๕. อหิตุณฑิกชาดก เล่ม ๒๗

{๗๗๐} [๗๗๘] คนโง่เขลาย่อมไม่ได้สิ่งที่ต้องประสงค์โดยมิใช่อุบาย นมโคย่อมไม่มีที่เขาโค คนรีดนมโคจากเขาโคก็ย่อมไม่ได้นม ฉันนั้น{๗๗๑} [๗๗๙] ชนทั้งหลายย่อมบรรลุลึงประโยชน์ด้วยอุบายต่างๆ คือ ด้วยการข่มศัตรูและด้วยการยกย่องมิตร

{๗๗๒} [๗๘๐] พระเจ้าแผ่นดินทั้งหลายย่อมครอบครองแผ่นดินอยู่ได้ก็ด้วย การได้อำมาตย์ผู้เป็นประมุขของเสนี (เหล่าทหาร) และด้วย การแนะนำของอำมาตย์ผู้เป็นราชวัลลภ

๕. อหิตุณฑิกชาดก (๓๖๕)

ว่าด้วยลิงกับหมองู

(หมองูพูดกะลิงว่า)

{๗๗๓} [๗๘๑] นี่สหายผู้มีใบหน้างาม เราเป็นนักเลงสะกา แพ้เขาเพราะลูกสะกาเจ้าจงทิ้งมะม่วงสุกลงมาบ้างเราจะได้บริโภคความ เพียรของท่านบ้าง(ลิงได้ฟังแล้วก็กล่าวว่า)

{๗๗๔} [๗๘๒] สหายเอ๋ยท่านมากล่าวมุสาสรรเสริญเราด้วยเรื่องที่ไม่มีจริง ขึ้นชื่อว่าลิงที่มีใบหน้างาม ท่านเคยได้ยินหรือเคยได้เห็นที่ไหนมาบ้าง{๗๗๕} [๗๘๓] นี่หมองู ท่านทำกรรมใดไว้กะเรากรรมนั้นย่อมปรากฏอยู่ ในหัวใจของเราจนวันนี้ ท่านเข้าไปยังตลาดขายข้าวเปลือก เมาสุราแล้วตีเราผู้กำลังหิวโหยถึง ๓ ครั้ง

{๗๗๖} [๗๘๔] เรานึกถึงการนอนอย่างทรมานอยู่ที่ตลาดนั้นได้ ถึงท่านจะยกราชสมบัติให้เราครอบครองโดยเพียงขอมะม่วงเราแม้เพียงลูกเดียว เราก็ไม่ให้ เพราะว่าเราถูกท่านคุกคามให้กลัวเสียแล้ว{๗๗๗} [๗๘๕] ธีรชนรู้จักผู้ใดที่เกิดในตระกูลผู้ดี เอิบอิ่มอยู่ในห้อง ไม่มีความตระหนี่ ก็ควรจะผูกความเป็นสหายและมิตรภาพกับผู้นั้นไว้ ให้สนิท

๖. คุมพิยชาดก (๓๖๖)

ว่าด้วยอุปมาวัตถุกามเหมือนยาพิษ

(พระบรมศาสดาทรงเล่าเรื่องชาดกนี้แล้วตรัสว่า)

{๗๗๘} [๗๘๖] ยักษ์ชื่อคุมพิยะเที่ยวหาเหยื่อของตนอยู่ ได้วางยาพิษซึ่งมีสี กลิ่น และรสเหมือนนํ้าผึ้งไว้ในป่า

{๗๗๙} [๗๘๗] ชนเหล่าใดมาสำคัญว่าเป็นนํ้าผึ้งกินยาพิษนั้นเข้าไป ยาพิษนั้นร้ายแรงสำหรับพวกเขาพวกเขาจึงเข้าถึงความตายเพราะ ยาพิษนั้น

{๗๘๐} [๗๘๘] ส่วนชนเหล่าใดพิจารณารู้ว่าเป็นยาพิษแล้วละเว้นเสีย ชนเหล่านั้น เมื่อสัตว์ที่บริโภคยาพิษเข้าไปทุกข์ร้อนอยู่ ตัวเองจะได้รับความสุข เมื่อสัตว์ที่บริโภคยาพิษเข้าไปถูกฤทธิ์ยาพิษแผดเผาอยู่ ตัวเองจะดับเย็น{๗๘๑} [๗๘๙] วัตถุกามทั้งหลายที่ฝังอยู่ในมนุษย์ บัณฑิตพึงทราบว่าเป็นยาพิษ เหมือนยาพิษที่ยักษ์วางไว้ที่หนทางใหญ่ฉะนั้น กามคุณนี้ชื่อว่า เป็นเหยื่อของสัตว์โลกและชื่อว่าเป็นเครื่องผูกมัดสัตว์โลกไว้ มฤตยูมีถํ้าคือร่างกายเป็นที่อยู่อาศัย