๖. ทสรรณกชาดก เล่ม ๒๗

(สุนัขจิ้งจอกตอบว่า)

{๑๐๐๕} [๑๐๑๗] สัตว์ทั้งหลายย่อมซูบผอมเพราะวิวาทกันสูญเสียทรัพย์ก็ เพราะวิวาทกัน นากสองตัวเสื่อมจากปลานี้ก็เพราะวิวาทกัน ดูก่อนนางมายาวี เจ้าจงกินปลาตะเพียนแดงนี้เสีย

{๑๐๐๖} [๑๐๑๘] ในหมู่มนุษย์ มีข้อพิพาทเกิดขึ้น ณ ที่ใด หมู่มนุษย์ก็จะพากัน ไปหาผู้พิพากษา ณที่นั้น เพราะว่าผู้พิพากษาเป็นผู้แนะนำพวกเขา ทั้งพวกเขาต้องเสียทรัพย์ ณ ที่นั้นอีก ส่วนพระคลังหลวงกลับ เจริญขึ้น

๖. ทสัณณกชาดก (๔๐๑)

ว่าด้วยสิ่งที่ทำได้ยากกว่าทุกอย่าง

(พระราชาตรัสถามอายุรบัณฑิตว่า)

{๑๐๐๗} [๑๐๑๙] ชายผู้นี้กลืนดาบที่คมกริบซึ่งทำมาจากแคว้นทสัณณกะที่สามารถ ดื่มเลือดของผู้ที่ไปแตะต้องได้ในท่ามกลางบริษัท เหตุอย่างอื่น ที่ทำยากกว่าการกลืนดาบนี้ยังมีอีกไหม ฉันถามท่านถึงเหตุที่ ทำได้ยากอย่างอื่น ขอท่านจงบอกแก่ฉัน(อายุรบัณฑิตทูลตอบว่า)

{๑๐๐๘} [๑๐๒๐] ชายผู้นี้กลืนดาบที่สามารถดื่มเลือดของผู้ที่ไปแตะต้องได้ก็ เพราะความโลภ ก็ผู้ใดพูดว่าจะให้สิ่งนั้นสิ่งนี้ คำพูดว่าจะให้ นั้นทำได้ยากกว่าการกลืนดาบนั้น เหตุอย่างอื่นทั้งหมดทำได้ง่าย นัก ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งชาวมคธ ขอพระองค์โปรด ทรงทราบอย่างนี้เถิด

(พระราชาตรัสถามปุกกุสบัณฑิตว่า)

{๑๐๐๙} [๑๐๒๑] อายุรบัณฑิตผู้ฉลาดในอรรถธรรมได้แก้ป้ญหาแล้ว บัดนี้ ฉันจะถามปุกกุสบัณฑิตบ้าง เหตุอย่างอื่นที่ทำได้ยากกว่าคำพูดนั้น ยังมีอีกไหม ฉันถามท่านถึงเหตุที่ทำได้ยากอย่างอื่น ขอท่าน จงบอกแก่ฉัน

(ปุกกุสบัณฑิตทูลตอบว่า)

{๑๐๑๐} [๑๐๒๒] คนทั้งหลายมักไม่รักษาคำพูดคำพูดที่เปล่งออกมาจึงไม่มีผล ผู้ใดรับปากไว้ว่าจะให้สิ่งนั้นสิ่งนี้ แล้วตัดความโลภได้ การตัดค วามโลภได้นั้นทำได้ยากกว่าการกลืนดาบและกว่าคำพูดว่าจะให้ นั้นเสียอีกเหตุอย่างอื่นทั้งหมดทำได้ง่ายข้าแต่พระองค์ ผู้เป็นจอมแห่งชาวมคธ ขอพระองคโปรดทรงทราบอย่างนี้เถิด(พระราชาตรัสถามเสนกบัณฑิตผู้เป็นพระโพธิสัตว์ว่า)

{๑๐๑๑} [๑๐๒๓] ปุกกุสบัณฑิตผู้ฉลาดในอรรถธรรมก็ได้แก้ปัญหาแล้ว บัดนี้ ฉัน จะถามเสนกบัณฑิตบ้าง เหตุอย่างอื่นที่ทำยากกว่านั้นยังมีอีกไหม ฉันถามท่านถึงเหตุที่ทำได้ยากอย่างอื่น ขอท่านจงบอกแก่ฉัน

(เสนกบัณฑิตทูลตอบว่า)

{๑๐๑๒} [๑๐๒๔] <*> คนเราควรจะให้ทาน จะน้อยหรือมากก็ตาม ก็ผู้ใดให้ทานแล้ว ไม่เดือดร้อนใจในภายหลัง การที่ผู้นั้นไม่เดือดร้อนใจนั้นแหละ ทำได้ยากกว่าการกลืนดาบ กว่าคำว่าจะให้สิ่งนั้นสิ่งนี้ และกว่า การตัดความโลภนั้นเสียอีกเหตุอย่างอื่นทั้งหมดทำได้ง่าย ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งชาวมคธขอพระองค์โปรด ทรงทราบอย่างนี้เถิด

(พระราชาตรัสสดุดีพระโพธิสัตว์ว่า)

{๑๐๑๓} [๑๐๒๕] อายุรบัณฑิตได้แก้ป้ญหาแก่ฉันแล้ว อนึ่ง ปุกกุสบัณฑิตก็ได้ แก้ปัญหาแก่ฉันแล้ว แต่เสนกบัณฑิตตอบคลุมปัญหาได้ทั้งหมด คนเราให้ทานแล้วไม่ควรเดือดร้อนใจภายหลัง เหมือนอย่างที่ เสนกบัณฑิตกล่าวไว้

๗. เสนกชาดก (๔๐๒)

ว่าด้วยผู้มีปัญญาช่วยคนอื่นได้

(เสนกบัณฑิตผู้เป็นพระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๐๑๔} [๑๐๒๖] ท่านมีจิตฟุ้งซ่าน หน้าตาอิดโรย มีหยาดนํ้าตาไหลออกจากนัยน์ตาทั้งสองของท่าน อะไรของท่านสูญเสียไป ก็ท่านปรารถนาอะไร จึงได้มาในที่นี้ ดูก่อนพราหมณ์ เชิญท่านพูดไปเถิด(พราหมณ์กล่าวว่า)

{๑๐๑๕} [๑๐๒๗] รุกขเทวดาบอกว่าเมื่อข้าพเจ้าไปถึงบ้านในวันนี้ภรรยาของ ข้าพเจ้าจะต้องตาย เมื่อไปไม่ถึง ความตายจะมีแก่ข้าพเจ้าเอง ข้าพเจ้าหวาดหวั่นอยู่ด้วยทุกข์นี้ ข้าแต่เสนกบัณฑิต ขอท่าน จงบอกเหตุนี้แก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด(เสนกบัณฑิตกล่าวว่า)

{๑๐๑๖} [๑๐๒๘] เราคิดหาเหตุผลได้หลายอย่าง บรรดาเหตุผลเหล่านั้น เหตุผล ที่เราจะบอกเป็นความจริง ดูก่อนพราหมณ์เราเข้าใจว่า เมื่อท่านเผลอ งูเห่าตัวหนึ่งได้เลื้อยเข้าไปในถุงข้าวตูของท่าน