๓. มหาอุกกุสชาดก เล่ม ๒๗

[๑๙๗๐] ท่านกินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่เขาคันธมาทน์ที่ดาดาษไปด้วย ยาต่าง ๆ เป็นถิ่นที่อยู่ของหมู่เทพเจ้า จะทำอย่างไรเล่า

[๑๙๗๑] ท่านกินนรเมื่อฉันไม่เห็นท่านที่ภูเขาคันธมาทน์ที่ดาดาษไป ด้วยโอสถทั้งหลาย เป็นถิ่นที่อยู่ของกินนร จะทำอย่างไรเล่า

(นางจันทกินรีเห็นสามีหายโรคก็ดีใจ ไหว้ท้าวสักกะแล้วกล่าวว่า)

{๑๘๘๙} [๑๙๗๒] ข้าแต่พระพรหมผู้เป็นเจ้า ฉันขอไหว้เท้าทั้งสองของท่านผู้มีความ เอ็นดูได้เอานํ้าอมฤตมาพรมสามีผู้ที่ดิฉันซึ่งน่าสงสารปรารถนายิ่งนัก ดิฉันได้ชื่อว่าเป็นผู้อยู่พร้อมหน้าสามีผู้เป็นที่รักยิ่งแล้ว{๑๘๙๐} [๑๙๗๓] บัดนี้เราทั้งสองจักท่องเที่ยวไปตามห้วยละหานซึ่งมีกระแสสินธุ์ ดาดาษไปด้วยดอกโกสุม ปกคลุมด้วยบุปผชาตินานาพันธุ์ เรา ทั้งสองจะกล่าววาจาเป็นที่รักแก่กันและกัน

๓. มหาอุกกุสชาดก (๔๘๖)

ว่าด้วยสัตว์ ๔ สหายช่วยเหลือกัน

(แม่เหยี่ยวพูดกะพญาเหยี่ยวผู้สามีว่า)

{๑๘๙๑} [๑๙๗๔] พวกพรานชาวชนบทพากันมัดคบเพลิงอยู่บนเกาะปรารถนาจะ กินลูกน้อยของฉัน ข้าแต่พญาเหยี่ยว ท่านจงไปบอกมิตรสหาย แจ้งความพินาศแห่งหมู่ญาติของพวกนกให้เขาทราบด้วย(พญาเหยี่ยวนั้นเมื่อถูกซักถาม จึงแสดงเหตุที่มาแก่พญานกออกว่า)

{๑๘๙๒} [๑๙๗๕] ข้าแต่พญานกออกท่านเป็นนกผู้ประเสริฐกว่านกทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอยึดท่านเป็นที่พึ่ง พวกพรานชาวชนบทปรารถนาจะ

กินลูกน้อยของข้าพเจ้าขอท่านจงช่วยให้ข้าพเจ้าได้รับความสุขด้วยเถิด

(พญานกออกตอบเหยี่ยวว่า)

{๑๘๙๓} [๑๙๗๖] บัณฑิตทั้งหลายผู้แสวงหาความสุขทั้งกลางวันและกลางคืน ย่อมสร้างมิตรและสหายไว้ ดูก่อนเหยี่ยว ฉันจะทำประโยชน์ อันนี้แก่ท่านให้จงได้อารยชนย่อมช่วยทำกิจของอารยชนด้วยกัน(พญาเหยี่ยวเข้าไปหาพญานกออกซึ่งเหน็ดเหนื่อยอยู่ กล่าวว่า)

{๑๘๙๔} [๑๙๗๗] กิจอันใดที่อารยชนผู้มีความอนุเคราะห์จะพึงทำแก่อารยชน กิจอันนั้นท่านก็ทำแล้ว ขอท่านจงรักษาตัวเถิด อย่ารีบร้อนไปนักเลย เมื่อท่านยังมีชีวิตอยู่ พวกเราจะได้ลูกคืนมาเป็นแน่(พญานกออกบันลือสีหนาทว่า)

{๑๘๙๕} [๑๙๗๘] ฉันเมื่อทำการรักษาป้องกันนั้น แม้ถึงตัวจะตายก็มิได้สะดุ้งเลย แท้จริง เพื่อนทั้งหลายย่อมสละชีวิตทำเพื่อเพื่อนทั้งหลายได้ นี่เป็นธรรมดาของเหล่าสัตบุรุษ(พระบรมศาสดาตรัสสรรเสริญพญานกออกว่า)

{๑๘๙๖} [๑๙๗๙] นกออกตัวนี้ซึ่งเป็นอัณฑชะได้ทำกรรมที่ทำได้แสนยากเพื่อ ประโยชน์แก่ลูกเหยี่ยวตั้งแต่ยามครึ่งจนถึงเที่ยงคืนไม่หยุดหย่อนเลย

(เหยี่ยวเข้าไปหาเต่าแล้วกล่าวว่า)

{๑๘๙๗} [๑๙๘๐] แท้จริงคนบางพวกถึงจะเคลื่อนคลาดพลาดพลั้งจากการงานของตน ก็ยังกลับตั้งตัวได้ด้วยความอนุเคราะห์ของมิตร

พวกลูกของข้าพเจ้าเดือดร้อน ข้าพเจ้าจึงรีบมาหาท่านเพื่อขอ ให้เป็นที่พึ่งอาศัย ดูก่อนเต่าผู้เป็นสหาย ขอท่านช่วยบำเพ็ญ ประโยชน์แก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด

(เต่าฟังแล้วกล่าวว่า)

{๑๘๙๘} [๑๙๘๑] บัณฑิตทั้งหลายย่อมสร้างมิตรและสหายไว้ด้วยทรัพย์บ้าง ข้าว เปลือกบ้างด้วยตนเองบ้าง นี่เหยี่ยว ข้าพเจ้าจะทำ ประโยชน์อันนี้แก่ท่านให้จงได้ เพราะอารยชนย่อมช่วยทำกิจ แก่อารยชนด้วยกัน(ลูกเต่านอนอยู่ไม่ไกล ได้ยินบิดาพูดจึงกล่าวว่า)

{๑๘๙๙} [๑๙๘๒] คุณพ่อครับ ขอคุณพ่อจงมีความขวนขวายน้อยอยู่เฉย ๆ เถิด บุตรย่อมบำเพ็ญสิ่งที่เป็นประโยชน์เพื่อบิดา ผมเองจักป้องกันลูก ๆ ของพญาเหยี่ยว บำเพ็ญประโยชน์เพื่อคุณพ่อ(เต่าพูดกะลูกว่า)

{๑๙๐๐} [๑๙๘๓] ลูกเอ๋ย บุตรพึงบำเพ็ญสิ่งที่เป็นประโยชน์เพื่อบิดานี่เป็น ธรรมดาของสัตบุรุษทั้งหลายโดยแท้แล พวกพรานทั้งหลายแล เห็นพ่อผู้มีกายอันใหญ่โตเข้าแล้ว ไหนเลยจะเบียดเบียนลูก ๆ ของพญาเหยี่ยวได้(พญาเหยี่ยวไปหาราชสีห์โพธิสัตว์ ถูกถามแล้ว จึงตอบว่า)

{๑๙๐๑} [๑๙๘๔] ข้าแต่พญาราชสีห์ผู้ประเสริฐแกล้วกล้าในหมู่คฤค สัตว์และมนุษย์ถูกภัยเบียดเบียนเข้าย่อมเข้าไปหาผู้ประเสริฐ ลูก ๆ ของ ข้าพเจ้าเดือดร้อน ข้าพเจ้าจึงรีบมาหาท่านเพื่อขอให้ท่านเป็นที่

พึ่งอาศัย ท่านเป็นเจ้านายของข้าพเจ้า ขอท่านได้โปรดช่วย ให้ข้าพเจ้าได้รับความสุขด้วยเถิด

(ราชสีห์โพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๙๐๒} [๑๙๘๕] ดูก่อนพญาเหยี่ยวผู้สหายฉันจะบำเพ็ญประโยชน์อันนี้เพื่อท่านให้จงได้ เรามาไปด้วยกันเพื่อกำจัดหมู่ศัตรูของท่านนั้นเสีย วิญญูชนผู้สามารถพอรู้ว่าภัยเกิดขึ้นแก่มิตร ไฉนจะไม่พยายาม คุ้มครองมิตรเล่า(แม่เหยี่ยวประกาศมิตตธรรมว่า)

{๑๙๐๓} [๑๙๘๖] บุคคลพึงคบมิตรสหายและเจ้านายไว้เพื่อได้รับความสุข พวก เรากำจัดศัตรูได้แล้วด้วยกำลังมิตร เหมือนผู้ที่สวมเกราะป้อง กันลูกศรได้แล้วฉะนั้น จึงมาพร้อมหน้าพร้อมตาด้วยลูก ๆ บันเทิง กันอยู่{๑๙๐๔} [๑๙๘๗] ลูกน้อยทั้งหลายของเราพากันส่งเสียงอันจับใจร้องรับเรา ผู้ร้องหาอยู่ได้ก็ด้วยการกระทำของพญาเนื้อผู้เป็นมิตรสหาย ของตนซึ่งมิได้หนีไป

{๑๙๐๕} [๑๙๘๘] บัณฑิตได้อาศัยมิตรสหายแล้วย่อมปกปักรักษาบุตรปศุสัตว์ และทรัพย์ไว้ได้ ทั้งตัวฉัน ทั้งลูก ๆ และผัวของฉันอยู่พร้อม หน้าพร้อมตากันได้ก็ด้วยความช่วยเหลือของมิตรแท้ ๆ

[๑๙๘๙] แน่ะเธอผู้มีความต้องการสิ่งที่น่าปรารถนาคุณคือความเป็น พระราชาและคุณคือความมีมิตรที่กล้าหาญสามารถจะให้บรรลุ ถึงประโยชน์ได้ เพราะคุณเหล่านี้ย่อมมีได้แก่ผู้พรั่งพร้อมด้วยมิตร ก็บุคคลผู้มีมิตรสหาย มียศ มีจิตสูงส่ง ย่อมบันเทิงใจ อยู่ในโลกนี้

{๑๙๐๖} [๑๙๙๐] ข้าแต่พญาเหยี่ยว มิตตธรรมทั้งหลายแม้ผู้ที่ยากจนก็ควรทำไว้ ดูเถิดท่าน เราพร้อมด้วยหมู่ญาติอยู่พร้อมเพรียงกันได้ก็ด้วย ความช่วยเหลือของมิตร

[๑๙๙๑] ผู้ใดผูกมิตรไว้กับผู้กล้าหาญ มีกำลัง ผู้นั้นย่อมมีความสุข เหมือน ฉันกับเธอฉะนั้น

๔. อุททาลกชาดก (๔๘๗)

ว่าด้วยเมื่อทุกคนเย็นแล้ว ก็ไม่มีคนดีคนเลว

(พระราชาทรงสนทนากับปุโรหิตว่า)

{๑๙๐๗} [๑๙๙๒] ชฎิลเหล่าใดครองหนังเสือพร้อมทั้งเล็บ ฟันเขลอะ ร่างกาย มอมแมม สาธยายมนต์อยู่ ชฎิลเหล่านั้นเป็นผู้รู้การประพฤติ ตบะและการสาธยายมนต์นี้ในความเพียรที่มนุษย์จะพึงทำกัน จะพ้นจากอบายได้ละหรือ(ปุโรหิตโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๙๐๘} [๑๙๙๓] ขอเดชะ ถ้าบุคคลเป็นพหูสูต แต่ไม่ประพฤติธรรม ก็จะพึงทำกรรมอันชั่วช้าทั้งหลายได้ แม้จะมีวิชาตั้งพัน ยังไม่ บรรลุจรณธรรม แล้ว ก็อาศัยความเป็นพหูสูตนั้นพ้นจากทุกข์ ไปไม่ได้เลย