๑๐. มหาวาณิชชาดก เล่ม ๒๗

{๑๙๘๙} [๒๑๐๘] สุกรเหล่านั้นมาชุมนุมพร้อมกันที่โคนต้นมะเดื่ออภิเษก สุกรตัจฉะขึ้นเป็นประมุขด้วยกล่าวว่า‘ท่านเป็นราชาผู้เป็น ใหญ่ของพวกเรา’

๑๐. มหาวาณิชาดก (๔๙๓)

ว่าด้วยโลภมากจนตัวตาย

(พระบรมศาสดาทรงนำเรื่องในอดีตมาตรัสเล่าว่า)

{๑๙๙๐} [๒๑๐๙] พวกพ่อค้ามาจากรัฐต่าง ๆทำการประชุมกันที่พระนคร พาราณสี ตั้งพ่อค้าคนหนึ่งให้เป็นหัวหน้าแล้วขนทรัพย์กลับไป[๒๑๑๐] พ่อค้าเหล่านั้นมาถึงแดนกันดารที่ไม่มีอาหาร ไม่มีนํ้า ได้พบ ต้นไทรใหญ่มีร่มเงาเย็นสบายน่ารื่นรมย์ใจเข้าต้นหนึ่ง[๒๑๑๑] พ่อค้าเหล่านั้นเข้าไปนั่งพักที่ร่มต้นไทรนั้น แต่เพราะเป็นคนโง่ เขลา ถูกความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ (โมหะ) ครอบงำ จึงคิดต้องกันว่า[๒๑๑๒] ‘ต้นไม้นี้ยังสดอยู่ ทั้งมีนํ้าไหลซึมอยู่ เชิญพวกเราเหล่าพ่อค้า มาช่วยกันตัดกิ่งทางทิศตะวันออกนั้นดูทีเถิด’[๒๑๑๓] พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดเท่านั้น ก็มีน้ำใสไม่ขุ่นไหลออกมา พ่อค้า เหล่านั้นก็พากันอาบและดื่มที่สายนํ้านั้นจนสมปรารถนา[๒๑๑๔] พ่อค้าผู้โง่เขลาถูกโมหะครอบงำเหล่านั้นได้คิดต้องกันเป็นครั้ง ที่ ๒ ว่า ‘ขอให้พวกเราช่วยกันตัดกิ่งทางทิศใต้อีก’[๒๑๑๕] พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดเท่านั้นก็มีข้าวสาลีและเนื้อสุกทะลักออกมา พวกพ่อค้าเหล่านั้นได้บริโภคเคี้ยวกินขนมถั่วซึ่งมีสีเหมือน ข้าวปายาสนํ้าน้อย แกงอ่อม และแกงถั่วจนสมปรารถนา

[๒๑๑๖] พ่อค้าผู้โง่เขลาถูกโมหะครอบงำเหล่านั้นได้คิดต้องกันเป็นครั้ง ที่ ๓ ว่า ‘ขอให้พวกเราช่วยกันตัดกิ่งทางทิศตะวันตกอีก’

[๒๑๑๗] พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดออกเท่านั้น ก็มีเหล่านารีแต่งตัวงามสมส่วน มีผ้าและเครื่องอาภรณ์อันวิจิตร ใส่ต่างหูแก้วมณี พากันออกมา

[๒๑๑๘] พวกนางต่างแยกย้ายกันไปบำเรอพ่อค้านางละคนนารี ๒๕ นางแวดล้อมพ่อค้าผู้เป็นหัวหน้าอยู่โดยรอบที่ร่มแห่งต้นไทรนั้น พ่อค้าเหล่านั้นถูกนารีทั้งหลายแวดล้อมจนสมปรารถนาแล้ว[๒๑๑๙] พ่อค้าผู้โง่เขลาถูกโมหะครอบงำเหล่านั้นได้คิดต้องกันเป็นครั้ง ที่ ๔ ว่า ‘ขอให้พวกเราช่วยกันตัดกิ่งทางทิศเหนืออีก’

[๒๑๒๐] พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดเท่านั้น ก็มีแก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์ เงินทอง เครื่องประดับมือ เครื่องปูลาด ไหลพรั่งพรูออกมาเป็นอันมาก

[๒๑๒๑] ผ้ากาสิกพัสตร์และผ้ากัมพลชื่ออุทธิยะก็พรั่งพรูออกมาเป็นอันมาก พ่อค้าเหล่านั้นต่างขนบรรทุกใส่ในเกวียนเหล่านั้นจนสมปรารถนา

[๒๑๒๒] พ่อค้าผู้โง่เขลาถูกโมหะครอบงำเหล่านั้นได้คิดร่วมกันเป็นครั้ง ที่ ๕ ว่า ‘ขอให้พวกเราช่วยกันตัดโคนต้นไม้นั้นเสียทีเดียว บางทีจะได้ของมากไปกว่านี้อีก’[๒๑๒๓] ทันใดนั้นนายกองเกวียนจึงลุกขึ้นประคองอัญชลีร้องขอว่า ‘ท่านพ่อค้าทั้งหลาย ต้นไทรทำผิดอะไรหรือ ขอให้ท่านจงมี ความเจริญเถิด

[๒๑๒๔] ท่านพ่อค้าทั้งหลาย กิ่งทางทิศตะวันออกก็ให้นํ้า กิ่งทางทิศใต้ ก็ให้ข้าวและน้ำ กิ่งทางทิศตะวันตกก็ให้นารี และกิ่งทางทิศ เหนือก็ให้สิ่งที่ปรารถนาทุกอย่าง ต้นไทรทำผิดอะไรหรือ ขอให้ท่านจงมีความเจริญเถิด

[๒๑๒๕] บุคคลอาศัยนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่พึงหักราน แม้ใบของต้นไม้นั้น เพราะคนที่ประทุษร้ายมิตร เป็นคนบาป’[๒๑๒๖] แต่พ่อค้าเหล่านั้นพวกที่ไม่เชื่อถือถ้อยคำนายกองเกวียน ผู้ เดียวมีมากด้วยกัน ต่างก็ถือขวานที่ลับแล้วเข้าไปหมายจะตัด โคนต้นไทรนั้น{๑๙๙๑} [๒๑๒๗] ทันใดนั้นพวกนาคทั้งหลายพากันออกมาจากโคนต้นไทรนั้น พวกที่สวมเกราะมี ๒๕ พวกที่ถือธนูมี ๓๐๐ พวกที่ถือโล่ มี ๖,๐๐๐(พญานาคสั่งว่า)

{๑๙๙๒} [๒๑๒๘] ท่านทั้งหลายจงจับคนพวกนี้มัดฆ่าเสีย อย่าไว้ชีวิตเลย เว้นไว้ แต่นายกองเกวียน เท่านั้น นอกนั้นจงสังหารมันทุกคนให้เป็น เถ้าธุลีไป(พระบรมศาสดาตรัสสรุปว่า)

{๑๙๙๓} [๒๑๒๙] เพราะเหตุนี้แหละบุคคลผู้เป็นบัณฑิต เมื่อพิจารณาถึง ประโยชน์ของตน ไม่ควรลุอำนาจแห่งความโลภ พึงกำจัดใจ ที่ประกอบด้วยความโลภนั้นเสีย[๒๑๓๐] ภิกษุรู้โทษอย่างนี้และรู้ตัณหาว่าเป็นแดนเกิดแห่งทุกข์แล้ว พึงเป็นผู้ปราศจากตัณหา อย่ามีความถือมั่นพึงเป็นผู้มีสติ อยู่เถิด

๑๑. สาธินราชชาดก (๔๙๔)

ว่าด้วยพระเจ้าวิเทหราชประพาสดาวดึงส์

(พวกมนุษย์พากันดีใจ ยืนประนมมือกล่าวว่า)

{๑๙๙๔} [๒๑๓๑] ความน่าขนลุกขนพองซึ่งไม่เคยมีในโลกได้เกิดขึ้นแล้ว คือ จู่ๆ ก็มีรถทิพย์ปรากฏแก่พระเจ้าวิเทหราชผู้เรืองยศ

(พระบรมศาสดาทรงประกาศเนื้อความนี้ว่า)

{๑๙๙๕} [๒๑๓๒] มาตลีเทพบุตรเทพสารถีผู้มีฤทธิ์มากได้เชื้อเชิญพระเจ้าวิเทหราช ผู้ครองมิถิลานครว่า

[๒๑๓๓] ‘ข้าแต่พระราชาทิสาบดีผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐขอเชิญ พระองค์เสด็จขึ้นรถทิพย์นี้เถิดด้วยว่าทวยเทพชั้นดาวดึงส์ พร้อมด้วยสมเด็จอมรินทรทราธิราชใคร่จะเห็นพระองค์ ทวยเทพเหล่านั้นระลึกถึงพระองค์จึงชุมนุมพร้อมกันอยู่ ณ สุธัมมาเทวสภา’

[๒๑๓๔] ลำดับนั้นแล พระเจ้าวิเทหราชพระนามว่าสาธินะ ผู้ครองมิถิลา นคร เสด็จขึ้นรถทิพย์ที่เทียมด้วยม้า ๑,๐๐๐ ตัวไปยังสำนักของ เทวดาทั้งหลาย (พระมหาราชาประทับยืนบนทิพยยานที่เทียมด้วยม้า ๑,๐๐๐ ตัวเป็นราชพาหนะเสด็จไปอยู่ได้ทอดพระเนตรเห็นเทวสภานี้) ทวยเทพเห็นพระราชาเสด็จมาดังนั้น ก็พากันชื่นชมยินดี กระทำปฏิสันถารเชื้อเชิญว่า

[๒๑๓๕] ‘ข้าแต่พระมหาราชพระองค์เสด็จมาดีแล้วการเสด็จมา ของพระองค์ชื่อว่ามิได้เสด็จมาร้าย ข้าแต่พระราชาผู้แสวงหา คุณอันยิ่งใหญ่บัดนี้ขอพระองค์ทรงประทับใกล้ ๆ กับ ท้าวเทวราชเถิด’