๗. เสนกชาดก เล่ม ๒๗

(พระราชาตรัสสดุดีพระโพธิสัตว์ว่า)

{๑๐๑๓} [๑๐๒๕] อายุรบัณฑิตได้แก้ป้ญหาแก่ฉันแล้ว อนึ่ง ปุกกุสบัณฑิตก็ได้ แก้ปัญหาแก่ฉันแล้ว แต่เสนกบัณฑิตตอบคลุมปัญหาได้ทั้งหมด คนเราให้ทานแล้วไม่ควรเดือดร้อนใจภายหลัง เหมือนอย่างที่ เสนกบัณฑิตกล่าวไว้

๗. เสนกชาดก (๔๐๒)

ว่าด้วยผู้มีปัญญาช่วยคนอื่นได้

(เสนกบัณฑิตผู้เป็นพระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๐๑๔} [๑๐๒๖] ท่านมีจิตฟุ้งซ่าน หน้าตาอิดโรย มีหยาดนํ้าตาไหลออกจากนัยน์ตาทั้งสองของท่าน อะไรของท่านสูญเสียไป ก็ท่านปรารถนาอะไร จึงได้มาในที่นี้ ดูก่อนพราหมณ์ เชิญท่านพูดไปเถิด(พราหมณ์กล่าวว่า)

{๑๐๑๕} [๑๐๒๗] รุกขเทวดาบอกว่าเมื่อข้าพเจ้าไปถึงบ้านในวันนี้ภรรยาของ ข้าพเจ้าจะต้องตาย เมื่อไปไม่ถึง ความตายจะมีแก่ข้าพเจ้าเอง ข้าพเจ้าหวาดหวั่นอยู่ด้วยทุกข์นี้ ข้าแต่เสนกบัณฑิต ขอท่าน จงบอกเหตุนี้แก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด(เสนกบัณฑิตกล่าวว่า)

{๑๐๑๖} [๑๐๒๘] เราคิดหาเหตุผลได้หลายอย่าง บรรดาเหตุผลเหล่านั้น เหตุผล ที่เราจะบอกเป็นความจริง ดูก่อนพราหมณ์เราเข้าใจว่า เมื่อท่านเผลอ งูเห่าตัวหนึ่งได้เลื้อยเข้าไปในถุงข้าวตูของท่าน

{๑๐๑๗} [๑๐๒๙] ท่านจงเอาไม้เคาะถุงดูเถิด จะเห็นงูแลบลิ้นมีน้ำลายไหลเลื้อย ออกจากถุง ท่านจะสิ้นความสงสัยเคลือบแคลงวันนี้แหละ ท่านจะได้เห็นงู จงแก้ถุงเถิด(พระบรมศาสดาตรัสว่า)

{๑๐๑๘} [๑๐๓๐] พราหมณ์นั้นสลดใจ ได้แก้ถุงข้าวตูออกท่ามกลางผู้คน ลำดับนั้น งูพิษตัวหนึ่งได้แผ่แม่เบี้ยเลื้อยออกมา

(พราหมณ์กล่าวสดุดีพระราชาและเสนกบัณฑิตว่า)

{๑๐๑๙} [๑๐๓๑] เป็นการได้ลาภที่ดีของพระเจ้าชนกผู้ทรงได้พบเสนกบัณฑิตผู้มีปัญญาดี ท่านเป็นผู้เปิดเผยเรื่องที่ปิดบังออกได้เห็นทุกสิ่งทุกอย่าง ดูก่อนพราหมณ์ ญาณของท่านน่าพิศวงยิ่งนัก(พราหมณ์ครั้นกล่าวสดุดีแล้วต้องการตอบแทนคุณของเสนกบัณฑิต จึงกล่าวว่า)

[๑๐๓๒] ข้าพเจ้ามีเงินอยู่ ๗๐๐ ขอท่านจงรับไว้เถิด ข้าพเจ้าขอให้ท่าน ทั้งหมด ข้าพเจ้าอยู่รอดได้ในวันนี้ก็เพราะท่าน และท่านยังได้ ทำความสวัสดีให้แก่ภรรยาของข้าพเจ้าอีกด้วย(เสนกบัณฑิตกล่าวว่า)

{๑๐๒๐} [๑๐๓๓] บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่รับค่าจ้างเพราะคาถาอันวิจิตรที่ตนกล่าวดีแล้ว ดูก่อนพราหมณ์ แม้จากนี้ไป ขอให้ผู้คนจงให้ทรัพย์แก่ท่าน ท่านจงนำไปยังเรือนของตนเถิด

๘. อัฏฐิเสนชาดก (๔๐๓)

ว่าด้วยการขอแบบอริยะ

(พระราชาตรัสถามฤๅษีอัฏฐิเสนะผู้เป็นพระโพธิสัตว์ว่า)

{๑๐๒๑} [๑๐๓๔] พระคุณเจ้าอัฏฐิเสนะ พวกวณิพกที่ข้าพเจ้าไม่รู้จักมาหาข้าพเจ้า แล้วเป็นต้องขอ เหตุไรพระคุณเจ้าจึงไม่ขอข้าพเจ้าบ้างเล่า

(ฤๅษีอัฏฐิเสนะถวายพระพรว่า)

{๑๐๒๒} [๑๐๓๕] ผู้ขอย่อมไม่เป็นที่ชอบใจของผู้ถูกขอ ผู้ถูกขอเมื่อไม่ให้ ก็ไม่เป็นที่ชอบใจของผู้ขอ เพราะเหตุนั้น อาตมาจึงไม่ทูลขออะไร พระองค์ อาตมาอย่าได้หมางใจกับพระองค์เลย(พระราชาตรัสว่า)

{๑๐๒๓} [๑๐๓๖] สมณพราหมณ์ผู้เป็นอยู่ด้วยการขอเมื่อไม่ยอมขอสิ่งที่ควรขอ ในเวลาที่ควรขอ ย่อมจะทําให้ผู้อื่นเสื่อมจากบุญ แม้ตัวเองก็ อยู่อย่างสบายไม่ได้{๑๐๒๔} [๑๐๓๗] ส่วนสมณพราหมณ์ผู้เป็นอยู่ด้วยการขอเมื่อยอมขอสิ่งที่ควรขอ ในเวลาที่ควรขอ ย่อมทำให้ผู้อื่นได้บุญ แม้ตัวเองก็อยู่สบาย

{๑๐๒๕} [๑๐๓๘] ผู้มีปัญญาเห็นผู้ขอมาหาแล้วย่อมไม่โกรธเลยดูก่อนท่าน ผู้ประพฤติพรหมจรรย์พระคุณเจ้าเป็นที่พอใจของข้าพเจ้า พระคุณเจ้าต้องการอะไรเชิญบอกมาเถิดข้าพเจ้าจะให้ทุกอย่าง