๕. ภิสชาดก เล่ม ๒๗

อสฺสํ ควํ รชตํ ชาตรูปํ

ภริยญฺจ โส อิธ ลภตํ มนาปํ

ปุตฺเตหิ ทาเรหิ สมงฺคิ โหตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอผู้นั้นจงได้ม้า โค เงิน ทอง และภรรยาที่น่าพอใจในโลกนี้

และจงเป็นผู้พรั่งพร้อมไปด้วยบุตรภรรยามากหลาย

(ดาบสผู้น้องชายคนที่ ๒ เมื่อจะชำระตนให้หมดจด จึงสาบานว่า)

มาลญฺจ โส กาสิกจนฺทนญฺจ

ธาเรตุ ปุตฺตสฺส พหู ภวนฺตุ

กาเมสุ ติพฺพํ กุรุตํ อเปกฺขํ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอผู้นั้นจงทัดทรงระเบียบดอกไม้ นุ่งห่มผ้าแคว้นกาสี

ลูบไล้จุรณแก่นจันทน์ และเขาจงมีบุตรมาก ๆ

อนึ่ง จงทำความเยื่อใยอย่างแรงกล้าในกามทั้งหลาย

(ดาบสน้องชายที่เหลือต่างกล่าวสาบานว่า)

ปหูตธญฺโญ กสิมา ยสสฺสี

ปุตฺเต คิหี ธนิมา สพฺพกาเม

วยํ อปสฺสํ ฆรมาวสาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ผู้นั้นเป็นกสิกร จงมีข้าวเปลือกมากมาย

เป็นคฤหัสถ์ จงมียศ มีบุตรมากหลาย

มีทรัพย์ มีวัตถุที่น่าใคร่ทั้งปวง

อย่าได้เห็นความเสื่อม อยู่ครองเรือนเถิด

โส ขตฺติโย โหตุ ปสยฺหการี

ราชาธิราชา พลวา ยสสฺสี

ส จาตุรนฺตํ มหิมาวสาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอผู้นั้นจงปราบดาภิเษกเป็นกษัตริย์

เป็นพระราชายิ่งใหญ่กว่าพระราชาทั้งหลาย

ทรงมีพลัง ประกอบด้วยพระอิสริยยศ

ทรงครอบครองแผ่นดินมีมหาสมุทรทั้ง ๔ เป็นขอบเขตเถิด

โส พฺราหฺมโณ โหตุ อวีตราโค

มุหุตฺตนกฺขตฺตปเถสุ ยุตฺโต

ปูเชตุ นํ รฏฺฐปตี ยสสฺสี

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ผู้นั้นเป็นพราหมณ์ จงอย่าได้คลายความยินดี(ในตำแหน่ง)

เชี่ยวชาญในคลองแห่งฤกษ์ยามและนักษัตร

เจ้าผู้ครองแคว้นผู้ทรงยศ จงบูชาเขาเถิด

อชฺฌายกํ สพฺพสมนฺตเวทํ (๑)

ตปสฺสินํ มญฺญตุ สพฺพโลโก

ปูเชนฺตุ นํ ชานปทา สเมจฺจ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอชาวโลกทั้งปวงจงสำคัญผู้นั้นว่า

เป็นครูสอนเวทมนต์ทุกชนิด มีตบะ

ขอชาวชนบทจงมุ่งไปบูชาเขาพร้อม ๆ กัน

จตุสฺสทํ คามวรํ สมิทฺธํ

ทินฺนญฺหิ โส ภุญฺชตุ วาสเวน

อวีตราโค มรณํ อุเปตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอผู้นั้นจงเก็บกินบ้านส่วยที่มั่งคั่งสมบูรณ์ด้วยเหตุ ๔ ประการ

เหมือนท้าววาสวะประทานให้

จงอย่าได้คลายความกำหนัดจนกระทั่งตาย

โส คามณี โหตุ สหายมชฺเฌ

นจฺเจหิ คีเตหิ ปโมทมาโน

มา ราชโต พฺยสนมลตฺถ กิญฺจิ (๑)

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอผู้นั้นจงเป็นผู้ใหญ่บ้าน

บันเทิงใจอยู่ด้วยการฟ้อนรำขับร้องในท่ามกลางหมู่สหาย

จงอย่าได้รับความพินาศอะไร ๆ จากพระราชาเลย

ยํ เอกราชา ปฐวึ วิชิตฺวา (๑)

อิตฺถีสหสฺสาน อุเปตุ อคฺคํ

สีมนฺตินีนํ ปวรา ภวาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ ยา อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ หญิงใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอองค์เอกอัครราชาทรงปราบปรามศัตรูทั่วพื้นปฐพี

จงสถาปนาหญิงนั้นในตำแหน่งที่ยอดกว่าหญิงพัน ๆ คน

และประเสริฐกว่าหญิงภายในขอบขัณฑสีมา

ทาสีนํ (๑) หิ สา สพฺพสมาคตานํ

ภุญฺเชยฺย สาทุํ อวิกมฺปมานา

จราตุ ลาเภน วิกตฺถมานา

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ ยา อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ หญิงใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอหญิงนั้นอย่าได้หวาดหวั่นท่ามกลางนางทาสีทั้งหลาย

ที่มาประชุมพร้อมกัน พึงบริโภคของอร่อย

จงประพฤติโอ้อวดเพราะลาภอยู่เถิด

อาวาสิโก โหตุ มหาวิหาเร

นวกมฺมิโก โหตุ กชงฺคลายํ (๑)

อาโลกสนฺธึ ทิวสํ กโรตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอผู้นั้นจงเป็นผู้ปฏิบัติที่อยู่ในมหาวิหาร

จงเป็นนักก่อสร้างในกชังคลนคร จงกระทำหน้าต่างตลอดวัน

โส พชฺฌตู ปาสสเตหิ ฉพฺภิ

รมฺมา วนา นิยฺยตุ ราชธานึ

ตุตฺเตหิ โส หญฺญตุ ปาจเนหิ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ช้างเชือกใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอช้างเชือกนั้นจงถูกคล้องด้วยบ่วงบาศตั้งร้อยที่อวัยวะ ๖ แห่ง

จงถูกนำออกจากป่าอันน่ารื่นรมย์ไปยังราชธานี

จงถูกขอสับ ถูกปฏักแทง

อลกฺกมาลี ติปุกณฺณวิทฺโธ

ลฏฺฐีหโต สปฺปมุขํ อุเปตุ

สกญฺจ พทฺโธ (๑) วิสิขํ จราตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

ท่านพราหมณ์ ลิงตัวใดได้ลักเหง้าบัวของท่านไป

ขอลิงตัวนั้นจงสวมใส่พวงดอกรักขาว

ถูกเจาะหู ห้อยดีบุก ถูกเฆี่ยนด้วยเรียวไม้ เข้าไปใกล้ปากงู

จงถูกล่ามโซ่ตระเวนเที่ยวไปตามตรอกเถิด

(พระโพธิสัตว์สาบานว่า)

โย เว อนฏฺฐํ (๑) นฏฺฐนฺติ จาห

กาเมว โส ลภตํ ภุญฺชตํ จ

อคารมชฺเฌ มรณํ อุเปตุ

โย วา โภนฺโต สงฺกติ กญฺจิเทว.

ผู้ใดแลกล่าวถึงสิ่งที่ไม่หายว่าหาย

หรือว่าผู้ใดสงสัยใคร ๆ ก็ตาม

ขอผู้นั้นจงได้ประสบและซ่องเสพกามทั้งหลาย

ท่ามกลางเรือนจนกระทั่งตาย

(ท้าวสักกะถามพระโพธิสัตว์ว่า)

ยเทสมานา วิจรนฺติ โลเก

อิฏฺฐญฺจ กนฺตญฺจ พหูนเมตํ

ปิยํ มนุญฺญํ จิธ ชีวโลเก

กสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม.

กามเป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่ารัก และน่าพอใจ

ของเทวดาและมนุษย์เป็นจำนวนมากในชีวโลกนี้

ที่สัตว์ทั้งหลายเที่ยวแสวงหาอยู่ในโลก

ทำไมฤๅษีทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญกามทั้งหลาย

(พระโพธิสัตว์แก้ปัญหาของท้าวสักกะว่า)

กาเมสุ เว หญฺญเร พชฺฌเร จ

กาเมสุ ทุกฺขญฺจ ภยญฺจ ชาตํ

กาเมสุ ภูตาธิปตี ปมตฺตา

ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา.

เพราะกามทั้งหลายแล สัตว์ทั้งหลายย่อมฆ่ากัน

และย่อมจองจำกัน

เพราะกามทั้งหลายจึงเกิดทุกข์ เกิดภัย

ท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพ เพราะกามทั้งหลาย

สัตว์ทั้งหลายจึงประมาท ทำกรรมชั่วเพราะโมหะ

เต ปาปธมฺมา ปสเวตฺว ปาปํ

กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ

อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา

ตสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม.

สัตว์เหล่านั้นผู้มีธรรมชั่วก็ประสบสิ่งที่ชั่ว

เมื่อตายไปก็ตกนรก

เพราะฉะนั้น ฤๅษีทั้งหลายเห็นโทษในกามคุณทั้งหลาย

จึงไม่สรรเสริญกามทั้งหลาย

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

วีมํสมาโน อิสิโน ภิสานิ

ตีเร คเหตฺวาน ถเล นิเธสึ

สุทฺธา อปาปา อิสโย วสนฺติ

เอตานิ เต พฺรหฺมจาริ ภิสานิ.

โยมเมื่อจะทดลองฤๅษีทั้งหลาย

จึงหยิบเอาเหง้าบัวซึ่งวางไว้ที่ริมฝั่งแล้วไปฝังไว้บนบก

พระคุณเจ้าผู้ประพฤติพรหมจรรย์ทั้งหลาย

ฤๅษีทั้งหลายอยู่อย่างบริสุทธื์ ไม่มีผู้ชั่วช้า นี้เหง้าบัวของท่าน

(พระโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวคาถาว่า)

น เต นฏา โน ปน กีฬเนยฺยา

น พนฺธวา โน ปน เต สหายา

กิสฺมึ วุปตฺถมฺภ สหสฺสเนตฺต

อิสีหิ ตฺวํ กีฬสิ เทวราช.

ฤๅษีทั้งหลายไม่ใช่นักฟ้อนสำหรับพระองค์

และไม่ใช่บุคคลที่จะพึงล้อเล่น

ไม่ใช่ญาติ และไม่ใช่สหายของพระองค์

ขอถวายพระพร ท้าวสหัสสนัยน์เทวราช

อาศัยเหตุอะไร พระองค์จึงได้ล้อเล่นกับฤๅษีทั้งหลาย

(ท้าวสักกะขอขมาพระโพธิสัตว์ว่า)

อาจริโย เมสิ ปิตา จ มยฺหํ

เอสา ปติฏฺฐา ขลิตสฺส พฺรเหฺม

เอกาปราธํ ขม ภูริปญฺญ

น ปณฺฑิตา โกธพลา ภวนฺติ.

ท่านพราหมณ์ ขอพระคุณเจ้าจงเป็นทั้งอาจารย์

และบิดาของโยม

ข้อนี้ขอจงเป็นที่พึ่งแก่โยมผู้พลั้งพลาดไปแล้ว

ท่านผู้มีปัญญาเพียงดังแผ่นดิน ขอท่านจงงดโทษสักครั้งหนึ่งเถิด

บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่ถือโกรธ

(พระโพธิสัตว์งดโทษต่อท้าวสักกะแล้วให้หมู่ฤๅษียกโทษให้ว่า)

สุวาสิตํ อิสีนํ เอกรตฺตํ

ยํ วาสวํ ภูตปติทฺทสาม

สพฺเพว โภนฺโต สุมนา ภวนฺตุ

ยํ พฺราหฺมโณ ปจฺจุปาที ภิสานิ.

คืนเดียวที่พวกฤๅษีอยู่ในป่าก็นับว่าอยู่ดีแล้ว

เพราะพวกเราได้เห็นท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพ

ขอพระคุณเจ้าทั้งปวงจงพอใจ เพราะพราหมณ์ได้เหง้าบัวคืนมา

(พระศาสดาได้ตรัสคาถาประมวลชาดกว่า)

อหญฺจ สารีปุตฺโต จ โมคฺคลฺลาโน จ กสฺสโป

อนุรุทฺโธ ปุณฺณานนฺโท ตทาสุํ สตฺต ภาตโร.

ในกาลนั้น ตถาคต สารีบุตร โมคคัลลานะ

กัสสปะ อนุรุทธะ ปุณณะ และอานนท์ ทั้ง ๗ เป็นพี่น้องกัน

ภคินี อุปฺปลวณฺณา (๑) ทาสี ขุชฺชุตฺตรา ตทา

จิตฺโต คหปติ ทาโส ยกฺโข สาตาคิโร ตทา.

ในกาลนั้น อุบลวรรณาเป็นน้องสาว ขุชชุตตราเป็นทาสี

จิตตคหบดีเป็นทาส สาตาคิระเป็นยักษ์

ปาลิเลยฺโย ตทา นาโค มธุโท เสฏฺฐวานโร

กาฬุทายี ตทา สกฺโก เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ.

ภิสชาตกํ ปญฺจมํ.

ในกาลนั้น ปาลิเลยยะได้เป็นช้าง

วานรที่ถวายน้ำผึ้งได้เป็นวานรตัวประเสริฐ

กาฬุทายีได้เป็นท้าวสักกะ พวกเธอจงทรงจำชาดกไว้อย่างนี้

ภิสชาดกที่ ๕ จบ