๑๐. กุมมาสปิณฑชาดก เล่ม ๒๗

น กิรตฺถิ อโนมทสฺสีสุ

ปาริจริยา พุทฺเธสุ อปฺปกา ๔

สุกฺขาย อโลณิกาย จ

ปสฺส ผลํ กุมฺมาสปิณฺฑิยา ฯ

หตฺถี ควาสฺสา จิเม พหู

ธนธญฺญา ปฐวี จ เกวลา

นาริโย จิมา อจฺฉรูปมา

ปสฺส ผลํ กุมฺมาสปิณฺฑิยา ฯ

๑ ม. โก มเมตํ ... ฯ ๒ ม. สุปฺปมาเณสุ ฯ ๓ ม. กุมฺมาสปิณฺฑิ ... ฯ

๔ ม. อปฺปิกา ฯ

ได้ยินว่า การทำสามีจิกรรมในพระปัจเจกพุทธเจ้าชื่อว่าอโนมทัสสี มีคุณไม่น้อยเลย เชิญดูผลแห่งก้อนขนมกุมมาสแห้ง ไม่มีรสเค็ม. ส่งผลให้เราได้ช้าง ม้า วัว ทรัพย์ ข้าวเปลือกเป็นอันมากนี้ ตลอดทั้งแผ่นดินทั้งสิ้น และนางนารีเหล่านี้เปรียบด้วยนางอัปสร เชิญดูผลแห่งก้อนขนมกุมมาส.

อภิกฺขณํ ราชกุญฺชร

คาถา ภาสสิ โกสลาธิป

ปุจฺฉามิ ตํ รฏฺฐวฑฺฒน

พาฬฺหํ ปีติมโน ปภาสสิ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ผู้มีอัธยาศัยเป็นกุศล ผู้บำรุงรัฐให้เจริญพระองค์ตรัสคาถาเพลงขับเสมอๆ ขอพระองค์ผู้มีพระทัยเปี่ยมด้วยปีติอันแรงกล้า ได้โปรดตรัสบอกใจความแห่งคาถาเพลงขับที่หม่อมฉันทูลถามนั้นเถิด.

อิมสฺมึเยว นคเร กุเล อญฺญตเร อหุํ

ปรกมฺมกโร อาสึ ภตโก สีลสํวุโต ฯ

กมฺมาย นิกฺขมนฺตาหํ ๑ จตุโร สมณทฺทสํ

อาจารสีลสมฺปนฺเน สีติภูเต อนาสเว ฯ

เตสุ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา นิสีเทตฺวา ปณฺณสนฺถเต

อทํ พุทฺธาน กุมฺมาสํ ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ ฯ

ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส อิทํ เม เอทิสํ ผลํ

อนุโภมิ อิทํ รชฺชํ ผีตํ ธรณิมุตฺตมํ ฯ

เราเกิดในตระกูลหนึ่งในนครนี้แหละ เป็นลูกจ้างทำงานให้คนอื่น ถึงจะเป็นลูกจ้างทำการงานเลี้ยงชีวิต แต่เราก็มีศีลสังวร. วันนั้นเราออกไปทำงาน ได้เห็นสมณะ ๔ รูป ผู้ประกอบไปด้วยอาจาระและศีล เป็นผู้เยือกเย็น ไม่มีอาสวะ.

เรามีจิตเลื่อมใสในสมณะเหล่านั้น จึงนิมนต์ให้ท่านนั่งบนอาสนะที่ลาดด้วยใบไม้แล้ว ได้ถวายขนมกุมมาสแก่ท่านด้วยมือของตน. ผลแห่งกุศลกรรมนั้นของเราเป็นเช่นนี้ เราจึงได้เสวยราชสมบัตินี้ อันมีแผ่นดินแผ่ไพศาลไปด้วยสมบัติทุกชนิด.

ททํ ภุญฺช จ มา จ ปมาโท

จกฺกํ วตฺตย โกสลาธิป

มา ราช อธมฺมิโก อหุ

ธมฺมํ ปาลย โกสลาธิป ฯ

๑ ม. นิกฺขมนฺโตหํ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้มีอัธยาศัยเป็นกุศล พระองค์ทรงประทานเสียก่อน จึงค่อยเสวยเอง พระองค์อย่าทรงประมาทในบุญทั้งหลายมีทานเป็นต้น พระองค์จงทรงยังจักร ๔ มีการอยู่ในประเทศอันสมควรเป็นต้นให้เป็นไป อย่าได้ทรงตั้งอยู่ในอธรรมเลย จงทรงดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรมเถิด.

โสหํ ตเทว ปุนปฺปุนํ

วฏุมํ อาจริสฺสามิ โสภเน

อริยาจริตํ สุโกสเล

อรหนฺโต เม มนาปาว ปสฺสิตุํ ฯ

ดูกรพระราชธิดาของพระเจ้าโกศลผู้เลอโฉม เรานั้นจักประพฤติตามทางที่พระอริยเจ้าประพฤติมาแล้วนั้นแลเสมอๆ พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นที่พอใจของเราแท้ เราปรารถนาจะได้เห็นท่าน.

เทวี วิย อจฺฉรูปมา

มชฺเฌ นาริคณสฺส โสภสิ

กึ กมฺมมกาสิ ภทฺทกํ

เกนาสิ วณฺณวตี สุโกสเล ฯ

ดูกรนางเทวีผู้เป็นพระราชธิดาที่รักของพระเจ้าโกศล เจ้างดงามอยู่ในท่ามกลางหมู่นารี เปรียบเหมือนนางเทพอัปสรฉะนั้น เจ้าได้ทำกรรมดีงามอะไรไว้ เจ้าเป็นผู้มีผิวพรรณผุดผ่องอย่างนี้ เพราะกรรมอะไร?

อมฺพฏฺฐกุลสฺส ขตฺติย

ทาสฺยาหํ ปรเปสิยา อหุํ

สญฺญตา จ ธมฺมชีวินี

สีลวตี จ อปาปทสฺสนา ฯ

อุทฺธฏภตฺตํ อหํ ตทาๆ

จรมานสฺส อทาสิ ภิกฺขุโน

จิตฺตา สุมนา สยํ อหํ

ตสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทิสนฺติ ฯ

กุมฺมาสปิณฺฑชาตกํ ทสมํ ฯ

ข้าแต่พระมหากษัตริย์ หม่อมฉันเป็นทาสีทำการรับใช้ของตระกูลกฏุมพีเป็นผู้สำรวมระวัง เป็นอยู่โดยธรรม มีศีล มีความเห็นชอบธรรม.

คราวนั้น หม่อมฉันมีจิตโสมนัส ได้ถวายอาหารที่เป็นส่วนของหม่อมฉัน แก่พระปัจเจกพุทธเจ้าผู้กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ ด้วยมือตนเองผลแห่งกรรมนั้นของหม่อมฉัน เป็นเช่นนี้.

จบ กุมมาสปิณฑชาดกที่ ๑๐.