๓. กุมภการชาดก เล่ม ๒๗

อมฺพาหมทฺทํ วนมนฺตรสฺมึ

นีโลภาสํ ผลิตํ (๑) สํวิรูฬฺหํ

ตมทฺทสํ ผลเหตุ วิภคฺคํ

ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

อาตมาได้เห็นต้นมะม่วงกลางป่า เขียวชะอุ่ม

งอกงาม ผลิดอกออกผลสะพรั่ง

อาตมาได้เห็นมะม่วงต้นนั้นถูกทำลาย เพราะผลเป็นเหตุ

ครั้นเห็นเช่นนั้นจึงเที่ยวภิกขาจาร (ออกบวช)

เสลํ สุมฏฺฐํ นรวีรนิฏฺฐิตํ (๑)

กำไลแก้วคู่หนึ่งที่นายช่างผู้ชาญฉลาดเจียรไนแล้ว

เป็นของเกลี้ยงเกลา ที่สตรีสวมใส่ย่อมไม่เกิดเสียงดัง

แต่เพราะสวมใส่วงที่ ๒ เข้าจึงได้มีเสียงดัง

อาตมาเห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร

นารี ยุคํ ธารยิ อปฺปสทฺทํ

ทุติยญฺจ อาคมฺม อโหสิ สทฺโท

ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

ทิชา ทิชํ กุณปมาหรนฺตํ

เอกํ สมานํ พหุกา สเมจฺจ

อาหารเหตู ปริปาตยึสุ

ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

นกจำนวนมากพากันรุมจิกตีนกตัวหนึ่ง

ซึ่งกำลังคาบชิ้นเนื้อมาอยู่เพราะอาหารเป็นเหตุ

อาตมาได้เห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร

อุสภาหมทฺทํ ยูถสฺส มชฺเฌ

จลกฺกกุํ วณฺณพลูปปนฺนํ

ตมทฺทสํ กามเหตุ วิตุนฺนํ

ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

อาตมาได้เห็นโคผู้มีหนอกกระเพื่อม

มีสีสันและมีกำลังอยู่ท่ามกลางฝูงโค

อาตมาได้เห็นมันขวิดโคผู้ตัวหนึ่งเพราะกามเป็นเหตุ

ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร

(พระโพธิสัตว์กล่าวกับภรรยาว่า)

กรณฺฑโก (๑) กลิงฺคานํ คนฺธารานญฺจ นคฺคชิ

นิมิราชา วิเทหานํ ปญฺจาลานญฺจ ทุมฺมุโข

เอเต รฏฺฐานิ หิตฺวาน ปพฺพชึสุ อกิญฺจนา.

พระเจ้ากรัณฑกะ ราชาแห่งแคว้นกาลิงคะ

พระเจ้านัคคชิ ราชาแห่งแคว้นคันธาระ

พระเจ้านิมิราช ราชาแห่งแคว้นวิเทหะ

และพระเจ้าทุมมุขะ ราชาแห่งแคว้นปัญจาละ

ทรงละทิ้งแคว้นเหล่านั้นแล้ว

หมดความกังวล ทรงผนวชแล้ว

สพฺเพปิเม เทวสมา สมาคตา

อคฺคิ ยถา ปชฺชลิโต ตเถวิเม

อหํปิ เอโก จริสฺสามิ ภคฺควิ

หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ.

แม้พระราชาทุกพระองค์เสมอด้วยเทพเจ้า

เสด็จมาประชุมกัน ย่อมรุ่งเรืองเหมือนไฟที่ลุกโชน

นี่น้องหญิงผู้มีโชค ถึงพี่ก็จะเป็นเหมือนพระราชาเหล่านี้

จักละกามซึ่งมีประการต่าง ๆ แล้วเที่ยวไปผู้เดียว

(ภรรยากล่าวว่า)

อยเมว กาโล น หิ อญฺโญ อตฺถิ

อนุสาสิตา เม น ภเวยฺย ปจฺฉา

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ ภคฺคว

สกุณีว มุตฺตา ปุริสสฺส หตฺถา.

เวลานี้เท่านั้นเหมาะที่จะบวช เวลาอื่นไม่เหมาะ

ภายหลังคงจะไม่มีผู้ที่จะพร่ำสอนดิฉัน

ท่านผู้มีโชค ถึงดิฉันก็จักเที่ยวไปผู้เดียว

เหมือนสกุณีที่รอดพ้นจากมือคน

(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

อามํ ปกฺกญฺจ ชานนฺติ อโถ โลณํ อโลณกํ

ตมหํ ทิสฺวาน ปพฺพชึ จเรว ตฺวํ จรามหนฺติ.

กุมฺภการชาตกํ ตติยํ.

พวกเด็ก ๆ รู้จักของดิบ ของสุก ของเค็ม และของจืด

อาตมาเห็นเช่นนั้นแล้วจึงบวช

น้องหญิงจงเที่ยวภิกขาจารไปเถิด

อาตมาก็จะเที่ยวภิกขาจารไป

กุมภการชาดกที่ ๓ จบ