิ ปิตา จ มยฺหํ

เอสา ปติฏฺฐา ขลิตสฺส พฺรหฺเม

เอกาปราธํ ขม ภูริปญฺญ

น ปณฺฑิตา โกธพลา ภวนฺติ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ผู้มีปัญญากว้าง ท่านเป็นอาจารย์และเป็นบิดาของข้าพเจ้า ขอเงาเท้าของท่านจงเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้าผู้พลั้งพลาด ขอได้โปรดอดโทษครั้งหนึ่งเถิด บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่มีความโกรธเป็นกำลัง.

สุวาสิตํ อิสินํ เอกรตฺตํ

ยํ วาสวํ ภูตปติทฺทสาม

สพฺเพว โภนฺโต สุมนา ภวนฺตุ

ยํ พฺราหฺมโณ ปจฺจุปาทิ ภิสานิ ฯ

การที่พวกเราได้เห็นท้าววาสวะผู้เป็นจอมภูต นับเป็นราตรีเอกของพวกเราเหล่าฤาษีซึ่งอยู่กันด้วยดี ท่านผู้เจริญ ทุกคนจงพากันดีใจเถิด เพราะท่านพราหมณ์ได้เหง้ามันคืนแล้ว.

อหญฺจ สารีปุตฺโต จ โมคฺคลฺลาโน จ กสฺสโป

อนุรุทฺโธ ปุณฺณานนฺโท ตทาสุํ สตฺต ภาตโร ฯ

ภคินี อุปฺปลวณฺณา [๒] ทาสี ขุชฺชุตฺตรา ตทา

จิตฺโต คหปติ ทาโส ยกฺโข สาตาคิโร ตทา ฯ

ปาลิเลยฺโย ๓ ตทา นาโค มธุโท ๔ เสฏฺฐวานโร

กาฬุทายี ตทา สกฺโก เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ ฯ

ภิสชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

____________

๑ สี. ปรตฺถมฺภ ฯ ม. วุปตฺถมฺภ ฯ ๒ ม. จ ฯ ๓ สี. ยุ. ปาริเลยฺโย ฯ

๔ สี. ยุ. มธุโว ฯ

เราตถาคต สารีบุตร โมคคัลลานะ กัสสปะ อนุรุทธะ ปุณณะและอานนท์ เป็น ๗ พี่น้อง ในครั้งนั้น อุบลวรรณาเป็นน้องสาว ขุชชุตตราเป็นทาสี จิตตคฤหบดีเป็นทาส สาตาคีระเป็นเทวดา ปาลิเลยยกะเป็นช้าง มธุทะผู้ประเสริฐเป็นวานร กาฬุทายีเป็นท้าวสักกะ ท่านทั้งหลาย

จงทรงชาดกไว้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ภิสชาดกที่ ๕.