๘. ตจสารชาดก เล่ม ๒๗

๘. ตจสารชาดก (๓๖๘)

ว่าด้วยคนฉลาดย่อมไม่แสดงอาการให้ศัตรูเห็น

(พระราชาทรงเห็นเด็กเหล่านั้นแสดงความร่าเริง จึงตรัสถามว่า)

{๗๘๘} [๗๙๖] พวกเจ้าตกอยู่ในเงื้อมมือของศัตรูถูกเขาจองจำด้วยขื่อคา ไม้ไผ่แล้วยังมีสีหน้าผ่องใสอยู่เพราะเหตุไรพวกเจ้าจึงไม่เศร้าโศกเล่า

(กุฎุมพีโพธิสัตว์ได้กราบทูลแทนพวกเด็กว่า)

{๗๘๙} [๗๙๗] ใคร ๆ ย่อมจะไม่ได้ประโยชน์ในโลกนี้แม้สักเล็กน้อยจาก ความเศร้าโศก จากการครํ่าครวญ พวกที่ไม่เป็นมิตรพอทราบ ว่าเขาเศร้าโศก ได้รับความทุกข์ ย่อมจะพากันดีใจ{๗๙๐} [๗๙๘] ส่วนบัณฑิตผู้ฉลาดในการวินิจฉัยความย่อมไม่หวั่นไหวในเพราะ อันตรายทั้งหมดไม่ว่าเมื่อไร พวกศัตรูเห็นใบหน้าของบัณฑิต นั้นยังเหมือนเดิม ไม่เปลี่ยนแปลง ย่อมมีความทุกข์เสียเอง{๗๙๑} [๗๙๙] บุคคลจะพึงได้ประโยชน์ในที่ใด ๆ ด้วยประการใด ๆ เช่น การสรรเสริญ การร่ายมนต์ การกล่าวคำสุภาษิต การให้สินจ้างรางวัล หรือการสืบประเพณีของตน ก็พึงบากบั่นในที่นั้น ๆ ด้วยประการนั้น ๆ เถิด{๗๙๒} [๘๐๐] ถ้าพึงทราบว่าประโยชน์อย่างนี้อันเราหรือผู้อื่นไม่พึงได้ไซร้ ก็อย่าเสียใจ ควรอดกลั้นไว้ ด้วยคิดเสียว่า ‘กรรมเป็นสิ่งมั่นคง บัดนี้เราจะทำอะไรได้’

๙. มิตตวินทุกชาดก (๓๖๙)

ว่าด้วยเห็นกงจักรเป็นดอกบัว

(นายมิตตวินทุกะเห็นเทพบุตรโพธิสัตว์จึงถามว่า)

{๗๙๓} [๘๐๑] ข้าพเจ้าได้ทำอะไรไว้ให้แก่เทวดาทั้งหลายข้าพเจ้าได้ทำบาป กรรมอะไรไว้ จักรกรดจึงได้มากระทบศีรษะของข้าพเจ้าพัดผัน อยู่บนกระหม่อม

(เทพบุตรโพธิสัตว์ย้อนถามว่า)

{๗๙๔} [๘๐๒] ท่านล่วงเลยปราสาทแก้วผลึก ปราสาทแก้วมณี ปราสาทเงิน และปราสาททองเข้ามาในที่นี้ด้วยเหตุไร

(นายมิตตวินทุกะกล่าวว่า)

{๗๙๕} [๘๐๓] เชิญท่านดูข้าพเจ้าผู้ถึงความฉิบหายเพราะความสำคัญเช่นนี้ว่า ‘โภคสมบัติในที่นี้เห็นจะมีมากกว่าโภคสมบัติในปราสาททั้งสี่นั้น’

(เทพบุตรโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๗๙๖} [๘๐๔] ท่านทิ้งนางเวมานิกเปรต ๔ นางมาได้ ๘ นาง ทิ้งนาง เวมานิกเปรต ๘ นาง มาได้ ๑๖ นาง ทิ้งนางเวมานิกเปรต ๑๖ นาง มาได้ ๓๒ นาง ปรารถนาไม่รู้จักพอ กลับมายินดี จักรกรดอีกจักรกรดจึงพัดผันอยู่บนกระหม่อมของท่านผู้ถูก ความปรารถนาครอบงำแล้ว