๖. คุมพิยชาดก เล่ม ๒๗

{๗๗๖} [๗๘๔] เรานึกถึงการนอนอย่างทรมานอยู่ที่ตลาดนั้นได้ ถึงท่านจะยกราชสมบัติให้เราครอบครองโดยเพียงขอมะม่วงเราแม้เพียงลูกเดียว เราก็ไม่ให้ เพราะว่าเราถูกท่านคุกคามให้กลัวเสียแล้ว{๗๗๗} [๗๘๕] ธีรชนรู้จักผู้ใดที่เกิดในตระกูลผู้ดี เอิบอิ่มอยู่ในห้อง ไม่มีความตระหนี่ ก็ควรจะผูกความเป็นสหายและมิตรภาพกับผู้นั้นไว้ ให้สนิท

๖. คุมพิยชาดก (๓๖๖)

ว่าด้วยอุปมาวัตถุกามเหมือนยาพิษ

(พระบรมศาสดาทรงเล่าเรื่องชาดกนี้แล้วตรัสว่า)

{๗๗๘} [๗๘๖] ยักษ์ชื่อคุมพิยะเที่ยวหาเหยื่อของตนอยู่ ได้วางยาพิษซึ่งมีสี กลิ่น และรสเหมือนนํ้าผึ้งไว้ในป่า

{๗๗๙} [๗๘๗] ชนเหล่าใดมาสำคัญว่าเป็นนํ้าผึ้งกินยาพิษนั้นเข้าไป ยาพิษนั้นร้ายแรงสำหรับพวกเขาพวกเขาจึงเข้าถึงความตายเพราะ ยาพิษนั้น

{๗๘๐} [๗๘๘] ส่วนชนเหล่าใดพิจารณารู้ว่าเป็นยาพิษแล้วละเว้นเสีย ชนเหล่านั้น เมื่อสัตว์ที่บริโภคยาพิษเข้าไปทุกข์ร้อนอยู่ ตัวเองจะได้รับความสุข เมื่อสัตว์ที่บริโภคยาพิษเข้าไปถูกฤทธิ์ยาพิษแผดเผาอยู่ ตัวเองจะดับเย็น{๗๘๑} [๗๘๙] วัตถุกามทั้งหลายที่ฝังอยู่ในมนุษย์ บัณฑิตพึงทราบว่าเป็นยาพิษ เหมือนยาพิษที่ยักษ์วางไว้ที่หนทางใหญ่ฉะนั้น กามคุณนี้ชื่อว่า เป็นเหยื่อของสัตว์โลกและชื่อว่าเป็นเครื่องผูกมัดสัตว์โลกไว้ มฤตยูมีถํ้าคือร่างกายเป็นที่อยู่อาศัย

{๗๘๒} [๗๙๐] ผู้มีความทุกข์ร้อนเหล่าใดละเว้นกามคุณเหล่านี้อันเป็นเครื่อง บำรุงปรุงกิเลสเสียได้ในกาลทุกเมื่อ คนเหล่านั้นนับว่าได้ก้าว ล่วงกิเลสเครื่องข้องในโลกแล้ว เหมือนกับผู้ละเว้นยาพิษที่ยักษ์ วางไว้ในหนทางใหญ่ฉะนั้น

๗. สาลิยชาดก (๓๖๗)

ว่าด้วยให้ทุกข์แก่ท่าน ทุกข์นั้นถึงตัว

(พระโพธิสัตว์แสดงธรรมแก่บริษัทที่ชุมนุมกันอยู่ว่า)

{๗๘๓} [๗๙๑] หมอคนที่หลอกให้เราจับงูเห่าว่า ‘นี่เป็นลูกนกสาลิกา’ พร่ำ สอนแต่สิ่งที่ชั่วช้า ถูกงูนั้นกัดตายแล้ว

{๗๘๔} [๗๙๒] ผู้ใดปรารถนาจะฆ่าบุคคลผู้ไม่ได้ฆ่าตน และผู้ไม่ได้ใช้ให้คนอื่นฆ่าตน ผู้นั้นจะถูกฆ่าแล้วนอนตายอยู่ เหมือนบุรุษผู้ถูกงูกัดตายฉะนั้น

{๗๘๕} [๗๙๓] ผู้ใดปรารถนาจะฆ่าบุคคลผู้ไม่เบียดเบียนตนและไม่ฆ่าตนผู้ นั้นจะถูกฆ่าแล้วนอนตายอยู่ เหมือนบุรุษผู้ถูกงูกัดตายฉะนั้น

{๗๘๖} [๗๙๔] บุรุษผู้กำฝุ่นไว้ในมือแล้วซัดทวนลมไป ละอองฝุ่นนั้นย่อมหวนกลับมากระทบบุรุษนั้นเอง เหมือนบุรษผู้ถูกงูกัดตายฉะนั้น

{๗๘๗} [๗๙๕] ผู้ใดประทุษร้ายคนผู้ไม่ประทุษร้ายตน เป็นคนบริสุทธิ์ ไม่มี ความผิดเลย บาปย่อมกลับมาถึงคนพาลผู้นั้นเอง เหมือน ละอองฝุ่นที่บุคคลซัดทวนลมไปฉะนั้น