๗. ปัญจุโปสถิกชาดก เล่ม ๒๗

อปฺโปสฺสุกฺโกทานิ ตุวํ กโปต

วิหงฺคม น ตว โภชนตฺโถ

ขุทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต

กสฺมา ภวํโปสถิโก กโปต.

เจ้านกพิราบ บัดนี้เจ้าดูขวนขวายน้อยไป

เจ้าไม่ต้องการอาหารหรือ

ทำไมจึงอดกลั้นความหิวกระหาย

รักษาอุโบสถอยู่เล่า เจ้านกพิราบ

(นกพิราบกล่าวว่า)

อหํ ปุเร คิทฺธิคโต กโปติยา

อสฺมึ ปเทสฺมหิ อุโภ รมาม

อถคฺคหี สากุณิโก กโปตึ

อกามโก ตาย วินา อโหสึ.

เมื่อก่อนข้าพเจ้าตกอยู่ในความกำหนัดต่อนางนกพิราบ

เราทั้ง ๒ รื่นรมย์กันที่ภูมิประเทศนั้น ๆ

ต่อมานกเหยี่ยวได้บินโฉบเอานางนกพิราบไป

ข้าพเจ้ามิได้ประสงค์จะพลัดพรากจากนางนกนั้นเลย

นานาภวา (๑) วิปฺปโยเคน ตสฺสา

มโนมยํ เวทน เวทยามิ

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ

ราโค มมํ มา ปุนราคมาสิ.

เพราะความพลัดพรากแยกออกจากนาง

ข้าพเจ้าจึงได้เสวยเวทนาทางใจ

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงรักษาอุโบสถด้วยคิดว่า

ราคะอย่าได้มารบกวนข้าพเจ้าอีกต่อไป

(พระโพธิสัตว์ถามสัตว์ทีละตัว ฝ่ายสัตว์เหล่านั้นก็ตอบตามความเป็นจริงว่า)

อนุชฺชุคามี อุรคา ทุชิวฺห

ทาฐาวุโธ โฆรวิโสสิ สปฺป

ขุทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต

กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ ทีฆ. (๑)

เจ้างูผู้เป็นสัตว์เลื้อยคลาน ผู้มีลิ้นสองแฉก เจ้าเลื้อยไม่ตรง

เลื้อยไปด้วยอก มีเขี้ยวเป็นอาวุธ มีพิษร้ายแรง

ทำไมเจ้าจึงอดกลั้นความหิวกระหายรักษาอุโบสถอยู่เล่า

อุสโภ อหู พลวา คามิกสฺส

จลกฺกกู วณฺณพลูปปนฺโน

โส มํ อกฺกมิ ตํ กุปิโต อฑํสิ

ทุกฺขาภิตุนฺโน มรณํ อุปาคา. (๑)

โคเปลี่ยวมีกำลังของนายบ้าน

มีหนอกกระเพื่อม มีสีสันสวยงาม

มีกำลังวังชาสมบูรณ์ มันเหยียบข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าโกรธจึงได้กัดมัน

มันทุรนทุรายเพราะความทุกข์จนถึงตาย

ตโต ชนา นิกฺขมิตฺวาน คามา

กนฺทิตฺวา โรทิตฺวา อปกฺกมึสุ

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ

โกโธ มมํ มา ปุนราคมาสิ.

ชนทั้งหลายออกจากหมู่บ้านนั้น

พากันคร่ำครวญร้องไห้แล้วได้หลีกไป

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงรักษาอุโบสถด้วยคิดว่า

ความโกรธอย่าได้มารบกวนข้าพเจ้าอีกต่อไป

มตาน มํสานิ พหู สุสาเน

มนุญฺญรูปํ ตว โภชเนตํ

ขุทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต

กสฺมา ภวํโปสถิโก สิคาล. (๑)

เจ้าสุนัขจิ้งจอก เนื้อของพวกสัตว์ที่ตายแล้ว

มีอยู่ในป่าช้าเป็นอันมาก

เนื้อนั้นเป็นอาหารที่พอใจของเจ้า

ทำไมเจ้าจึงอดกลั้นความหิวกระหายรักษาอุโบสถอยู่เล่า

ปวิสฺส (๑) กุจฺฉึ มหโต คชสฺส

กุณเป รโต หตฺถิมํเสสุ คิทฺโธ (๒)

อุโณฺห จ วาโต ติขิณา จ รสฺมิโย

เต โสสยุํ ตสฺส กรีสมคฺคํ.

ข้าพเจ้ายินดีในซากศพ ติดใจในเนื้อช้าง

จึงได้เข้าไปยังท้องช้างใหญ่

ลมร้อนและแสงแดดอันแรงกล้าได้แผดเผา

จนกระทั่งทวารหนักของช้างเชือกนั้นแห้งยุบลง

กิโส จ ปณฺฑู จ อหํ ภทนฺเต

น เม อหู นิกฺขมนาย มคฺโค

มหา จ เมโฆ สหสา ปวสฺสิ

โส เตมยี ตสฺส กรีสมคฺคํ.

พระคุณเจ้าผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งผอมทั้งเหลือง ทั้งไม่มีทางออก

ต่อมาเมฆฝนกลุ่มใหญ่ได้ตกมาโดยพลัน

ทำให้ทวารหนักของช้างเชือกนั้นเปียกชุ่ม

ตโต อหํ นิกฺขมิสํ ภทนฺเต

จนฺโท ยถา ราหุมุขา ปมุตฺโต

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ

โลโภ มมํ มา ปุนราคมาสิ.

พระคุณเจ้าผู้เจริญ ข้าพเจ้าออกจากท้องช้างนั้นมาได้

เหมือนดั่งดวงจันทร์พ้นจากปากราหู

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงรักษาอุโบสถด้วยคิดว่า

ความโลภอย่าได้มารบกวนข้าพเจ้าอีกต่อไป

วมฺมีกถูปสฺมึ กิปิลฺลิกานิ

นิปฺโปถยนฺโต ตุวํ ปุเร จราสิ

ขุทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต

กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ อจฺฉ. (๑)

เจ้าหมี เมื่อก่อนเจ้าเที่ยวเคี้ยวกินปลวกทั้งหลาย

ที่จอมปลวกอยู่ ทำไมเจ้าจึงอดกลั้นความหิวกระหาย

รักษาอุโบสถอยู่เล่า

สกํ นิเกตํ อติหีฬยาโน

อตฺริจฺฉตาย (๑) มลตํ (๒) อคจฺฉึ

ตโต ชนา นิกฺขมิตฺวาน คามา

โกทณฺฑเกน ปริโปถยึสุ มํ.

ข้าพเจ้าดูหมิ่นที่อยู่ของตน ได้ไปยังหมู่บ้านมลรัฐ

เพราะความอยากเกินไป ชนทั้งหลายออกจากหมู่บ้านนั้น

ทุบตีข้าพเจ้าด้วยคันธนูและไม้ค้อน

โส ภินฺนสีโส รุหิรมกฺขิตงฺโค

ปจฺจาคมาสึ ส (๑) สกํ นิเกตํ

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ

อตฺริจฺฉตา มา ปุนราคมาสิ.

ข้าพเจ้านั้นหัวแตก ตัวเปื้อนเลือด จึงได้กลับมายังที่อยู่ของตน

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงรักษาอุโบสถด้วยคิดว่า

ความอยากเกินไปอย่าได้มารบกวนข้าพเจ้าอีกต่อไป

(สัตว์ทั้ง ๔ ถามพระโพธิสัตว์ว่า)

ยํ โน อปุจฺฉิตฺถ ตุวํ ภทนฺเต

สพฺเพว พฺยากริมฺห ยถาปชานํ

มยมฺปิ ปุจฺฉาม ตุวํ ภทนฺเต

กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ พฺรเหฺม.

พระคุณเจ้าผู้เจริญ ข้อความอันใดท่านได้ถามพวกข้าพเจ้า

ข้อความอันนั้น ข้าพเจ้าทั้งหมดก็ได้ตอบตามที่รู้มา

พวกข้าพเจ้าจะขอถามท่านบ้าง

ท่านพราหมณ์ผู้เจริญ ทำไมท่านจึงรักษาอุโบสถอยู่เล่า

(พระโพธิสัตว์ได้ตอบว่า)

อนูปลิตฺโต มม อสฺสมมฺหิ

ปจฺเจกพุทฺโธ มุหุตฺตํ นิสีทิ

โส มํ อเวที คติมาคติญฺจ

นามญฺจ โคตฺตํ จรณญฺจ สพฺพํ.

พระปัจเจกพุทธเจ้าผู้ไม่ถูกกิเลสทั้งปวงแปดเปื้อน

นั่งที่อาศรมของเราครู่หนึ่ง

ท่านได้ประกาศให้เราทราบถึงที่ไปที่มา

ชื่อ โคตร และความประพฤติทุกอย่าง

เอวมฺปหํ วนฺทิ น ตสฺส ปาเท

น จาปิ นํ มานคเตน ปุจฺฉึ

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ

มาโน มมํ มา ปุนราคมาสีติ.

ปญฺจุโปสถิกชาตกํ สตฺตมํ.

แม้ถึงอย่างนั้น เราก็มิได้ไหว้เท้าทั้ง ๒ ของท่าน

และมิได้ถามท่าน เพราะมีมานะ

เพราะเหตุนั้น เราจึงรักษาอุโบสถด้วยคิดว่า

มานะอย่าได้มารบกวนเราอีกต่อไป

ปัญจุโปสถิกชาดกที่ ๗ จบ