๓. มหาอุกกุสชาดก เล่ม ๒๗

อุกฺกา มิลาจา ๒ พนฺธนฺติ ทีเป

ปชา มม ขาทิตุํ ปตฺถยนฺติ

มิตฺตํ สหายญฺจ วเทหิ เสนก

อาจิกฺข ญาติพฺยสนํ ทิชานํ ฯ

พวกพรานชาวชนบท พากันมัดคบเพลิงอยู่บนเกาะ ปรารถนาจะกินลูกน้อยของเรา ข้าแต่พญาเหยี่ยว ท่านจงบอกมิตรและสหาย จงแจ้งความพินาศแห่งหมู่ญาติของเรา.

ทิโช ทิชานํ ปวโรสิ ปกฺขิ จ ๓

อุกฺกุสราช สรณํ ตํ อุเปมิ ๔

ปชา มม ขาทิตุํ ปตฺถยนฺติ

ลุทฺทา มิลาจา ๕ ภว เม สุขาย ฯ

ข้าแต่พญานกออก ท่านเป็นนกผู้ประเสริฐกว่านกทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอยึดท่านเป็นที่พึ่ง พวกพรานชาวชนบทปรารถนาจะกินลูกน้อยของข้าพเจ้า ขอท่านจงช่วยให้ข้าพเจ้าได้รับความสุขเถิด.

มิตฺตํ สหายญฺจ กโรนฺติ ปณฺฑิตา

กาเล อกาเล สุขเมสมานา

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ

อริโย หิ อริยสฺส กโรติ กิจฺจํ ฯ

๑ ม. สมาคตาสฺมิ ฯ ๒-๕ ม. จิลาจา ฯ ๓ ม. ปกฺขิม ฯ สี. ยุ. จสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ

๔ ม. อุเปม ฯ

บัณฑิตทั้งหลาย ผู้แสวงหาความสุขทั้งในกาลและมิใช่กาล ย่อมทำบุคคลให้เป็นมิตรสหาย ดูกรเหยี่ยว ฉันจะกระทำประโยชน์อันนี้แก่ท่านจงได้ ที่จริงอริยชนย่อมกระทำกิจให้แก่อริยชน.

ยํ โหติ กิจฺจํ อนุกมฺปเกน

อริยสฺส อริเยน กตํ ตยิทํ

อตฺตานุรกฺขี ภว มา อฑยฺหิ

ลจฺฉาม ปุตฺเต ตยิ ชีวมาเน ฯ

กิจอันใด ที่อริยชนผู้มีความอนุเคราะห์จะพึงกระทำแก่อริยชน กิจอันนั้นชื่อว่า อันท่านกระทำแล้ว ขอท่านจงรักษาตัวเถิด อย่ารีบร้อนไปนักเลย เมื่อท่านยังมีชีวิตอยู่ เราก็จะได้ลูกคืนมาเป็นแน่.

ตเมว ๑ รกฺขาวรณํ กโรนฺโต

สรีรเภทาปิ น สนฺตสามิ

กโรนฺติ เหเต ๒ สขีนํ สขาโร

ปาณํ จชนฺตา ๓ สตเมส ธมฺโม ฯ

ฉันกระทำการรักษาป้องกันนั้น แม้ถึงตัวจะตายก็มิได้สะดุ้งเลย แท้จริงสหายทั้งหลายผู้ยอมสละชีวิต กระทำเพื่อสหายทั้งหลาย นี่เป็นธรรมดาของสัตบุรุษทั้งหลาย.

สุทุกฺกรํ กมฺมมกาสิ อณฺฑโชยํ ๔ วิหงฺคโม

อตฺถาย กุรุโร ปุตฺเต อฑฺฒรตฺเต อนาคเต ฯ

นกออกตัวนี้ซึ่งเป็นอัณฑชะ ได้กระทำกรรมที่ทำได้แสนยาก เพื่อประโยชน์แก่ลูกเหยี่ยว ตั้งแต่ยามครึ่งจนถึงเที่ยงคืนไม่หยุดหย่อน.

จุตาปิ เหเก ขลิตา สกมฺมุนา

มิตฺตานุกมฺปาย ปติฏฺฐหนฺติ

ปุตฺตา มมฏฺฏา คติมาคโตสฺมิ

อตฺถํ จเรถ มม วาริจร ๕ ฯ

แท้จริง คนบางพวก ถึงจะเคลื่อนคลาดพลาดพลั้งจากการงานของตนก็ยังตั้งตัวได้ด้วยความอนุเคราะห์ของมิตรทั้งหลาย พวกลูกทั้งหลายของข้าพเจ้าเดือดร้อน ข้าพเจ้าจึงรีบมาหาท่านเพื่อขอให้เป็นที่พึ่งอาศัยดูกรเต่าผู้เป็นสหาย ขอท่านช่วยบำเพ็ญประโยชน์แก่ข้าพเจ้าเถิด.

ธเนน ธญฺเญน จ อตฺตนา จ

มิตฺตํ สหายญฺจ กโรนฺติ ปณฺฑิตา

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ

อริโย หิ อริยสฺส กโรติ กิจฺจํ ฯ

บัณฑิตทั้งหลาย ย่อมทำบุคคลให้เป็นมิตรสหายด้วยทรัพย์ ข้าวเปลือกและด้วยตน ดูกรเหยี่ยว ข้าพเจ้าจะกระทำประโยชน์นี้แก่ท่านให้จงได้เพราะอริยชนย่อมทำกิจแก่อริยชน.

อปฺโปสฺสุกฺโก ตาต ตุวํ นิสีท

ปุตฺโต ปิตุ จรติ อตฺถจริยํ

อหํ จริสฺสามิ ตเวว อตฺถํ ๑

เสนสฺส ปุตฺเต ปริตฺตายมาโน ฯพ

๑ ม. ตเวว ฯ ๒ ม. เหเก ฯ ๓ สี. ยุ. จชนฺติ ฯ ๔ ม. อณฺฑชายํ ฯ

คุณพ่อครับ ขอคุณพ่อจงมีความขวนขวายน้อยอยู่เฉยๆ เถิด บุตรย่อมบำเพ็ญสิ่งที่เป็นประโยชน์เพื่อบิดา ผมเองจักป้องกันลูกทั้งหลายของพญาเหยี่ยว จักบำเพ็ญประโยชน์เพื่อคุณพ่อ.

อทฺธา หิ ตาต สตเมส ธมฺโม

ปุตฺโต ปิตุ จเร ๒ อตฺถจริยํ๕

อปฺเปว มํ ทิสฺวาน ปวฑฺฒกายํ

เสนสฺส ปุตฺตานิ น เหฐเยยฺยุํ ฯ

ลูกเอ๋ย บุตรพึงบำเพ็ญสิ่งที่เป็นประโยชน์เพื่อบิดา นี่เป็นธรรมของสัตบุรุษทั้งหลายโดยแท้แล พวกพรานทั้งหลายแลเห็นพ่อผู้มีกายอันใหญ่โต ที่ไหนเลยจะเบียดเบียนลูกทั้งหลายของพญาเหยี่ยวได้.

ปสู มนุสฺสา มิควีรเสฏฺฐ

ภยฏฺฏิตา ๓ เสฏฺฐมุปพฺพชนฺติ

ปุตฺตา มมฏฺฏา คติมาคโตสฺมิ

ตฺวํ โนสิ ราชา ภว เม สุขาย ฯ

ข้าแต่พญาราชสีห์ผู้ประเสริฐด้วยความแกล้วกล้า สัตว์และมนุษย์เมื่อตกอยู่ในภัยแล้ว ย่อมเข้าไปหาผู้ประเสริฐ พวกบุตรของข้าพเจ้าเดือดร้อน ข้าพเจ้าจึงรีบมาหาท่านเพื่อขอให้ท่านเป็นที่พึ่งอาศัย ท่านเป็นเจ้านายของข้าพเจ้า ขอท่านได้โปรดช่วยให้ข้าพเจ้าได้รับความสุขด้วยเถิด.

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ

อายามิ เต ตํ ทิสตํ วธาย

กถํ หิ วิญฺญู พหุสมฺปชาโน

น วายเม อตฺตชนสฺส คุตฺติยา ฯ

ดูกรพญาเหยี่ยวผู้สหาย ฉันจะบำเพ็ญประโยชน์นี้เพื่อท่านให้จงได้ เรามาไปด้วยกัน เพื่อกำจัดหมู่ศัตรูของท่านนั้นเสีย วิญญูชนรู้ว่าภัยเกิดขึ้นแก่มิตร จะไม่พยายามเพื่อคุ้มครองมิตรอย่างไรได้.

มิตฺตํ กยิราถ สุหทยญฺจ

อยิรญฺจ กยิราถ สุขาคมาย

นิวตฺถโกโชว สเรภิหนฺตฺวา

โมทาม ปุตฺเตหิ สมงฺคิภูตา ฯ

บุคคลพึงคบมิตรสหายและเจ้านายไว้ เพื่อได้รับความสุข เรากำจัดศัตรูได้ด้วยกำลังแห่งมิตร เป็นผู้พร้อมเพรียงด้วยบุตรทั้งหลาย บันเทิงอยู่เหมือนเกราะที่บุคคลสวมแล้ว ป้องกันลูกศรทั้งหลายได้ ฉะนั้น.

สกมิตฺตสฺส กมฺเมน สหายสฺสาปลายิโน

กุชนฺตมุปกุชนฺติ โลมหํสา หทยงฺคมํ ฯ

๑ ม. ตเวตมตฺถํ ฯ ๒ ม. ปิตุยํ จเร ฯ สี. ยุ. ปิตุ ยญฺจเรถ ฯ ๓ สี. ยุ.

ภยทฺทิตา ฯ

ลูกน้อยทั้งหลายของเรา เปล่งเสียงอันจับใจร้องรับเราผู้ร้องหาอยู่ ด้วยการกระทำของพญาเนื้อผู้เป็นมิตรสหายของตน ซึ่งมิได้หนีไป.

มิตฺตํ สหายํ อธิคมฺม ปณฺฑิโต

โส ภุญฺชติ ปุตฺตํ ปสุํ ธนํ วา

อหญฺจ ปุตฺตา จ ปตี จ มยฺหํ

มิตฺตานุกมฺปาย สมงฺคิภูตา ฯ

ราชวตา สุรวตา จ อตฺโถ

สมฺปนฺนสขิสฺส ภวนฺติ เหเต

โส มิตฺตวา ยสวา อุคฺคตตฺโต

อสฺมิญฺจ โลเก โมทติ กามกามิ ฯ

แนะเธอผู้ต้องการสิ่งที่น่าปรารถนา บัณฑิตได้มิตรสหายแล้ว ย่อมปกปักรักษาบุตร ปศุสัตว์ และทรัพย์ไว้ได้ ฉัน บุตร และสามีของฉันด้วย เป็นผู้พร้อมเพรียงกัน เพราะความอนุเคราะห์ของมิตรทั้งหลาย.

บุคคลผู้มีพระราชาและมีมิตรผู้กล้าหาญ สามารถจะบรรลุถึงประโยชน์ได้เพราะสหายเหล่านี้ ย่อมมีแก่ผู้มีมิตรธรรมอันบริบูรณ์ บุคคลผู้มีมิตรสหาย มียศ มีตนอันสูงส่ง ย่อมบันเทิงใจอยู่ในโลกนี้ด้วย.

กรณียานิ มิตฺตานิ ทลิทฺเทนาปิ เสนก

ปสฺส มิตฺตานุกมฺปาย สมคฺคมฺหา สญาตเก ฯ

สูเรน พลวนฺเตน โย มิตฺตํ ๑ กุรุเต ทิโช

เอวํ โส สุขิโต โหติ ยถาหํ ตฺวญฺจ เสนกาติ ฯ

มหาอุกฺกุสชาตกํ ตติยํ ฯ

ข้าแต่พญาเหยี่ยว มิตรธรรมทั้งหลายแม้ผู้ที่ยากจนก็ควรทำ ดูซิท่านเราพร้อมด้วยหมู่ญาติเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน ด้วยความอนุเคราะห์ของมิตร นกตัวใด ผูกมิตรไว้กับผู้กล้าหาญมีกำลัง นกตัวนั้น ย่อมมีความสุขเหมือนฉันกับเธอ ฉะนั้น.

จบ มหาอุกกุสชาดกที่ ๓.