๔. อุททาลกชาดก เล่ม ๒๗

{๑๙๐๖} [๑๙๙๐] ข้าแต่พญาเหยี่ยว มิตตธรรมทั้งหลายแม้ผู้ที่ยากจนก็ควรทำไว้ ดูเถิดท่าน เราพร้อมด้วยหมู่ญาติอยู่พร้อมเพรียงกันได้ก็ด้วย ความช่วยเหลือของมิตร

[๑๙๙๑] ผู้ใดผูกมิตรไว้กับผู้กล้าหาญ มีกำลัง ผู้นั้นย่อมมีความสุข เหมือน ฉันกับเธอฉะนั้น

๔. อุททาลกชาดก (๔๘๗)

ว่าด้วยเมื่อทุกคนเย็นแล้ว ก็ไม่มีคนดีคนเลว

(พระราชาทรงสนทนากับปุโรหิตว่า)

{๑๙๐๗} [๑๙๙๒] ชฎิลเหล่าใดครองหนังเสือพร้อมทั้งเล็บ ฟันเขลอะ ร่างกาย มอมแมม สาธยายมนต์อยู่ ชฎิลเหล่านั้นเป็นผู้รู้การประพฤติ ตบะและการสาธยายมนต์นี้ในความเพียรที่มนุษย์จะพึงทำกัน จะพ้นจากอบายได้ละหรือ(ปุโรหิตโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๙๐๘} [๑๙๙๓] ขอเดชะ ถ้าบุคคลเป็นพหูสูต แต่ไม่ประพฤติธรรม ก็จะพึงทำกรรมอันชั่วช้าทั้งหลายได้ แม้จะมีวิชาตั้งพัน ยังไม่ บรรลุจรณธรรม แล้ว ก็อาศัยความเป็นพหูสูตนั้นพ้นจากทุกข์ ไปไม่ได้เลย

(อุททาลกดาบสกล่าวกะปุโรหิตโพธิสัตว์ว่า)

{๑๙๐๙} [๑๙๙๔] แม้ผู้มีวิชาตั้งพัน เมื่อยังไม่บรรลุจรณธรรมแล้ว ก็อาศัยวิชา นั้นพ้นจากทุกข์ไปไม่ได้อาตมภาพเข้าใจว่าวิชาทั้งหลายไม่มี ผลจรณธรรมกับความสํารวม (ศีล) เท่านั้นเป็นสัจจะ (คือมีผลจริง)(ปุโรหิตโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๙๑๐} [๑๙๙๕] แท้จริง วิชาทั้งหลายจะไม่มีผลเลยก็หามิได้ จรณธรรมกับ ความสำรวมนั่นแหละเป็นสัจจะก็บุคคลเรียนวิชาทั้งหลาย แล้วย่อมได้รับเกียรติคุณ ท่านผู้ฝึกฝนตนด้วยจรณธรรมแล้ว ย่อมบรรลุถึงสันติ (คือพระนิพพาน) ได้(อุททาลกดาบสได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๑๙๑๑} [๑๙๙๖] มารดาบิดาและเผ่าพันธุ์ซึ่งบุตรคนใดเกิดมาแล้วจะต้องเลี้ยงดู อาตมภาพเป็นคน ๆ นั้นแหละมีชื่อว่าอุททาลกะเป็น เชื้อสายตระกูลโสตถิยะของท่านผู้เจริญ

(ปุโรหิตโพธิสัตว์ถามถึงธรรมเนียมพราหมณ์กะอุททาลกดาบสว่า)

{๑๙๑๒} [๑๙๙๗] ดูก่อนท่านผู้เจริญบุคคลเป็นพราหมณ์ได้อย่างไรเป็น พราหมณ์เต็มที่ได้อย่างไร ความดับสนิทจะมีได้อย่างไร ผู้ที่ ตั้งอยู่ในธรรมบัณฑิตเรียกว่ากระไร

(อุททาลกดาบสตอบว่า)

{๑๙๑๓} [๑๙๙๘] บุคคลผู้เป็นพราหมณ์ต้องบูชาไฟมิให้ขาดสาย ต้องรดนํ้า เมื่อ บูชายัญต้องยกเสาบูชา ผู้ทำอย่างนี้จึงจะเป็นพราหมณ์ผู้เกษม ชนทั้งหลายพากันสรรเสริญว่าเป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรมก็ด้วยเหตุนั้น

(ปุโรหิตโพธิสัตว์ฟังธรรมเนียมพราหมณ์ที่อุททาลกดาบสนั้นกล่าว จึง ตำหนิว่า)

{๑๙๑๔} [๑๙๙๙] ความบริสุทธิ์จะมีได้ด้วยการรดน้ำก็หาไม่ และด้วยการรดนํ้า จะทำให้เป็นพราหมณ์แท้ก็หาไม่ จะทำให้มีขันติโสรัจจะก็หาไม่ จะทำให้ผู้นั้นเป็นผู้ดับสนิทก็หาไม่

(อุททาลกดาบสจึงถามว่า)

{๑๙๑๕} [๒๐๐๐] ดูก่อนท่านผู้เจริญบุคคลเป็นพราหมณ์ได้อย่างไรเป็น พราหมณ์เต็มที่ได้อย่างไร ความดับสนิทจะมีได้อย่างไร ผู้ที่ ตั้งอยู่ในธรรม บัณฑิตเรียกว่ากระไร

(ปุโรหิตโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๑๙๑๖} [๒๐๐๑] บุคคลผู้ไม่มีไร่นา ไม่มีพวกฟ้อง ไม่ถือว่าเป็นของเรา ไม่มีความหวัง ไม่มีบาปคือความโลภ สิ้นความละโมบในภพแล้ว ผู้ทำอย่างนี้ชื่อว่าเป็นพราหมณ์ผู้เกษม ชนทั้งหลายพากัน สรรเสริญว่าเป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรมก็ด้วยเหตุนั้น(อุททาลกดาบสถามต่อไปว่า)

{๑๙๑๗} [๒๐๐๒] ถ้าทุกคน คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทขยะเป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนได้แล้ว ย่อมดับสนิทได้ ทั้งหมดหรือ เมื่อทุกคนเป็นผู้เย็นแล้วจะมีคนดีคนเลวอีกหรือไม่(ปุโรหิตโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๑๙๑๘} [๒๐๐๓] ถ้าทุกคน คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทขยะ เป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนได้แล้ว ย่อมดับสนิท ได้ทั้งหมด เมื่อทุกคนเป็นผู้เย็นแล้ว จะไม่มีคนดีคนเลวอีกต่อไป

(อุททาลกดาบสกล่าวตำหนิปุโรหิตโพธิสัตว์ว่า)

{๑๙๑๙} [๒๐๐๔] ถ้าทุกคน คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทขยะ เป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนได้แล้ว ย่อมดับสนิท ได้ทั้งหมด เมื่อทุกคนเป็นผู้เย็นแล้ว จะไม่มีคนดีคนเลวอีก ต่อไป เมื่อเป็นอย่างนี้ ก็เท่ากับท่านกำลังเที่ยวทำลายความเป็น พราหมณ์ ให้เสมอกับจัณฑาล ทำลายความเป็นเชื้อสายแห่ง สกุลโสตถิยะเสียสิ้น(ปุโรหิตกล่าวเปรียบเทียบให้อุททาลกดาบสยินยอมว่า)

{๑๙๒๐} [๒๐๐๕] วิมานที่เขาคลุมด้วยผ้ามีสีต่าง ๆ กันเงาแห่งผ้าเหล่านั้น ย่อมเป็นสีเดียวกันหมด สีที่ย้อมนั้นย่อมไม่เกิดเป็นสี ฉันใด

[๒๐๐๖] ในมนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อใดคนทั้งหลายบริสุทธิ์ เมื่อนั้นคนเหล่านั้นเป็นผู้มีวัตรดีเพราะรู้ทั่วถึงธรรม ย่อมปล่อย วางชาติของตนเสียได้

๕. ภิสชาดก (๔๘๘)

ว่าด้วยผู้ลักเหง้าบัว

(อุปกัญจนดาบสน้องชายคนที่ ๑ ของมหากัญจนดาบสโพธิสัตว์ลุกขึ้น ยืนกล่าวสาบานในท่ามกล่างหมู่ดาบสกล่าวว่า)

{๑๙๒๑} [๒๐๐๗] ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเหง้าบัวของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้ม้า วัว เงิน ทอง และภรรยาที่น่าชอบใจในโลกนี้ จงพร้อมพรั่ง ด้วยบุตรและภรรยามากมายเถิด