๒. มโนชชาดก เล่ม ๒๗

{๙๗๓} [๙๘๕] พระราชาผู้ทรงเป็นบัณฑิตก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อไม่ทรงเหี้ยมโหดในชาวบ้านและชาวนิคม ทรงรวบรวมพระราชทรัพย์อยู่ ทรงประพฤติตามหลักธรรมปฏิบัติตามหลักธรรมอยู่ก็พึง ทำความเจริญแก่ราษฎร ไม่ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อนได้{๙๗๔} [๙๘๖] ดอกบัวเกิดในน้ำอันใสละอาด มีรากขาว เกิดขึ้นในสระโบกขรณี พอต้องแสงอาทิตย์ก็บาน เปือกตม ผงธุลี และนํ้าก็มิได้แปดเปื้อน ฉันใด

{๙๗๕} [๙๘๗] พระราชาก็ฉันนั้น ทรงวินิจฉัยคดีโดยชอบธรรม ไม่ตัดสินโดยผลุนผลัน มีการกระทำบริสุทธิ์ ปราศจากกรรมที่เป็นบาป ย่อมไม่แปดเปื้อนกรรมกิเลส เหมือนดอกบัวที่เกิดในสระโบกขรณี ฉะนั้น

๒. มโนชชาดก (๓๙๗)

ว่าด้วยราชสีห์คบกับสุนัขจิ้งจอก

(สุนัขจิ้งจอกรำพึงกับตัวเองว่า)

{๙๗๖} [๙๘๘] เพราะเหตุที่คันศรก็โก่ง สายคันศรก็ส่งเสียงหวีดหวิว พญา เนื้อมโนชะเพื่อนเราคงถูกเขาฆ่าตายแล้วเป็นแน่

{๙๗๗} [๙๘๙] เอาละ บัดนี้เราจะหลบไปชายป่าตามสบาย ธรรมดาผู้ตาย แล้วเช่นนี้เป็นเพื่อนไม่ได้ เมื่อเรายังมีชีวิตอยู่พึงได้เพื่อนอีก

(พระโพธิสัตว์ผู้เป็นพ่อราชสีห์มโนชะกล่าวว่า)

{๙๗๘} [๙๙๐] บุคคลผู้คบหากับคนเลวทรามย่อมไม่ได้ความสุขโดยส่วนเดียว จงดูราชสีห์มโนชะผู้เชื่อฟังคำของคิริยะสุนัขจิ้งจอก จึงต้อง นอนตายอยู่เป็นตัวอย่างเถิด(แม่ราชสีห์มโนชะกล่าวว่า)

{๙๗๙} [๙๙๑] มารดาย่อมไม่ยินดีกับบุตรผู้คบหาคนเลวทราม จงดูมโนชะ ราชสีห์ที่คบกับสุนัขจิ้งจอกจึงนอนจมกองเลือดอยู่ เป็นตัวอย่างเถิด

(น้องสาวราชสีห์มโนชะกล่าวว่า)

{๙๘๐} [๙๙๒] ผู้ที่ไม่ทําตามคำแนะนําของผู้หวังดี มุ่งทำประโยชน์ให้ ย่อมจะ ประสบเคราะห์กรรมอย่างนี้ และจะได้เพื่อนที่เลวทรามกว่าเก่า

(เมียราชสีห์มโนชะกล่าวว่า)

{๙๘๑} [๙๙๓] อนึ่งผู้ใดเป็นคนชั้นสูงแต่มาคบหากับคนชั้นต่ำผู้นั้น จะเป็นคนเลวทรามต่ำช้ากว่าเขาเสียอีก จงดูราชสีห์เป็นสัตว์ชั้นสูง เป็นใหญ่กว่าสัตว์จำพวกเนื้อ แต่มาคบหากับสุนัขจิ้งจอกชั่วช้า ต้องมาตายด้วยลูกศร(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

{๙๘๒} [๙๙๔] คบหากับคนเลวย่อมเสื่อมลง คบหากับคนที่เสมอกันย่อมไม่ เสื่อมในกาลไหน ๆ เมื่อคบหากับคนที่ดีกว่าย่อมเด่นขึ้นทันใด เพราะฉะนั้น จงคบหาแต่ผู้ที่ดีกว่าตน

๓. สุตนชาดก (๓๙๘)

ว่าด้วยสุตนบัณฑิตเลี้ยงมารดา

(สุตนบัณฑิตผู้เป็นพระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๙๘๓} [๙๙๕] ดูก่อนมฆเทพผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นไทรนี้ พระราชารับสั่งให้ส่งอาหารผสมด้วยเนื้อที่สะอาดมาให้ท่าน เชิญท่านออกมาบริโภคเถิด(ยักษ์กล่าวว่า)

{๙๘๔} [๙๙๖] มาเถิด มาณพ ท่านจงวางนำอาหารที่พร้อมด้วยกับลงไว้ ท่านก็จะเป็นอาหาร ทั้งสองอย่างจักเป็นอาหาร

(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๙๘๕} [๙๙๗] ดูก่อนยักษ์ไฉนท่านจะละประโยชน์ใหญ่เพราะเห็นแก่ ประโยชน์เล็กน้อยเล่า คนทั้งหลายต่างกลัวความตายกัน พวก เขาจักไม่ยอมนำอาหารมาให้ท่าน{๙๘๖} [๙๙๘] ดูก่อนยักษ์ เมื่อท่านไม่กินเรา ก็จะมีผู้นำอาหารที่สะอาดประณีต ประกอบด้วยรสดีมาให้ท่านบริโภคเป็นประจำ แต่เมื่อท่านกินเราแล้ว คนที่จะนำอาหารมาให้ท่านก็จะหาได้ยาก(ยักษ์กล่าวว่า)

{๙๘๗} [๙๙๙] ดูก่อนสุตนะ สิ่งที่ท่านพูดถึงเป็นประโยชน์แก่เราทีเดียว เราอนุญาตให้ท่านกลับไปหามารดาโดยสวัสดี

{๙๘๘} [๑๐๐๐] ดูก่อนมาณพ ท่านจงเอาพระขรรค์ ฉัตร และถาดกลับไปเถิด มารดาของท่านจงได้พบแต่ความสวัสดี และท่านก็จงได้พบกับมารดา