๒. โกสัมพิยชาดก เล่ม ๒๗

{๑๒๑๓} [๑๒๔๒] แร้งสุปัตตะบินเกินขอบเขตไป จึงไม่สามารถจะกลับจากที่นั้นได้อีก ตกอยู่ในอำนาจของลมกรด ถึงความพินาศแล้ว

{๑๒๑๔} [๑๒๔๓] เพราะแร้งสุปัตตะไม่ทำตามโอวาทของพ่อลูกเมียของแร้ง สุปัตตะนั้นและแร้งอื่น ๆ ที่อาศัยแร้งนั้นเป็นอยู่ก็พลันถึงความพินาศสิ้น{๑๒๑๕} [๑๒๔๔] แม้ในศาสนานี้ก็เหมือนกันภิกษุใดไม่เชื่อถ้อยฟังคำของภิกษุ ผู้แก่กว่า ภิกษุนั้นเป็นผู้ชื่อว่าล่วงคำสอน ดุจแร้งล่วงเขตแดน ฉะนั้น ผู้ไม่ทำตามคำสอนของท่านผู้ใหญ่ย่อมถึงพินาศทั้งหมด

๒. โกสัมพิยชาดก (๔๒๘)

ว่าด้วยภิกษุชาวเมืองโกสัมพี

(พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับยืนในอากาศตรัสสอนพวกภิกษุชาวเมือง โกสัมพีที่แตกสามัคคีกันว่า)

{๑๒๑๖} [๑๒๔๕] ภิกษุผู้มีเสียงดังเป็นคนระดับเดียวกัน ที่จะได้สำคัญตัวว่าเป็น พาลไม่มีเลยสักรูปเดียว ยิ่งเมื่อสงฆ์แตกกัน ก็ไม่ได้สำคัญถึง เหตุอื่น{๑๒๑๗} [๑๒๔๖] พวกที่เป็นคนฉลาดก็หลงลืมตัว ช่างพูด เจ้าคารม ยื่นปาก พูดไปตามที่ตนปรารถนา ไม่รู้ว่าการทะเลาะกันนั้นเป็นเหตุชัก พาไปสู่ความไร้ยางอาย{๑๒๑๘} [๑๒๔๗] ก็คนเหล่าใดจองเวรไว้ว่า ‘คนโน้นได้ด่าเรา คนโน้นได้ตีเรา คนโน้นได้ชนะเรา คนโน้นได้ลักสิ่งของของเราไป’ เวรของคน เหล่านั้นย่อมไม่ระงับได้

{๑๒๑๙} [๑๒๔๘] ส่วนคนเหล่าใดไม่จองเวรไว้ว่า ‘คนโน้นได้ด่าเรา คนโน้นได้ตีเรา คนโน้นได้ชนะเรา คนโน้นได้ลักสิ่งของของเราไป’ เวร ของคนเหล่านั้นย่อมระงับได้

{๑๒๒๐} [๑๒๔๙] ไม่ว่าในกาลไหน ๆ เวรทั้งหลายในโลกนี้ย่อมไม่ระงับได้ด้วยการจองเวรเลย แต่ย่อมระงับได้ด้วยการไม่จองเวร ข้อนี้เป็นธรรมดาที่มีมาเก่าแก่

{๑๒๒๑} [๑๒๕๐] ก็คนอื่น ๆ ย่อมไม่รู้หรอกว่า ‘พวกเรากำลังยับเยินอยู่ ณ ท่ามกลางสงฆ์นี้’ ส่วนคนเหล่าใดในท่ามกลางสงฆ์นั้นรู้สึก เพราะ ความรู้สึกของคนเหล่านั้น การถกเถียงกันย่อมระงับไป{๑๒๒๒} [๑๒๕๑] คนที่เขาบั่นกระดูก ผลาญชีวิต ลักทรัพย์คือโคและม้า ถึง ช่วงชิงแว่นแคว้นกัน ก็ยังคบหาสมาคมกันได้ เหตุไฉนพวก เธอจึงคบหาสมาคมกันไม่ได้เล่า

{๑๒๒๓} [๑๒๕๒] ถ้าบุคคลพึงได้ผู้มีปัญญาที่ไปกันได้ เป็นนักปราชญ์ คอยช่วยเหลือกันมาเป็นสหายก็พึงกำจัดอันตรายทั้งปวงเสีย มีสติ พอใจเที่ยวไปกับสหายนั้นเถิด

{๑๒๒๔} [๑๒๕๓] ถ้าไม่ได้ผู้มีปัญญาที่ไปกันได้ เป็นนักปราชญ์ คอยช่วยเหลือกัน มาเป็นสหายก็พึงเที่ยวไปคนเดียวดุจพระราชาทรงสละ แว่นแคว้นคือราชอาณาจักรเที่ยวไปพระองค์เดียวและดุจ ช้างมาตังคะละโขลงเที่ยวไปในป่าแต่ลำพังฉะนั้น{๑๒๒๕} [๑๒๕๔] การเที่ยวไปคนเดียวดีกว่าเพราะความเป็นสหายไม่มีในคนพาล พึงเที่ยวไปคนเดียว และไม่พึงทำบาป ดุจช้างมาตังคะ มีความขวนขวายน้อยเที่ยวไปในป่าแต่ลำพังฉะนั้น

๓. มหาสุวราชชาดก (๔๒๙)

ว่าด้วยสหายย่อมไม่ละทิ้งสหาย

(ท้าวสักกะจำแลงร่างเป็นพญาหงส์มาตรัสถามพญานกแขกเต้า โพธิสัตว์ว่า)

{๑๒๒๖} [๑๒๕๕] เมื่อใด ต้นไม้มีผลบริบูรณ์ เมื่อนั้น ฝูงนกย่อมพากันมา มั่วสมจิกกินผลไม้ที่ต้นนั้นครั้นรู้ว่าต้นไม้นั้นสิ้นผลแล้ว ฝูงนกก็พากันจากต้นไม้นั้นไปตัวละทิศละทาง

{๑๒๒๗} [๑๒๕๖] ดูก่อนนกแขกเต้าผู้มีจะงอยปากแดงเจ้าจงเที่ยวจาริกไปเถิด อย่ามาตายเสียเลยทำไมเจ้าจึงมาซบเซาอยู่ที่ต้นไม้แห้งเล่า แน่ะนกแขกเต้าผู้มีขนเขียวดังไพรสณฑ์ยามหน้าฝน ขอเชิญ เข้าบอกมาเถิด เหตุไรเจ้าจึงไม่ทิ้งต้นไม้แห้งไป(พญานกแขกเต้าโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๒๒๘} [๑๒๕๗] ดูก่อนพญาหงส์ ชนเหล่าใดเป็นเพื่อนของผองเพื่อนได้ในคราว มีสุขและทุกข์จนตลอดชีวิต ไม่ยอมทอดทิ้งเพื่อนผู้สิ้นทรัพย์ หรือยังไม่สิ้นทรัพย์ชนเหล่านั้นจัดเป็นสัตบุรุษผู้ระลึกถึง ธรรมของสัตบุรุษ{๑๒๒๙} [๑๒๕๘] ดูก่อนพญาหงส์ เราก็เป็นผู้หนึ่งในบรรดาสัตบุรุษทั้งหลาย ต้นไม้ นี้เป็นทั้งญาติเป็นทั้งเพื่อนของเรา เราต้องการเพียงเพื่อเป็นอยู่ จึงไม่อาจจะละทิ้งต้นไม้นี้ไปได้ การที่จะละทิ้งไป เพราะมารู้ว่า ต้นไม้นั้นสิ้นผลแล้วมันไม่ยุติธรรมเลย