๘. อัฏฐิเสนชาดก เล่ม ๒๗

๘. อัฏฐิเสนชาดก (๔๐๓)

ว่าด้วยการขอแบบอริยะ

(พระราชาตรัสถามฤๅษีอัฏฐิเสนะผู้เป็นพระโพธิสัตว์ว่า)

{๑๐๒๑} [๑๐๓๔] พระคุณเจ้าอัฏฐิเสนะ พวกวณิพกที่ข้าพเจ้าไม่รู้จักมาหาข้าพเจ้า แล้วเป็นต้องขอ เหตุไรพระคุณเจ้าจึงไม่ขอข้าพเจ้าบ้างเล่า

(ฤๅษีอัฏฐิเสนะถวายพระพรว่า)

{๑๐๒๒} [๑๐๓๕] ผู้ขอย่อมไม่เป็นที่ชอบใจของผู้ถูกขอ ผู้ถูกขอเมื่อไม่ให้ ก็ไม่เป็นที่ชอบใจของผู้ขอ เพราะเหตุนั้น อาตมาจึงไม่ทูลขออะไร พระองค์ อาตมาอย่าได้หมางใจกับพระองค์เลย(พระราชาตรัสว่า)

{๑๐๒๓} [๑๐๓๖] สมณพราหมณ์ผู้เป็นอยู่ด้วยการขอเมื่อไม่ยอมขอสิ่งที่ควรขอ ในเวลาที่ควรขอ ย่อมจะทําให้ผู้อื่นเสื่อมจากบุญ แม้ตัวเองก็ อยู่อย่างสบายไม่ได้{๑๐๒๔} [๑๐๓๗] ส่วนสมณพราหมณ์ผู้เป็นอยู่ด้วยการขอเมื่อยอมขอสิ่งที่ควรขอ ในเวลาที่ควรขอ ย่อมทำให้ผู้อื่นได้บุญ แม้ตัวเองก็อยู่สบาย

{๑๐๒๕} [๑๐๓๘] ผู้มีปัญญาเห็นผู้ขอมาหาแล้วย่อมไม่โกรธเลยดูก่อนท่าน ผู้ประพฤติพรหมจรรย์พระคุณเจ้าเป็นที่พอใจของข้าพเจ้า พระคุณเจ้าต้องการอะไรเชิญบอกมาเถิดข้าพเจ้าจะให้ทุกอย่าง

(ฤๅษีอัฏฐิเสนะถวายพระพรว่า)

{๑๐๒๖} [๑๐๓๙] ผู้มีปัญญาย่อมไม่ออกปากขอเลย ส่วนผู้ที่ฉลาดควรจะรู้ความต้องการได้เอง พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมไม่ออกปากขอ มีแต่ ยืนนิ่งอยู่ด้วยภิกขาจารวัตรเท่านั้นนี่เป็นอาการขอแบบ พระอริยเจ้าทั้งหลาย(พระราชาตรัสว่า)

{๑๐๒๗} [๑๐๔๐] ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ข้าพเจ้าขอถวายโคนมสีแดง ๑,๐๐๐ ตัว พร้อมทั้งโคผู้ ๑,๐๐๐ ตัวแก่พระคุณเจ้า เพราะว่าผู้ที่มีมารยาท ประเสริฐได้ฟังคาถาอันประกอบด้วยธรรมของพระคุณเจ้าแล้ว จะไม่ถวายแก่พระคุณเจ้าผู้มีมารยาทดังพระอริยเจ้าได้อย่างไร

๙. กปิชาดก (๔๐๔)

ว่าด้วยคุณธรรมของผู้บริหารคณะ

(พญาวานรโพธิสัตว์ให้โอวาทแก่ฝูงลิงว่า)

{๑๐๒๘} [๑๐๔๑] คนมีเวรต่อกันอยู่ ณ ที่ใด ผู้ฉลาดไม่พึงอยู่ ณ ที่นั้น เพราะเมื่อ อยู่ในหมู่คนมีเวรต่อกันแม้เพียงคืนเดียวหรือสองคืนก็เป็นทุกข์

{๑๐๒๙} [๑๐๔๒] เมื่อมีผู้คล้อยตาม ผู้เป็นหัวหน้าพึงมีจิตใจเบาได้ง่าย เพราะ เหตุแห่งลิงตัวเดียว ก็ลูกเขาทำความฉิบหายให้ทั้งฝูงมาแล้ว

{๑๐๓๐} [๑๐๔๓] คนโง่ผู้สำคัญตนว่าเป็นคนฉลาดมาปกครองหมู่คณะ ตกอยู่ ในอำนาจจิตของตนแล้วจะต้องนอนตายเหมือนลิงจ่าฝูง นอนตายอยู่ฉะนั้น