๘. มหาโมรชาดก เล่ม ๒๗

สเจ หิ ตฺยาหํ ธนเหตุ คาหิโต

มา มํ อวธี ชีวคาหํ คเหตฺวา

รญฺโญ จ มํ สมฺม อุปนฺติกํ (๑) เนหิ

มญฺเญ ธนํ ลจฺฉสินปฺปรูปํ.

ถ้าหากท่านจับข้าพเจ้าเพราะเหตุแห่งทรัพย์

ท่านอย่าได้ฆ่าข้าพเจ้าเลย

จงจับเป็นแล้วนำข้าพเจ้าไปยังสำนักพระราชาเถิดเพื่อน

ท่านคงจะได้ทรัพย์มิใช่น้อย

(บุตรนายพรานปลอบว่า)

น เม อยํ ตุยฺห วธาย อชฺช

สมาหิโต จาปวโร (๑) ขุรปฺโป

ปาสญฺจ ตฺยาหํ อธิปาตยิสฺสํ

ยถาสุขํ คจฺฉตุ โมรราชา.

ลูกธนูที่สอดอยู่ในแล่งนี้

ข้าพเจ้าตั้งใจจะฆ่าท่านในวันนี้ก็หาไม่

แต่จะตัดบ่วงให้แก่ท่าน ด้วยมีความประสงค์ว่า

ขอพญายูงทองจงบินไปตามสบายเถิด

(พญานกยูงกล่าวว่า)

ยํ สตฺต วสฺสานิ มมานุพนฺธิ

รตฺตินฺทิวํ ขุปฺปิปาสํ สหนฺโต

อถ กิสฺส มํ ปาสวสูปนีตํ

ปมุตฺตเว อิจฺฉสิ พนฺธนสฺมา.

ข้าพเจ้าขอถามท่าน เพราะเหตุที่ท่าน

สู้อดกลั้นความหิวกระหายตลอดทั้งคืนทั้งวัน

เฝ้าติดตามข้าพเจ้าอยู่ตลอด ๗ ปี

เมื่อเป็นเช่นนั้น เพราะเหตุอะไร ท่านจึงประสงค์จะปล่อยข้าพเจ้า

ผู้ติดบ่วงให้พ้นเสียจากเครื่องผูกเล่า

ปาณาติปาตา วิรโต นิสชฺช

อภยนฺนุ เต สพฺพภูเตสุ ทินฺนํ

ยํ มํ ตุวํ ปาสวสูปนีตํ

ปมุตฺตเว อิจฺฉสิ พนฺธนสฺมา.

วันนี้ ท่านงดเว้นจากปาณาติบาตแล้วหรือหนอ

หรือว่าท่านให้อภัยแก่สัตว์ทั้งปวงแล้ว

เพราะเหตุใด ท่านจึงประสงค์จะปล่อยข้าพเจ้าผู้ติดบ่วง

ให้พ้นเสียจากเครื่องผูกเล่า

(บุตรนายพรานถามว่า)

ปาณาติปาตา วิรตสฺส พฺรูหิ

อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ

ปุจฺฉามิ ตํ โมรราเชตมตฺถํ

อิโต จุโต กึ ลภเต สุขํ โส.

พญานกยูง ขอท่านจงบอกถึงผล

ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตและให้อภัยหมู่สัตว์ทั้งปวง

ความข้อนี้ที่ข้าพเจ้าถามท่าน

เขาจุติจากโลกนี้ไปแล้วจะได้รับความสุขอย่างไร

(พญานกยูงตอบว่า)

ปาณาติปาตา วิรตสฺส พฺรูมิ

อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ลภเต ปสํสํ

สคฺคญฺจ โส ยาติ สรีรเภทา.

ข้าพเจ้าขอบอกผลของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต

และผู้ให้อภัยหมู่สัตว์ทั้งปวงว่า

เขาย่อมได้รับการสรรเสริญในปัจจุบัน

และเมื่อตายย่อมไปสู่สวรรค์

(บุตรนายพรานกล่าวว่า)

น สนฺติ เทวา อิติ อาหุ (๑) เอเก

อิเธว ชีโว วิภวํ อุเปติ

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตญฺจ วทนฺติ ทานํ

เตสํ วโจ อรหตํ สทฺทหาโน

ตสฺมา อหํ สกุเณ พาธยามิ.

สมณะและพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวว่า เทวดาไม่มี

ชีวะย่อมถึงความขาดสูญในภพนี้เท่านั้น

ผลของกรรมดีกรรมชั่วก็เหมือนกัน ย่อมขาดสูญ

และกล่าวสอนว่า ทานคนโง่บัญญัติไว้

ข้าพเจ้าเชื่อวาจาของพระอรหันต์เหล่านั้น

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงเบียดเบียนนกทั้งหลาย

(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ สุทสฺสนา

คจฺฉนฺติ โอภาสยมนฺตลิกฺเข

อิมสฺส โลกสฺส ปรสฺส วา เต

กถนฺนุ เต อาหุ มนุสฺสโลเก.

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ เห็นได้ชัดเจน

ส่องโลกให้สว่างไสว โคจรไปในอากาศ

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้นมีอยู่ในโลกนี้หรือโลกอื่น

ในมนุษยโลก พวกเขากล่าวถึงดวงจันทร์

และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้นอย่างไรหนอ

(บุตรนายพรานกล่าวว่า)

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ สุทสฺสนา

คจฺฉนฺติ โอภาสยมนฺตลิกฺเข

ปรสฺส โลกสฺส น เต อิมสฺส

เทวาติ เต อาหุ มนุสฺสโลเก.

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ เห็นได้ชัดเจน

ส่องโลกให้สว่างไสว โคจรไปในอากาศ

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้นมีอยู่ในโลกอื่น ไม่ใช่โลกนี้

ในมนุษยโลก พวกเขากล่าวถึงดวงจันทร์และดวงอาทิตย์

ทั้ง ๒ นั้นว่า เทวดา

(ต่อมาพระโพธิสัตว์ได้กล่าวกับเขาว่า)

อตฺเถว เต นีหตา หีนวาทา

อเหตุกา เย น วทนฺติ กมฺมํ

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตํ เย จ วทนฺติ ทานํ.

สมณะและพราหมณ์เหล่าใดเป็นอเหตุกทิฏฐิ ไม่พูดถึงกรรม

ไม่พูดถึงผลของกรรมดีกรรมชั่วด้วยเหมือนกัน

แต่สอนว่า ทานคนโง่บัญญัติไว้

สมณะและพราหมณ์เหล่านั้นผู้มีทิฏฐิเลวทราม

ถูกกำจัดแล้วในเพราะการพยากรณ์เพียงเท่านี้

(บุตรนายพรานกำหนดได้แล้วจึงกล่าวว่า)

อทฺธา หิ สจฺจํ วจนํ ตเวตํ (๑)

กถญฺหิ ทานํ อผลํ ภเวยฺย (๒)

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตญฺจ กถํ ภเวยฺย.

คำของท่านนั้นเป็นคำสัตย์อย่างแท้จริง

ทานจะไม่พึงมีผลได้อย่างไร

กรรมดีกรรมชั่วก็เหมือนกัน จะไม่พึงมีผลได้อย่างไร

และทานคนโง่จะพึงบัญญัติขึ้นได้อย่างไร

กถงฺกโร กินฺติกโร กิมาจรํ

กึ เสวมาโน เกน ตโปคุเณน

อกฺขาหิ เม โมรราเชตมตฺถํ

ยถา อหํ โน นิรยํ ปเตยฺยํ.

พญานกยูง ข้าพเจ้ากระทำกรรมอย่างไร กระทำเพราะอะไร

ประพฤติอย่างไร จะคบใคร ผู้มีตบะคุณอย่างไร

ขอท่านจงบอกเนื้อความนั้นแก่ข้าพเจ้าโดยที่ข้าพเจ้าจะไม่ต้องตกนรก

(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

เย เกจิ อตฺถิ สมณา ปฐพฺยา

กาสายวตฺถา อนคาริยํ จรนฺติ (๑)

ปาโตว ปิณฺฑาย จรนฺติ กาเล

วิกาลจริยา วิรตา หิ สนฺโต.

บนพื้นแผ่นดินยังมีสมณะพวกใดพวกหนึ่งอยู่

สมณะเหล่านั้นนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ เป็นบรรพชิต

เที่ยวบิณฑบาตเฉพาะเวลาเช้า

งดเว้นการบริโภคในเวลาวิกาล เป็นสัตบุรุษ

เต ตตฺถ กาเลนุปสงฺกมิตฺวา

ปุจฺฉาหิ ยํ เต มนโส ปิยํ สิยา

เต ตํ ปวกฺขนฺติ ยถาปชานํ

อิมสฺส โลกสฺส ปรสฺส จตฺถํ.

ท่านจงเข้าไปหาสมณะเหล่านั้นตามกาลอันสมควร

แล้วจงถามข้อความตามที่ท่านพอใจ

สมณะเหล่านั้นจะชี้แจงข้อความอันเป็นประโยชน์

ทั้งในโลกนี้และโลกหน้าแก่ท่านตามที่รู้มา

(พระปัจเจกพุทธเจ้าเปล่งอุทานว่า)

ตจํว ชิณฺณํ อุรโค ปุราณํ

ปณฺฑุปลาสํ หริโต ทุโมว

เอสปฺปหีโน มม ลุทฺทภาโว

ชหามหํ ลุทฺทกภาวมชฺช.

ความเป็นพรานนี้ข้าพเจ้าละได้แล้ว

เหมือนงูลอกคราบเก่าแก่ทิ้งไป

เหมือนต้นไม้สลัดใบเหลืองทิ้ง เขียวชะอุ่มอยู่

ข้าพเจ้าละทิ้งความเป็นพรานได้ในวันนี้

(ท่านทำสัจจกิริยาว่า)

เย จาปิ เม สกุณา อตฺถิ พทฺธา (๑)

สตานิเนกานิ นิเวสนสฺมึ

เตสํ อหํ (๒) ชีวิตมชฺช ทมฺมิ

โมกฺขญฺจ เต ปตฺตา (๓) สกํ นิเกตํ.

นกเหล่าใดที่ข้าพเจ้ากักขังไว้หลายร้อยตัวในเรือนของข้าพเจ้า

วันนี้ ข้าพเจ้าให้ทานชีวิตแก่นกเหล่านั้น

ขอให้นกเหล่านั้นจงหลุดพ้น กลับไปยังที่อยู่ของตนเถิด

(พระศาสดาเมื่อจะทรงประกาศว่า นกเหล่านั้นพ้นจากทุกข์ได้เพราะอาศัย พญานกยูง จึงตรัสพระคาถาสุดท้ายว่า)

ลุทฺโทจรี ปาสหตฺโถ อรญฺเญ

พาเธตุ โมราธิปตึ ยสสฺสึ

พนฺธิตฺวา โมราธิปตึ ยสสฺสึ

ทุกฺขา สปมุจฺจิ ยถาหํ ปมุตฺโตติ.

มหาโมรชาตกํ อฏฺฐมํ.

นายพรานถือบ่วงเที่ยวไปในป่า

เพื่อจะจับพญานกยูงทองผู้เรืองยศ

ครั้นจับพญานกยูงทองผู้เรืองยศได้แล้ว

เขาได้พ้นจากทุกข์เหมือนเราตถาคตได้พ้นแล้ว

มหาโมรชาดกที่ ๘ จบ