๘. ธูมการีชาดก เล่ม ๒๗

(พญาครุฑกล่าวว่า)

{๑๐๙๒} [๑๑๐๗] พึงระแวงสิ่งที่ควรระแวง พึงป้องกันภัยที่ยังไม่มาถึงตัว ผู้เป็น บัณฑิตย่อมพิจารณาดูโลกทั้งสอง เพราะกลัวภัยที่ยังไม่มาถึงตัว

๘. ธูมการีชาดก (๔๑๓)

ว่าด้วยเศร้าโศกเพราะได้ใหม่ลืมเก่า

(พระบรมศาสดาตรัสว่า)

{๑๐๙๓} [๑๑๐๘] พระเจ้ายุธิษฐิละผู้ทรงพอพระทัยในธรรมได้ตรัสถามวิธูร บัณฑิตว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ท่านรู้บ้างไหมว่ามีใครคนหนึ่ง เศร้าโศกเป็นอันมากอยู่’(วิธูรบัณฑิตโพธิสัตว์กราบทูลพระราชาว่า)

{๑๐๙๔} [๑๑๐๙] พราหมณ์วาเสฏฐโคตรผู้เป็นเจ้าของฝูงแพะมากด้วยกันอยู่ในป่า ไม่เกียจคร้าน ได้ก่อไฟรมควันทั้งกลางวันและกลางคืน{๑๐๙๕} [๑๑๑๐] เพราะกลิ่นควันของพราหมณ์นั้น พวกเนื้อทรายซึ่งถูกเหลือบ ยุงรบกวนก็พากันเข้าไปอาศัยอยู่ในสำนักของพราหมณ์ธูมการี ตลอดฤดูฝน{๑๐๙๖} [๑๑๑๑] พราหมณ์นั้นเอาใจใส่อยู่แต่พวกเนื้อทราย ไม่เอาใจใส่ถึงพวก แพะว่าจะมาเข้าคอกหรือไม่มาแพะเหล่านั้นของเขาจึงหมดสิ้นไป{๑๐๙๗} [๑๑๑๒] พอถึงสารทสมัย และในป่ามียุงซาลงแล้ว พวกเนื้อทรายก็พากันเข้าไปสู่ภูเขาที่กันดารและต้นแม่นํ้าทั้งหลาย

{๑๐๙๘} [๑๑๑๓] พราหมณ์เห็นพวกเนื้อทรายหนีไปและแพะทั้งหลายหายไปหมด ก็ซูบผอม มีผิวพรรณซูบซีด เป็นโรคผอมเหลือง

{๑๐๙๙} [๑๑๑๔] เป็นอย่างนี้แหละ ผู้ใดละเลยคนเก่าแก่ของตนเสีย มารักแต่คน ใหม่ ผู้นั้นต้องเศร้าโศกอยู่เดียวดายรํ่าไป เหมือนพราหมณ์ ธูมการีฉะนั้น

๙. ชาครชาดก (๔๑๔)

ว่าด้วยปัญหาเกี่ยวกับผู้หลับและผู้ตื่น

(รุกขเทวดาถามพระฤๅษีโพธิสัตว์ว่า)

{๑๑๐๐} [๑๑๑๕] ในโลกนี้ ใครเป็นผู้หลับในเมื่อสัตว์ทั้งหลายตื่นอยู่ ใครเป็นผู้ตื่น ในเมื่อสัตว์ทั้งหลายหลับอยู่ ใครหนอรู้แจ้งปัญหาข้อนี้ ใคร หนอจะแก้ปัญหาข้อนี้ของเราได้(พระฤๅษีโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๑๐๑} [๑๑๑๖] ข้าพเจ้าเป็นผู้หลับ ในเมื่อสัตว์ทั้งหลายตื่นอยู่ ข้าพเจ้าเป็นผู้ตื่น ในเมื่อสัตว์ทั้งหลายหลับอยู่ ข้าพเจ้ารู้แจ้งปัญหาข้อนี้ของท่าน จะแก้ปัญหาข้อนี้ของท่านได้(รุกขเทวดาถามว่า)

{๑๑๐๒} [๑๑๑๗] ท่านเป็นผู้หลับ ในเมื่อสัตว์ทั้งหลายตื่นอยู่อย่างไร ท่านเป็นผู้ ตื่น ในเมื่อสัตว์ทั้งหลายหลับอยู่อย่างไร ท่านรู้แจ้งปัญหาข้อนี้ อย่างไร ท่านจะแก้ปัญหาข้อนี้ของข้าพเจ้าอย่างไร