๓. มหาสุวราชชาดก เล่ม ๒๗

๓. มหาสุวราชชาดก (๔๒๙)

ว่าด้วยสหายย่อมไม่ละทิ้งสหาย

(ท้าวสักกะจำแลงร่างเป็นพญาหงส์มาตรัสถามพญานกแขกเต้า โพธิสัตว์ว่า)

{๑๒๒๖} [๑๒๕๕] เมื่อใด ต้นไม้มีผลบริบูรณ์ เมื่อนั้น ฝูงนกย่อมพากันมา มั่วสมจิกกินผลไม้ที่ต้นนั้นครั้นรู้ว่าต้นไม้นั้นสิ้นผลแล้ว ฝูงนกก็พากันจากต้นไม้นั้นไปตัวละทิศละทาง

{๑๒๒๗} [๑๒๕๖] ดูก่อนนกแขกเต้าผู้มีจะงอยปากแดงเจ้าจงเที่ยวจาริกไปเถิด อย่ามาตายเสียเลยทำไมเจ้าจึงมาซบเซาอยู่ที่ต้นไม้แห้งเล่า แน่ะนกแขกเต้าผู้มีขนเขียวดังไพรสณฑ์ยามหน้าฝน ขอเชิญ เข้าบอกมาเถิด เหตุไรเจ้าจึงไม่ทิ้งต้นไม้แห้งไป(พญานกแขกเต้าโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๒๒๘} [๑๒๕๗] ดูก่อนพญาหงส์ ชนเหล่าใดเป็นเพื่อนของผองเพื่อนได้ในคราว มีสุขและทุกข์จนตลอดชีวิต ไม่ยอมทอดทิ้งเพื่อนผู้สิ้นทรัพย์ หรือยังไม่สิ้นทรัพย์ชนเหล่านั้นจัดเป็นสัตบุรุษผู้ระลึกถึง ธรรมของสัตบุรุษ{๑๒๒๙} [๑๒๕๘] ดูก่อนพญาหงส์ เราก็เป็นผู้หนึ่งในบรรดาสัตบุรุษทั้งหลาย ต้นไม้ นี้เป็นทั้งญาติเป็นทั้งเพื่อนของเรา เราต้องการเพียงเพื่อเป็นอยู่ จึงไม่อาจจะละทิ้งต้นไม้นี้ไปได้ การที่จะละทิ้งไป เพราะมารู้ว่า ต้นไม้นั้นสิ้นผลแล้วมันไม่ยุติธรรมเลย

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๒๓๐} [๑๒๕๙] ดูก่อนปักษี ความเป็นเพื่อน ไมตรีจิต และความสนิทสนมกัน เจ้าทำได้เป็นอย่างดีแล้ว ถ้าเจ้าชอบธรรมนี้ เจ้าก็เป็นผู้ควรที่วิญญูชนทั้งหลายจะพึงสรรเสริญ{๑๒๓๑} [๑๒๖๐] ดูก่อนนกแขกเต้าผู้มีปีกเป็นพาหนะ มีคอโค้งเป็นสง่า เราจะให้พรแก่เจ้า เจ้าจงเลือกเอาพรตามใจปรารถนาเถิด

(พญานกแขกเต้ากล่าวว่า)

{๑๒๓๒} [๑๒๖๑] ดูก่อนพญาหงส์ ถ้าท่านจะให้พรแก่เรา ขอต้นไม้นี้พึงได้มีอายุต่อไป ต้นไม้นั้นจงมีกิ่งมีผลงอกงามดี มีผลมีรสหวานเหมือนนํ้าผึ้ง ยืนต้นอยู่อย่างงามสง่าเถิด(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๒๓๓} [๑๒๖๒] ดูก่อนสหาย เจ้าจงดูต้นไม้นั้นมีผลมากมาย ขอให้เจ้าได้อยู่ร่วมกับต้นมะเดื่อของเจ้าขอให้ต้นมะเดื่อนั้นจงมีกิ่งก้านมีผลงอกงามดี มีผลมีรสหวานเหมือนน้ำผึ้งยืนต้นอยู่อย่างงามสง่าเถิด(พญานกแขกเต้ากล่าวว่า)

{๑๒๓๔} [๑๒๖๓] ข้าแต่ท้าวสักกะขอให้พระองค์ทรงพระเจริญสุขพร้อมกับ พระญาติทั้งปวงเหมือนข้าพระบาทมีความสุขเพราะได้เห็น ต้นไม้เผล็ดผลในวันนี้เถิด

(พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า)

{๑๒๓๕} [๑๒๖๔] ท้าวสักกเทวราชได้ฟังคำของนกแขกเต้า ทรงทำต้นไม้ให้มีผล แล้วเสด็จพร้อมกับพระมเหสีกลับไปยังสวนเทพนันทวัน

๔. จุลลสุวกราชชาดก (๔๓๐)

ว่าด้วยผู้รักษาไมตรี

(ท้าวสักกะจำแลงร่างเป็นพญาหงส์ มาตรัสถามพญานกแขกเต้า โพธิสัตว์ว่า)

{๑๒๓๖} [๑๒๖๕] ต้นไม้ทั้งหลายที่มีใบเขียว มีผลดกก็มีอยู่เป็นอันมาก เหตุไรพญานกแขกเต้าจึงมีใจยินดีในไม้แห้งผุ ๆ เล่า(พญานกแขกเต้าตอบว่า)

{๑๒๓๗} [๑๒๖๖] เราได้กินผลแห่งต้นไม้นี้นับได้หลายปีมาแล้วถึงเราจะรู้ว่า ต้นไม้นั้นไม่มีผลแล้ว ก็ต้องรักษาไมตรีไว้ให้เหมือนในกาลก่อน(ท้าวสักกะตรัสถามว่า)

{๑๒๓๘} [๑๒๖๗] นกทั้งหลายย่อมละทิ้งต้นไม้แห้งผุ ๆ ที่ขาดใบไร้ผลไป นี่นกแขกเต้า เจ้าเห็นโทษอะไรหรือ(พญานกแขกเต้าตอบว่า)

{๑๒๓๙} [๑๒๖๘] นกเหล่าใดต้องการผลจึงเข้าไปหาต้นไม้ครั้นรู้ว่าต้นไม้นั้น หมดผลแล้วก็ทิ้งไป นกเหล่านั้นจัดว่าเป็นผู้เห็นแก่ตัว โง่เขลา มักทำไมตรีให้ตกไป