๓. มหาสุวราชชาดก เล่ม ๒๗

ทุโม ยทา โหติ ผลูปปนฺโน

ภุญฺชนฺติ นํ วิหงฺคมา ๒ สมฺปตนฺตา

ขีณนฺติ ญตฺวาน ทุมํ ผลจฺจเย

ทิโสทิสํ ยนฺติ ตโต วิหงฺคมา ฯ

๑ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ ๒ สี. ยุ. วิหคา ฯ เอวมุปริปิ ฯ

เมื่อใด ต้นไม้มีผลบริบูรณ์ เมื่อนั้น ฝูงนกย่อมพากันมามั่วสุมบริโภคผลไม้ต้นนั้น ครั้นรู้ว่าต้นไม้นั้นสิ้นผลแล้ว ฝูงนกก็พากันจากต้นไม้นั้นบินไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่.

จร จาริกํ โลหิตตุณฺฑ มา มริ

กึ ตฺวํ สุว สุกฺขทุมมฺหิ ฌายสิ

ตทิงฺฆ [๑] พฺรูหิ วสฺสนฺตสนฺนิภ

กสฺมา สุว สุกฺขทุมํ น ริญฺจสิ ฯ

ดูกรนกแขกเต้าผู้มีจะงอยปากแดง ท่านจงเที่ยวจาริกไปเถิด อย่ามาตายเสียเลย ทำไมท่านจึงซบเซาอยู่ที่ต้นไม้แห้ง แน่ะนกแขกเต้าผู้มีขนเขียวดังไพรสณฑ์ในฤดูฝน ขอเชิญท่านบอกเถิด เหตุไรท่านจึงไม่ทิ้งต้นไม้แห้งไป?

เย เว สขีนํ สขาโร ภวนฺติ

ปาณาจฺจเย สุขทุกฺเขสุ หํส

ขีณํ อขีณนฺติ น ตํ ชหนฺติ

สนฺโต สตํ ธมฺมมนุสฺสรนฺตา ฯ

ดูกรพญาหงส์ ชนเหล่าใดเป็นเพื่อนของเพื่อนทั้งหลาย ในคราวร่วมสุขทุกข์จนตลอดชีวิต ชนเหล่านั้นเป็นสัตบุรุษ ระลึกถึงธรรมของสัตบุรุษ ย่อมละทิ้งสหายผู้สิ้นทรัพย์ หรือยังไม่สิ้นทรัพย์ไปไม่ได้เลย.

โสหํ สตํ อญฺญตโรสฺมิ หํส

ญาตี จ เม โหติ สขา จ รุกฺโข

ตํ นุสฺสเห ชีวิกตฺโถ ปหาตุํ

ขีณนฺติ ญตฺวาน น เอส ธมฺโม ฯ

ดูกรพญาหงส์ เราก็เป็นผู้หนึ่งในบรรดาสัตบุรุษทั้งหลาย ต้นไม้นี้เป็นทั้งญาติเป็นทั้งเพื่อนของเรา เราต้องการเพียงเพื่อเป็นอยู่ จึงไม่อาจละทิ้งต้นไม้นั้นไปได้ การที่จะละทิ้งไปเพราะมารู้ว่าต้นไม้นั้นสิ้นผลแล้ว ไม่ยุติธรรมเลย.

สาธุ ปกฺขิ ๒ กตํ โหติ เมตฺติ สํสติ สนฺถโว

สเจตํ ธมฺมํ โรเจสิ ปาสํโสสิ วิชานตํ ฯ

ดูกรปักษี ความเป็นสหาย ความไมตรี ความสนิทสนมกัน ท่านทำได้เป็นอย่างดีแล้ว ถ้าท่านชอบธรรมนี้ ท่านก็เป็นผู้ควรที่วิญญูชนทั้งหลายพึงสรรเสริญ.

โส เต สุว วรํ ทมฺมิ ปตฺตยาน วิหงฺคม

วรํ วรสฺสุ วงฺกงฺค ยงฺกิญฺจิ มนสิจฺฉสิ ฯ

ดูกรนกแขกเต้าผู้มีปีกเป็นยาน มีคอโค้งเป็นสง่า เราจะให้พรแก่ท่านท่านจงเลือกเอาพรตามใจปรารถนาเถิด.

วรญฺจ เม หํส ตุวํ ทเทยฺย

อยญฺจ รุกฺโข ปุนรายุํ ลเภถ

โส สาขวา ผลิมา สํวิรูโฬฺห

มธุตฺถิโก ติฏฺฐตุ โสภมาโน ฯ

๑ ม. มํ ฯ ๒ สี. ม. สกฺขิ ฯ

ดูกรพญาหงส์ ถ้าท่านจะให้พรแก่เรา ขอต้นไม้นี้พึงได้มีอายุต่อไปต้นไม้นั้นจงมีกิ่งมีผลงอกงามดี มีผลมีรสหวาน เหมือนน้ำผึ้งตั้งอยู่อย่างงามสง่าเถิด.

ตํ ปสฺส สมฺม ผลิมํ อุฬารํ

สหาว เต โหตุ อุทุมฺพเรน

โส สาขวา ผลิมา สํวิรูโฬฺห

มธุตฺถิโก ติฏฺฐตุ โสภมาโน ฯ

ดูกรสหาย ท่านจงดูต้นไม้นั้นมีผลมากมาย ขอให้ท่านได้อยู่ร่วมกับต้นมะเดื่อของท่าน ขอให้ต้นมะเดื่อนั้นจงมีกิ่งก้านมีผลงอกงามดีมีผลมีรสหวานเหมือนน้ำผึ้งตั้งอยู่อย่างงามสง่า.

เอวํ สกฺก สุขี โหหิ สห สพฺเพหิ ญาติภิ

ยถาหมชฺช สุขิโต ทิสฺวาน สผลํ ทุมํ ฯ

ข้าแต่ท้าวสักกะ ขอให้พระองค์ทรงพระเจริญสุขพร้อมกับพระญาติทั้งปวง เหมือนข้าพระบาทมีความสุข เพราะได้เห็นต้นไม้เผล็ดผลในวันนี้ฉะนั้นเถิด.

สุวสฺส วจนํ สุตฺวา ๑ กตฺวาน สผลํ ทุมํ

ปกฺกามิ สห ภริยาย เทวานํ นนฺทนํ วนนฺติ ฯ

มหาสุวราชชาตกํ ตติยํ ฯ

ท้าวสักกเทวราช ได้ฟังคำของนกแขกเต้า ทรงทำต้นไม้ให้มีผลแล้วเสด็จกลับไปสู่เทพนันทวันพร้อมกับมเหสี.

จบ มหาสุวราชชาดกที่ ๓.