๙. ตัจฉกสูกรชาดก เล่ม ๒๗

(พระปัจเจกพุทธเจ้า เปล่งอุทานว่า)

{๑๙๗๒} [๒๐๘๖] ความเป็นนายพรานนี้เราละได้แล้ว เหมือนงูลอกคราบเก่าของตนทิ้งไป หรือเหมือนต้นไม้ที่เขียวชะอุ่มผลัดใบเหลืองทิ้งไปฉะนั้น วันนี้เราละความเป็นนายพรานได้แล้ว{๑๙๗๓} [๒๐๘๗] อนึ่ง มีนกที่เราขังไว้ในที่อยู่หลายร้อยตัว วันนี้เราให้ชีวิตแก่นกเหล่านั้น ขอนกเหล่านั้นจงพ้นจากการกักขังไปสู่สถานที่อยู่เดิมของตนเถิด(พระบรมศาสดาตรัสสรุปว่า)

{๑๙๗๔} [๒๐๘๘] นายพรานถือบ่วงเที่ยวไปในราวป่าเพื่อดักพญานกยูงผู้เรืองยศ ครั้นดักพญานกยูงผู้เรืองยศได้แล้วก็ได้พ้นจากทุกข์เหมือนเรา พ้นแล้วฉะนั้น

๙. ตัจฉสูกรชาดก (๔๙๒)

ว่าด้วยหมูพร้อมใจกันสู้เสือ

(สุกรตัจฉะพบฝูงสุกรในป่าเข้าก็ดีใจ จึงกล่าวว่า)

{๑๙๗๕} [๒๐๘๙] ข้าพเจ้าเที่ยวตามหาหมู่ญาดิตามภูเขาและราวป่าทั้งหลาย ค้นหา ญาติมากมาย ข้าพเจ้าพบหมู่ญาตินั้นแล้ว

[๒๐๙๐] รากไม้และผลไม้นี้ก็มีมากมาย ภักษาหารนี้ก็มีไม่น้อย ทั้งห้วย ละหานนี้ก็น่ารื่นรมย์ คงเป็นที่อยู่สุขสบาย

[๒๐๙๑] ข้าพเจ้าจักขออยู่ร่วมกับญาติทั้งมวลในที่นี้แหละ จักได้เป็นผู้ ขวนขวายน้อย ไม่ต้องระแวงภัย ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีภัย แต่ที่ไหน ๆ(พวกสุกรฟังดังนั้นแล้ว จึงกล่าวว่า)

{๑๙๗๖} [๒๐๙๒] ดูก่อนตัจฉะเจ้าจงไปหาที่ซ่อนเร้นแห่งอื่นเถิด ในที่นี้ศัตรู ของพวกเรามีอยู่ มันมาในที่นี้แล้วก็ฆ่าหมูตัวอ้วน ๆ เสีย(สุกรตัจฉะถามว่า)

{๑๙๗๗} [๒๐๙๓] ใครหนอเป็นศัตรูของพวกเราในที่นี้ใครหนอหาญมากำจัด พวกญาติผู้พร้อมเพรียงกันซึ่งยากที่จะกำจัดได้ ข้าพเจ้าถามแล้ว ขอท่านจงบอกความข้อนั้นแก่ข้าพเจ้า(สุกรเหล่านั้นเล่าให้ฟังว่า)

{๑๙๗๘} [๒๐๙๔] ดูก่อนตัจฉะ พญาสัตว์ป่าตัวหนึ่งมีตัวลายพาดขึ้นตามตัว เป็นสัตว์ที่มีกำลัง มีเขี้ยวเป็นอาวุธ มันมาในที่นี้แล้วก็จะฆ่าหมูตัวอ้วน ๆ เสีย(สุกรตัจฉะกล่าวว่า)

{๑๙๗๙} [๒๐๙๕] พวกเราไม่มีเขี้ยวหรือกำลังกายไม่พร้อมมูลหรือพวกเรา ทั้งหมดพร้อมใจกันแล้วก็จะทำให้มันซึ่งมีตัวเดียวเท่านั้นให้อยู่ ในอำนาจได้(สุกรเหล่านั้นกล่าวว่า)

{๑๙๘๐} [๒๐๙๖] ดูก่อนตัจฉะ เจ้ากล่าววาจาจับใจสบายหูนัก ในเวลาต่อสู้ศัตรู หมูตัวใดหลบหนีไปสักตัวหนึ่ง พวกเราจักฆ่ามันเสียในภายหลัง

(ชฎิลโกงเห็นเสือโคร่งกลับมาตัวเปล่า จึงถามว่า)

{๑๙๘๑} [๒๐๙๗] ดูก่อนพญาสัตว์ป่าผู้เก่งกล้าวันนี้เจ้าคงจะงดเว้นจากการฆ่า สัตว์ละซิหนอเจ้าให้อภัยในสัตว์ทั้งปวงเสียแล้วหรือ หรือเขี้ยวของเจ้าไม่มีเพื่อจะฆ่าเนื้อเสียแล้วเจ้าอยู่กลางฝูงสุกร แล้วจึงซึมอยู่เหมือนคนกำพร้า(พญาเสือโคร่งตอบว่า)

{๑๙๘๒} [๒๐๙๘] มิใช่ว่าเขี้ยวของข้าพเจ้าจะไม่มี กำลังกายของข้าพเจ้ายังมีอยู่ พร้อมแต่ข้าพเจ้าเห็นพวกสุกรผู้เป็นญาติกันร่วมใจเป็นอัน หนึ่งอันเดียวกัน เหตุฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงซึมอยู่แต่ผู้เดียวในป่า[๒๐๙๙] เมื่อก่อนสุกรเหล่านี้พอข้าพเจ้าลืมตาแลดูเท่านั้น ต่างก็กลัว ตายหาที่หลบซ่อน วิ่งกระเจิดกระเจิงไปทุกทิศทุกทาง มาบัดนี้ พวกมันมาชุมนุมพร้อมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันอยู่ในพื้นที่ที่พวกมันยืนอยู่ ข้าพเจ้าจะข่มได้ยากในวันนี้[๒๑๐๐] พวกมันคงมีขุนพลจึงพรักพร้อมกัน ว่าเป็นเสียงเดียวกัน คง ร่วมมือร่วมใจกันเบียดเบียนข้าพเจ้า เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้า จึงไม่ปรารถนาสุกรเหล่านั้น

(ชฎิลโกงพูดให้เสือโคร่งเกิดอุตสาหะว่า)

{๑๙๘๓} [๒๑๐๑] พระอินทร์องค์เดียวเท่านั้นยังเอาชนะอสูรทั้งหลายได้ เหยี่ยวตัวเดียวเท่านั้นยังข่มฆ่านกทั้งหลายได้พยัคฆ์ตัวเดียวอยู่ ในท่ามกลางฝูงสุกรแล้วก็ย่อมฆ่าสุกรตัวอ้วนพีได้เหมือนกัน เพราะกำลังของมันเป็นเช่นนั้น

(เสือโคร่งกล่าวว่า)

{๑๙๘๔} [๒๑๐๒] จะเป็นพระอินทร์ จะเป็นเหยี่ยว แม้จะเป็นพยัคฆ์ผู้เป็นใหญ่ แห่งสัตว์ป่าก็ทำพวกญาติพี่น้องผู้พร้อมเพรียงกันมั่นคงซึ่ง เป็นดังพยัคฆ์ให้อยู่ในอำนาจไม่ได้ทั้งนั้นแหละ(ชฎิลโกงปลุกใจเสือโคร่งต่อไปว่า)

{๑๙๘๕} [๒๑๐๓] ฝูงนกตัวน้อยๆ มีชื่อกุมภีลกะ อยู่กันเป็นหมู่ เที่ยวไปเป็นคณะ ย่อมร่าเริงบันเทิงใจ โผผินบินว่อนอยู่ร่วมกัน

[๒๑๐๔] ก็เมื่อฝูงนกเหล่านั้นบินไปเป็นหมู่นั้น คงมีสักตัวหนึ่งที่แตกฝูงไป เหยี่ยวย่อมโฉบจับนกตัวนั้นได้ นี่เป็นคติของเหล่าพยัคฆ์ โดยแท้(พระบรมศาสดาตรัสว่า)

{๑๙๘๖} [๒๑๐๕] เสือโคร่งผู้มีเขี้ยวเล็บถูกชฎิลผู้หยาบช้าเห็นแก่อามิสปลุกใจให้ฮึกเหิม สำคัญว่าจะทำเหมือนครั้งก่อนได้ จึงวิ่งเข้าไปในฝูง สุกรซึ่งมีเขี้ยวเล็บเหมือนกัน(รุกขเทวดาโพธิสัตว์เห็นข้ออัศจรรย์นั้น จึงกล่าวว่า)

{๑๙๘๗} [๒๑๐๖] ญาติพี่น้องที่มีมากคนย่อมยังประโยชน์ให้สำเร็จได้ ถึงต้นไม้ ทั้งหลายที่เกิดในป่าก็หมือนกัน พวกสุกรพร้อมเพรียงกันยัง ฆ่าเสือโคร่งได้ เพราะประพฤติร่วมใจเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน(พระบรมศาสดาตรัสเล่าต่อว่า)

{๑๙๘๘} [๒๑๐๗] สุกรทั้งหลายช่วยกันฆ่าพราหมณ์ (ชฎิลโกง) และเสือโคร่งทั้งสองได้แล้วต่างร่าเริงบันเทิงใจ พากันส่งเสียงดังสนั่นหวั่นไหว

{๑๙๘๙} [๒๑๐๘] สุกรเหล่านั้นมาชุมนุมพร้อมกันที่โคนต้นมะเดื่ออภิเษก สุกรตัจฉะขึ้นเป็นประมุขด้วยกล่าวว่า‘ท่านเป็นราชาผู้เป็น ใหญ่ของพวกเรา’

๑๐. มหาวาณิชาดก (๔๙๓)

ว่าด้วยโลภมากจนตัวตาย

(พระบรมศาสดาทรงนำเรื่องในอดีตมาตรัสเล่าว่า)

{๑๙๙๐} [๒๑๐๙] พวกพ่อค้ามาจากรัฐต่าง ๆทำการประชุมกันที่พระนคร พาราณสี ตั้งพ่อค้าคนหนึ่งให้เป็นหัวหน้าแล้วขนทรัพย์กลับไป[๒๑๑๐] พ่อค้าเหล่านั้นมาถึงแดนกันดารที่ไม่มีอาหาร ไม่มีนํ้า ได้พบ ต้นไทรใหญ่มีร่มเงาเย็นสบายน่ารื่นรมย์ใจเข้าต้นหนึ่ง[๒๑๑๑] พ่อค้าเหล่านั้นเข้าไปนั่งพักที่ร่มต้นไทรนั้น แต่เพราะเป็นคนโง่ เขลา ถูกความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ (โมหะ) ครอบงำ จึงคิดต้องกันว่า[๒๑๑๒] ‘ต้นไม้นี้ยังสดอยู่ ทั้งมีนํ้าไหลซึมอยู่ เชิญพวกเราเหล่าพ่อค้า มาช่วยกันตัดกิ่งทางทิศตะวันออกนั้นดูทีเถิด’[๒๑๑๓] พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดเท่านั้น ก็มีน้ำใสไม่ขุ่นไหลออกมา พ่อค้า เหล่านั้นก็พากันอาบและดื่มที่สายนํ้านั้นจนสมปรารถนา[๒๑๑๔] พ่อค้าผู้โง่เขลาถูกโมหะครอบงำเหล่านั้นได้คิดต้องกันเป็นครั้ง ที่ ๒ ว่า ‘ขอให้พวกเราช่วยกันตัดกิ่งทางทิศใต้อีก’[๒๑๑๕] พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดเท่านั้นก็มีข้าวสาลีและเนื้อสุกทะลักออกมา พวกพ่อค้าเหล่านั้นได้บริโภคเคี้ยวกินขนมถั่วซึ่งมีสีเหมือน ข้าวปายาสนํ้าน้อย แกงอ่อม และแกงถั่วจนสมปรารถนา