๑๑. กัณหทีปายนจริยา เล่ม ๓๓

ปุนาปรํ ยทา โหมิ กณฺหทีปายโน อิสิ

ปโรปญฺญาสวสฺสานิ อนภิรโต จรึ อหํ ฯ

น โกจิ เอตํ ชานาติ อนภิรติมนํ มม

อหํปิ กสฺสจิ นาจิกฺขึ อรติ ๑ เม จ รติมานเส ฯ

สพฺรหฺมจารี มณฺฑโพฺย สหาโย เม มหาอิสิ

ปุพฺพกมฺมสมายุตฺโต สูลมาโรปนํ ลภิ ฯ

ตมหํ อุปฏฺฐหิตฺวาน อาโรคฺยมนุปาปยึ

อาปุจฺฉิตฺวาน อาคญฺฉึ ยํ มยฺหํ สกมสฺสมํ ฯ

สหาโย พฺราหฺมโณ มยฺหํ ภริยํ อาทาย ปุตฺตกํ

ตโย ชนา สมาคนฺตฺวา อาคจฺฉฉ ปาหุนาคตํ ฯ

สมฺโมทมาโน เตหิ สห นิสินฺโน สกอสฺสเม

ทารโก วฏฺฏมนุกฺขิปํ อาสีวิสมโกปยิ ฯ

ตโต โส วฏฺฏคตํ มคฺคํ อเนฺวสนฺโต กุมารโก

อาสีวิสสฺส หตฺเถน อุตฺตมงฺคํ ปรามสิ ฯ

ตสฺส อามสเน กุทฺโธ สปฺโป วิสพลสฺสิโต

กุปิโต ปรมโกเปน อฑํสิ ทารกํ ขเณ ฯ

สห ทฏฺโฐ อติวิเสน ทารโก ปปติ ภูมิยํ

เตนาหํ ทุกฺขิโต อาสึ มม วา หสิตํ ทุกฺขํ ฯ

ตฺยาหํ อสฺสาสยิตฺวาน ทุกฺขิเต โสกสลฺลิเน ๑

ปฐมํ อกาสึ กิริยํ อคฺคํ สจฺจวรุตฺตมํ ฯ

สตฺตาหเมวาหํ ปสนฺนจิตฺโต

ปุญฺญตฺถิโก อจรึ พฺรหฺมจริยํ

อถาปรํ ยํ จริตํ มมํ อิทํ

วสฺสานิ ปญฺญาสสมาธิกานิ ฯ

อากามโกวาหิ อหญฺจรามิ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ

หตํ วิสํ ชีวตุ ยญฺญทตฺโต ฯ

สห สจฺเจ กเต มยฺหํ วิสเวเคน เวธิโต

อพุชฺฌิตฺวาน วุฏฺฐาสิ อโรโค วาสิ ๑ มาณโว

สจฺเจน เม สโม นตฺถิ เอสา เม สจฺจปารมีติ ฯ

กณฺหทีปายนจริยํ เอกาทสมํ ฯ

๑ ยุ. อรตึ ฯ

๑ ม. ยุ. โสกสลฺลิเต ฯ

อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเป็นฤาษีชื่อว่ากัณหทีปายนะ เราไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ยิ่งกว่า ๕๐ ปี ใครๆ จะรู้ใจที่ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ของเรานั้นหามิได้ แม้เราก็ไม่บอกแก่ใครๆ ว่า ความไม่ยินดีมีในใจของเรา สหายเพื่อนพรหมจรรย์ของเรา ชื่อมัณฑัพยะเป็นฤาษีมีอานุภาพมากประกอบด้วยบุรพกรรม (กรรมเก่าให้ผล)ถูกเสียบหลาวทั้งเป็น เราทำการพยาบาลมัณฑัพยะดาบสนั่นให้หายโรคแล้วได้อำลามาสู่บรรณศาลาอันเป็นอาศรมของเราเอง พราหมณ์ผู้เป็นสหายของเรา ได้พาภริยาและบุตร ต่างถือสักการะสำหรับต้อนรับแขก รวมสามคนมาหาเรา เรานั่งเจรจาปราศรัยกับสหายและภรรยาของเขาอยู่ในอาศรมของตน เด็กโยนลูกข่างเล่นอยู่ ทำงูเห่าให้โกรธแล้ว ทีนั้น เด็กนั้นเอามือควานหาลูกข่างไปตามปล่องจอมปลวก ควานไปถูกเอาศีรษะงูเข้าพอมือไปถูกศีรษะของมัน งูก็โกรธ อาศัยกำลังพิษ เคืองจนเหลือจะอดกลั้นได้กัดเด็กทันทีพร้อมกับถูกงูกัด เด็กล้มลงที่พื้นดิน ด้วยกำลังพิษกล้า เหตุนั้นเราเป็นผู้ได้รับทุกข์หรือว่าเรามีความรักจึงเป็นทุกข์ เราได้ปลอบมารดาบิดาของทารกนั้น ผู้มีทุกข์เศร้าโศก ให้สว่างแล้ว ได้ทำสัจจกิริยาอันประเสริฐสุดก่อนว่า

เราผู้ต้องการบุญ ได้ประพฤติพรหมจรรย์ มีจิตเลื่อมใสอยู่ ๗ วันเท่านั้น ต่อแต่นั้นมา การประพฤติของเราไม่เลื่อมใส ๕๐ ปีเศษ เราไม่ปรารถนาจะประพฤติเสียเลย ด้วยความสัตย์นี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่เด็กนี้เถิด พิษจงระงับ ยัญญทัตตกุมารจงเป็นอยู่

พร้อมกับเมื่อเราทำสัจจกิริยา มาณพหวั่นไหวด้วยกำลังพิษได้ฟื้นกายหายโรค ลุกขึ้นได้ ผู้เสมอด้วยความสัตย์ของเราไม่มี นี้เป็นสัจจบารมีของเรา ฉะนี้แล.

จบกัณหทีปายนจริยาที่ ๑๑