๑. ขุรปุตตชาดก เล่ม ๒๗

๒. ขุรปุตตวรรค

๑. ขุรปุตตชาดก (๓๘๖)

ว่าด้วยผู้ไม่รู้จักคุณค่าของตน

(ม้าสินธพกล่าวกะแพะซึ่งเป็นท้าวสักกะผู้เป็นพระโพธิสัตว์จำแลงร่าง มาเพื่อทรงช่วยพระเจ้าเสนกะผู้โง่เขลาให้พ้นมรณภัยว่า){๙๐๕} [๙๑๗] เป็นความจริงทีเดียวที่บัณฑิตทั้งหลายกล่าวไว้ว่าแพะเป็นสัตว์ที่ โง่เขลา ดูแพะโง่สิ ช่างไม่รู้จักสิ่งที่ควรทำในที่ลับและในที่แจ้งเสียเลย(แพะท้าวสักกะจำแลงกล่าวว่า)

{๙๐๖} [๙๑๘] ดูก่อนเจ้าลูกลาผู้สหายเอ๋ย แม้เจ้าก็โง่ เจ้าจงรู้ตัวเถิด เพราะ เจ้าถูกเขาผูกด้วยเชือกจนมีปากเบี้ยว หน้าคว่ำ{๙๐๗} [๙๑๙] แน่ะสหาย ความโง่ของเจ้ายังมีอยู่อีก คือ ที่เขาแก้เจ้าออก แล้วก็ไม่หนีไปเสีย แน่ะสหาย พระเจ้าเสนกะที่เจ้าลากไปนั้น ยังโง่กว่าเจ้าเสียอีก(ม้าสินธพได้ฟังแล้วจึงกล่าวว่า)

{๙๐๘} [๙๒๐] ดูก่อนพญาแพะผู้สหาย นัยว่าท่านรู้ว่าเราเป็นผู้โง่เขลา แต่ เพราะเหตุไรเล่า พระเจ้าเสนกะจึงโง่เขลากว่า ขอเจ้าจงบอก เหตุที่เราถามนั้นเถิด

(แพะท้าวสักกะจำแลงกล่าวว่า)

{๙๐๙} [๙๒๑] พระเจ้าเสนกะได้วิชาสูงสุด มาแล้วจะได้ประทานแก่พระมเหสี ด้วยเหตุนั้น เท่ากับทรงยอมสละพระองค์ และพระมเหสีนั้น จักไม่เป็นพระเทวีของพระองค์ต่อไป

{๙๑๐} [๙๒๒] ข้าแต่พระจอมชนบุคคลเช่นพระองค์ได้ของรักอย่างหนึ่งมา แล้วก็คิดว่าสิ่งนี้เป็นที่รักของเราจึงยอมทิ้งตัวเองเสีย ไม่ ซ่องเสพสิ่งที่เป็นที่รักทั้งหลายตนเท่านั้นประเสริฐกว่าสิ่งที่ ประเสริฐอย่างอื่น อันบุรุษผู้มีตนเจริญแล้วอาจหาภรรยาอัน เป็นที่รักได้ในภายหลัง

๒. สูจิชาดก (๓๘๗)

ว่าด้วยเอาเข็มไปขายที่หมู่บ้านช่างโลหะ

(ช่างทองโพธิสัตว์ยืนอธิบายเรื่องเข็มใกล้ประตูเรือนหัวหน้าช่างโลหะว่า)

{๙๑๑} [๙๒๓] เข็มอันไม่ขรุขระ ไม่หยาบ ขัดด้วยหินแข็ง มีรูที่เรียบร้อย ละเอียด ทั้งมีปลายคม ใครต้องการจะซื้อบ้าง

{๙๑๒} [๙๒๔] เข็มอันเกลี้ยงเกลา เจาะรูเรียบร้อย สนได้คล่อง แข็งแกร่ง อาจแทงทั่งให้ทะลุได้ ใครต้องการจะซื้อบ้าง

(นางกุมาริกาธิดาหัวหน้าช่างโลหะพูดกะช่างทองโพธิสัตว์ว่า)

{๙๑๓} [๙๒๕] เวลานี้ พวกเข็มและเบ็ดล้วนส่งออกไปจากหมู่บ้านช่างโลหะนี้ทั้งนั้น ใครเล่ายังต้องการมาขายเข็มในหมู่บ้านช่างโลหะอีก