๕. มหิสราชจริยา เล่ม ๓๓

ปุนาปรํ ยทา โหมิ มหิโส ๒ ปวนจารโณ

ปวฑฺฒกาโย พลวา มหนฺโต ภีมทสฺสโน ฯ

ปพฺภาเร คิริทุคฺเค จ รุกฺขมูเล ทกาสเย

โหเตตฺถ ฐานํ มหิสานํ โกจิ โกจิ ตหึ ตหึ ฯ

วิจรนฺโต พฺรหารญฺเญ ฐานมทฺทส ภทฺทกํ

ตํ ฐานํ อุปคนฺตฺวาน ติฏฺฐามิ จ สยามิ จ ฯ

อเถตฺถ กปิมาคนฺตฺวา ปาโป อนริโย ลหุ

ขนฺเธ นลาเต ภมุเก มุตฺเตติ โอหเนติ ตํ ฯ

สกึปิ ทิวสํ ทุติยํ ตติยํ จตุตฺถํปิจ

ทูเสติ มํ สพฺพกาลํ เตน โหมิ อุปทฺทุโต ฯ

มมํ อุปทฺทุตํ ทิสฺวา ยกฺโข มํ อิทมพฺรวิ

นาเสเหตํ ฉวํ ปาปํ สงฺเคหิ จ ขุเรหิ จ ฯ

เอวํ วุตฺเต ตทา ยกฺเข อหํ ตํ อิทมพฺรวึ

กึ ตฺวํ มกฺเขสิ กุณเปน ปาเปน อนริเยน มํ ฯ

ยทิหนฺตสฺส ปกุปฺเปยฺยํ ตโต หีนตโร ภเว

สีลญฺจ เม ปภิชฺเชยฺย วิญฺญู จ ครเหยฺยุ มํ ฯ

หิฬิตา ชีวิตา วาปิ ปริสุทฺเธน มตํ วรํ

กฺยาหํ ชีวิตเหตูปิ กาหามิ ปรเหธนํ ฯ

[๑]

หีนมชฺฌิมอุกฺกฏฺเฐ สหนฺโต อวมานิตํ

เอวํ ลภติ สปฺปญฺโญ มนสา ยถา ปตฺถิตนฺติ ฯ

มหิสราชจริยํ ปญฺจมํ ฯ

๑ ยุ. วุฑฺฒิตุํ ปริ ฯ ๒ ม. ยุ. มหีโส ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเป็นกระบือ เที่ยวอยู่ในป่าใหญ่มีกายอ้วนพี มีกำลังมากใหญ่โต ดูหน้ากลัวพิลึก ประเทศไรๆ ในป่าใหญ่นี้อันเป็นที่อยู่ของฝูงกระบือ มีอยู่ที่เงื้อมเขาก็ดี ที่ซอกห้วยธารเขาก็ดี ที่โคนไม้ก็ดีที่ใกล้บึงก็ดี เราเที่ยวไปในที่นั้นๆ เมื่อเราเที่ยวไปในป่าใหญ่ ได้เห็นสถานที่อันเจริญเราจึงเข้าไปสู่ที่นั้น แล้วยืนพักอยู่และนอนอยู่

ครั้งนั้น ลิงป่าผู้ลามก หลุกหลิก ลอกแลกมาณ ที่นั้นถ่ายอุจจาระปัสสาวะรดเราที่คอที่หน้าผาก ที่คิ้ว ย่อมเบียดเบียนเราวันหนึ่งครั้งหนึ่ง วันที่ ๒ วันที่ ๓ แม้วันที่ ๔ ก็วันละครั้ง เราจึงเป็นผู้อันลิงนั้นเบียดเบียนตลอดกาลทั้งปวง เทวดาเห็นเราถูกลิงเบียดเบียน ได้กล่าวกะเราดังนี้ว่า ท่านจงยังลิงลามกตัวนี้ให้ฉิบหายตายโหงเสีย ด้วยเขาและกีบเถิด เมื่อเทวดากล่าวอย่างนี้ในครั้งนั้นแล้ว เราได้ตอบเทวดานั้นว่าเหตุไร ท่านจะให้เราเปื้อนซากศพอันลามกไม่เจริญเล่า ถ้าเราพึงโกรธต่อลิงนั้น เราก็พึงเป็นผู้เลวกว่ามัน ศีลของเราก็จะพึงแตก และวิญญูชนทั้งหลายก็จะพึงติเตียนเรา เราเป็นผู้บริสุทธิ์ ตายเสียยังประเสริฐกว่าความเป็นอยู่ที่น่าละอายอีกอย่างไรเราจักเบียดเบียนผู้อื่นแม้เพราะเหตุแห่งชีวิตบุคคลผู้มีปัญญา อดกลั้นคำดูหมิ่นในเพราะของคนเลวคนปานกลางและคนชั้นสูง ย่อมได้อย่างนี้ตามใจปรารถนา ฉะนี้แล.

จบมหิสราชจริยาที่ ๕