พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๒
๕. มหานามเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๕๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๑๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๒ มหานามเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๗๔–๓๗๕
๓.วนวัจฉเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการอยู่ป่า
นัยว่า ท่านพระวนวัจฉเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๕๐}[๑๑๓] ภูเขาที่มีน้ำใสสะอาด มีศิลากว้างขวาง คลาคล่ำไปด้วย ค่างและเนื้อฟาน ดาดาษไปด้วยนํ้าและสาหร่าย ย่อม ทำให้เรารื่นรมย์ใจได้
๔. อธิมุตตเถรคาถา
สุภาษิตชี้โทษความเกียจคร้าน
นัยว่า ท่านพระอธิมุตตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๕๑}[๑๑๔] เมื่อชีวิตจะสิ้นไป ภิกษุผู้มีการประกอบอสุภะในกายเป็นกิจที่หนัก ติดสุขทางร่างกายอยู่ จักมีความเป็นสมณะที่ดีแต่ที่ไหน
๕. มหานามเถรคาถา
สุภาษิตเตือนตน
นัยว่า ท่านพระมหานามเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๕๒}[๑๑๔] (ดูก่อนมหานามะ ถ้าเธอปล่อยวางกัมมัฏฐาน มากไปด้วย ความตรึก) เธอก็จะเสื่อมจากภูเขาเนสาทกคีรีที่สะพรั่ง ไปด้วยต้นโมกมันและไม้อ้อยช้าง มีชื่อเสียงด้วยคุณทั้งปวง ปกคลุมด้วยต้นไม้และเถาวัลย์โดยรอบ
๖. ปาราปริยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการกำจัดกิเลส
นัยว่า ท่านพระปาราปริยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๕๓}[๑๑๖] เราละผัสสายตนะ ๖ ประการได้แล้ว เป็นผู้คุ้มครองทวารแล้ว สำรวมด้วยดี กำจัดเสียได้ซึ่งสรรพกิเลสอัน เป็นมูลรากแห่งวัฏฏทุกข์ บรรลุความสิ้นอาสวะแล้ว
๗. ยสเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการทำกิจศาสนา
นัยว่า ท่านพระยสเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๕๔}[๑๑๗] เราเป็นผู้ลูบไล้ดีแล้ว มีเครื่องนุ่งห่มอันงดงาม ประดับด้วยสรรพาภรณ์ ได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำ สั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว
- ๑ผัสสายตนะ ๖ ประการ หมายถึงความที่อายตนะภายใน อายตนะภายนอก และวิญญาณ สัมผัส คือกระทบหรือประจวบกัน ๖ ทาง คือ (๑) จักขุสัมผัส สัมผัสทางตา (คือ ตา รูป จักขุวิญญาณ กระทบกัน) (๒) โสตสัมผัส สัมผัสทางหู (๓) ฆานสัมผัส สัมผัสทางจมูก (๔) ชิวหาสัมผัส สัมผัสทางลิ้น (๕) กายสัมผัส สัมผัสทางกาย (๖) มโนสัมผัส สัมผัสทางใจ {ขุ.เถร.อ. ๑/๓๕๙, พึงดูเทียบใน ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๒๓,๓๒๗ ม.มู. (แปล) ๑๒/๙๘/๑๐๗}
- ๒สรรพกิเลสอันเป็นมูลรากแห่งวัฏฎทุกข์ หมายถึงกิเลสคืออวิชชา ความไม่รู้อริยสัจ และภวตัณหา ความทะยานอยากในภพ (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๕๙)
จบ ๕. มหานามเถรคาถา