๗. โกฏสิมพลิชาดก เล่ม ๒๗

๗. โกฏสิมพลิชาดก (๔๑๒)

ว่าด้วยการระวังภัยที่ยังไม่มาถึง

(พญาครุฑกล่าวกะรุกขเทวดาโพธิสัตว์ว่า)

{๑๐๘๖} [๑๑๐๑] ข้าพเจ้าได้จับพญานาคยาวถึง ๑,๐๐๐ วามาที่นี่ ท่านยังรองรับพญานาคนั้นและข้าพเจ้าซึ่งมีกายใหญ่ไว้ได้ ไม่หวั่นไหว

{๑๐๘๗} [๑๑๐๒] ดูก่อนโกฏสิมพลีเทพบุตร แต่เมื่อมารองรับนางนกตัวเล็กนี้ซึ่ง มีเนื้อน้อยกว่าข้าพเจ้าท่านกลับกลัวสั่นสะท้านอยู่ เพราะเหตุไรเล่า

(รุกขเทวดาโพธิสัตว์กล่าวกะพญาครุฑว่า)

{๑๐๘๘} [๑๑๐๓] ดูก่อนพญาครุฑ ท่านมีเนื้อเป็นภักษาหาร นกตัวนี้มีผลไม้เป็นภักษาหาร มันกินเมล็ดต้นไทร เมล็ดต้นกร่าง เมล็ดต้นมะเดื่อ และเมล็ดต้นโพ แล้วก็จะมาถ่ายลงบนค่าคบไม้ของข้าพเจ้า{๑๐๘๙} [๑๑๐๔] ต้นไม้เหล่านั้นก็จะเกิดที่ค่าคบของข้าพเจ้าเจริญงอกงามขึ้น ปกคลุมข้าพเจ้า ทำข้าพเจ้าไม่ให้เป็นต้นไม้ไปเสีย

{๑๐๙๐} [๑๑๐๕] ยังมีต้นไม้อื่น ๆ ที่มีราก มีลำต้น ได้ถูกสกุณชาตินี้นำเอา เมล็ดพืชมาถ่ายไว้ทำให้ย่อยยับไป

{๑๐๙๑} [๑๑๐๖] เพราะว่าต้นไม้ทั้งหลายเช่นต้นไทรย่อมงอกงามขึ้นปกคลุม แม้ต้นไม้ใหญ่ระดับเจ้าป่าได้ ดูก่อนพญาครุฑ เหตุนี้แหละ ข้าพเจ้าเมื่อมองเห็นภัยในอนาคตอยู่จึงได้สั่นสะท้าน

(พญาครุฑกล่าวว่า)

{๑๐๙๒} [๑๑๐๗] พึงระแวงสิ่งที่ควรระแวง พึงป้องกันภัยที่ยังไม่มาถึงตัว ผู้เป็น บัณฑิตย่อมพิจารณาดูโลกทั้งสอง เพราะกลัวภัยที่ยังไม่มาถึงตัว

๘. ธูมการีชาดก (๔๑๓)

ว่าด้วยเศร้าโศกเพราะได้ใหม่ลืมเก่า

(พระบรมศาสดาตรัสว่า)

{๑๐๙๓} [๑๑๐๘] พระเจ้ายุธิษฐิละผู้ทรงพอพระทัยในธรรมได้ตรัสถามวิธูร บัณฑิตว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ท่านรู้บ้างไหมว่ามีใครคนหนึ่ง เศร้าโศกเป็นอันมากอยู่’(วิธูรบัณฑิตโพธิสัตว์กราบทูลพระราชาว่า)

{๑๐๙๔} [๑๑๐๙] พราหมณ์วาเสฏฐโคตรผู้เป็นเจ้าของฝูงแพะมากด้วยกันอยู่ในป่า ไม่เกียจคร้าน ได้ก่อไฟรมควันทั้งกลางวันและกลางคืน{๑๐๙๕} [๑๑๑๐] เพราะกลิ่นควันของพราหมณ์นั้น พวกเนื้อทรายซึ่งถูกเหลือบ ยุงรบกวนก็พากันเข้าไปอาศัยอยู่ในสำนักของพราหมณ์ธูมการี ตลอดฤดูฝน{๑๐๙๖} [๑๑๑๑] พราหมณ์นั้นเอาใจใส่อยู่แต่พวกเนื้อทราย ไม่เอาใจใส่ถึงพวก แพะว่าจะมาเข้าคอกหรือไม่มาแพะเหล่านั้นของเขาจึงหมดสิ้นไป{๑๐๙๗} [๑๑๑๒] พอถึงสารทสมัย และในป่ามียุงซาลงแล้ว พวกเนื้อทรายก็พากันเข้าไปสู่ภูเขาที่กันดารและต้นแม่นํ้าทั้งหลาย