๑. สาลิเกทารชาดก เล่ม ๒๗

๑๔. ปกิณณกนิบาต

๑. สาลิกทารชาดก (๔๘๔)

ว่าด้วยนกแขกเต้าเลี้ยงพ่อแม่

(คนดูแลนาถูกโกสิยพราหมณ์ถาม จึงตอบว่า)

{๑๘๗๒} [๑๙๓๑] ข้าแต่ท่านโกสิยะ นาข้าวสาลีบริบูรณ์ดี แต่พวกนกแขกเต้า ก็พากันมากินเสีย ข้าพเจ้าขอคืนนานั้นให้แก่ท่านเพราะ ข้าพเจ้าไม่อาจจะห้ามนกแขกเต้าเหล่านั้นได้[๑๙๓๒] ก็ในนกแขกเต้าเหล่านั้น มีนกแขกเต้าตัวหนึ่งงามกว่าทุก ๆ ตัว กินข้าวสาลีตามต้องการแล้วยังคาบไปอีก(พราหมณ์สั่งคนดูแลนาว่า)

{๑๘๗๓} [๑๙๓๓] เจ้าจงดักบ่วงหางสัตว์พอที่จะให้นกตัวนั้นติดได้ไว้ จงจับนกตัว นั้นทั้งเป็นมาให้เรา

(พญานกแขกเต้าโพธิสัตว์รำพันว่า)

{๑๘๗๔} [๑๙๓๔] ฝูงนกเหล่านั้นกินและดื่มแล้วก็พากันบินจากไปเราผู้เดียวที่ ติดบ่วง เราทำบาปอะไรไว้เล่า(พราหมณ์ถามนกแขกเต้าที่ถูกจับได้ว่า)

{๑๘๗๕} [๑๙๓๕] ดูก่อนนกแขกเต้าท้องของเจ้าเห็นจะใหญ่กว่าท้องของนก พวกอื่นเป็นแน่ เจ้ากินข้าวสาลีตามต้องการแล้วจึงยังคาบเอาไปอีก

[๑๙๓๖] ดูก่อนนกแขกเต้า เจ้าจะบรรจุฉางในป่าไม้งิ้วนั้นให้เต็มหรือไง หรือว่าเจ้ากับเรามีเวรกันมา สหายเอ๋ย เราถามเจ้าแล้ว ขอเจ้าจงบอกแก่เราเถิด เจ้าเก็บข้าวสาลีไว้ที่ไหน(พญานกแขกเต้าโพธิสัตว์ตอบวา <*>)

{๑๘๗๖} [๑๙๓๗] ข้าพเจ้ากับท่านมิได้มีเวรต่อกัน ฉางของข้าพเจ้าก็ไม่มี ข้าพเจ้านำข้าวสาลีของท่านไปถึงยอดงิ้วแล้วก็เปลื้องหนี้เก่าให้เขา กู้หนี้ใหม่ และฝั่งขุมทรัพย์ไว้ที่ป่าไม้งิ้วนั้น ข้าแต่ท่านโกสิยะ ขอท่านจงทราบอย่างนี้เถิด(พราหมณ์ถามว่า)

{๑๘๗๗} [๑๙๓๘] การให้กู้หนี้ของเจ้าเป็นอย่างไร และการเปลื้องหนี้ของเจ้าเป็นเช่นไร เจ้าจงบอกวิธีฝังขุมทรัพย์มา เมื่อเจ้าตอบแล้วเจ้าจะพ้นจากบ่วงได้

(พญานกแขกเต้าโพธิสัตว์ตอบชี้แจงว่า)

{๑๘๗๘} [๑๙๓๙] ข้าแต่ท่านโกสิยะ ข้าพเจ้ามีลูกน้อย ๆ ที่ยังอ่อน ขนปีกยังไม่ขึ้นอยู่ลูกน้อยเหล่านั้นข้าพเจ้าเลี้ยงมาแล้วก็จักเลี้ยงข้าพเจ้า บ้าง เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงชื่อว่าให้ลูกน้อยเหล่านั้นกู้หนี้ไว้[๑๙๔๐] พ่อและแม่ของข้าพเจ้าแก่เฒ่าล่วงกาลผ่านวัยไปแล้ว ข้าพเจ้า คาบข้าวสาลีไปเพื่อท่านเหล่านั้นชื่อว่าเปลื้องหนี้ที่ท่านทำไว้ก่อน

[๑๙๔๑] อนึ่ง ที่ป่าไม้งิ้วนั้น ยังมีนกอื่น ๆ ที่มีขนปีกหลุดหมดแล้ว เป็น นกทุพพลภาพ ข้าพเจ้าต้องการบุญ จึงได้ให้ข้าวสาลีแก่นกเหล่านั้น บัณฑิตทั้งหลายกล่าวการทำบุญนั้นว่าเป็นขุมทรัพย์

[๑๙๔๒] การให้กู้หนี้ของข้าพเจ้าเป็นเช่นนี้การเปลื้องหนี้ของข้าพเจ้า เป็นเช่นนี้ ข้าพเจ้าบอกการฝังขุมทรัพย์แล้ว ข้าแต่ท่านโกสิยะ ขอท่านจงทราบอย่างนี้เถิด(พราหมณ์กล่าวว่า)

{๑๘๗๙} [๑๙๔๓] นกตัวนี้ดีจริงหนอเป็นนกที่มีธรรมชั้นเยี่ยมในมนุษย์บางพวกเสียอีก ยังไม่มีธรรมเช่นนี้เลย

[๑๙๔๔] เจ้าพร้อมด้วยญาติทั้งมวลจงมากินข้าวสาลีตามความต้องการเถิด ดูก่อนนกแขกเต้าต่อไปเราขอเห็นเจ้าอีกการที่ได้เห็นเจ้า เป็นที่พอใจของเรา(พญานกแขกเต้าโพธิสัตว์แนะนำว่า)

{๑๘๘๐} [๑๙๔๕] ข้าแต่ท่านโกสิยะข้าพเจ้าได้กินและดื่มแล้วในที่อยู่ของท่าน ท่านเป็นที่พึ่งพำนักของพวกเราทุกวันคืน ขอท่านจงให้ทานใน ท่านผู้วางไม้วางมือแล้ว และจงเลี้ยงดูมารดาบิดาผู้แก่เฒ่าเถิด(พราหมณ์มีความยินดี เปล่งอุทานว่า)

{๑๘๘๑} [๑๙๔๖] วันนี้สง่าราศีเกิดขึ้นแก่เราแล้วหนอที่เราได้เห็นท่านผู้เป็นยอดแห่งฝูงนก เพราะได้ฟังคำสุภาษิตของนกแขกเต้า เราจักทำบุญไว้ให้มาก(พระบรมศาสดาตรัสสรุปว่า)

{๑๘๘๒} [๑๙๔๗] โกสิยพราหมณ์นั้นมีใจเบิกบาน ร่าเริง ผ่องใส จัดแจงข้าวและนํ้าไว้แล้วเลี้ยงดูสมณะและพราหมณ์ทั้งหลายให้อิ่มหนำ สำราญ ด้วยข้าวและน้ำแล้ว

๒. จันทกินนรชาดก (๔๘๕)

ว่าด้วยนางจันทกินนรีผู้มีใจภักดีต่อจันทกินนรโพธิสัตว์

(จันทกินนรโพธิสัตว์ถูกยิงได้รับทุกขเวทนาคร่ำครวญอยู่ว่า)

{๑๘๘๓} [๑๙๔๘] น้องจันทาเอ๋ย ชีวิตของพี่ใกล้จะขาดอยู่แล้ว พี่กำลังเมาเลือด จันทาเอ๋ย พี่เห็นจะละชีวิตไปในวันนี้แหละ ลมปราณของพี่ กำลังจะดับ

[๑๙๔๙] ชีวิตของพี่กำลังจะจม ความทุกข์กำลังเผาผลาญหัวใจพี่ พี่ลำบากยิ่งนัก ความโศกของพี่ครั้งนี้เป็นความโศกยิ่งใหญ่กว่า ความโศกอย่างอื่น เพราะเหตุแห่งเจ้าจันทาผู้จะเศร้าโศกถึงพี่โดยแท้[๑๙๕๐] พี่กำลังจะเหี่ยวแห้ง เหมือนต้นหญ้าที่ถูกทิ้งไว้บนแผ่นหินร้อน เหมือนต้นไม้ที่รากขาดพี่กำลังจะเหือดหายเหมือนแม่นํ้าที่ขาดห้วง ความโศกของพี่ครั้งนี้เป็นความโศกยิ่งใหญ่กว่าความโศกอย่างอื่น เพราะเหตุแห่งเจ้าจันทาผู้จะเศร้าโศกถึงพี่โดยแท้[๑๙๕๑] นํ้าตาของพี่กำลังหลั่งไหลเหมือนนํ้าฝนตกลงที่เชิงเขาไหลไปไม่ ขาดสาย ความโศกของพี่ครั้งนี้เป็นความโศกยิ่งใหญ่กว่าความ โศกอย่างอื่น เพราะเหตุแห่งเจ้าจันทาผู้จะเศร้าโศกถึงพี่โดยแท้(นางจันทกินรีบริภาษพระราชาว่า)

{๑๘๘๔} [๑๙๕๒] เจ้าราชบุตรเป็นคนบาปจริงแท้ที่มายิงสามีที่เราผู้น่าสงสาร ปรารถนาแล้ว เขาถูกยิงนอนอยู่ที่พื้นดินชายป่า

[๑๙๕๓] เจ้าราชบุตรเอ๋ยความโศกอันใดในดวงใจของเราผู้จ้องมอง กินนรสามีนี้อยู่ขอให้พระมารดาของท่านจงได้รับสนองความโศก ในดวงใจอันนั้นบ้างเถิด