๓. สมุททวาณิชชาดก เล่ม ๒๗

กสนฺติ วปนฺติ เต ชนา

มนุชา กมฺมผลูปชีวิโน

นยิมสฺส ทีปกสฺส ภาคิโน

ชมฺพูทีปา อิทเมว โน วรํ ฯ

ชนทั้งหลายพากันไถ พากันหว่าน เป็นมนุษย์ผู้ต้องเลี้ยงชีพด้วยผลการงาน ไม่ถึงส่วนหนึ่งแห่งเกาะอันนี้ เกาะของเรานี้แหละดีกว่าชมพูทวีป.

ติปญฺจรตฺตูปคตมฺหิ จนฺเท๓

เวโค มหา เหหิติ สาครสฺส

อุปฺลาวสฺสํ ๑ ทีปมิมํ อุฬารํ

มา โว วธิ คจฺฉถ เลณมญฺญํ ฯ

๑ สิ. มูลญฺจ ฉินฺทถ ฯ ยุ. มูลํ วิฉินฺทถ ฯ ๒ ม. ฉินฺนํ ฯ

๓ สี. ยุ. เจตพฺพรูปํ ฯ

ในวันพระจันทร์เพ็ญ ทะเลจักมีคลื่นจัด จะท่วมเกาะใหญ่นี้ให้จมลงคลื่นทะเลอย่าฆ่าท่านทั้งหลายเสียเลย ท่านทั้งหลายจงพากันไปหาที่พึ่งอาศัยที่อื่นเถิด.

น ชาตยํ ๒ สาครวาริเวโค

อุปฺลาวสฺสํ ๓ ทีปมิมํ อุฬารํ

ตํ เม นิมิตฺเตหิ พหูหิ ทิฏฺฐํ

มา เภถ กึ โสจถ โมทถโวฺห ฯ

คลื่นทะเลจะไม่เกิดท่วมเกาะใหญ่นี้ เหตุอันนั้นเราเห็นแล้วด้วยนิมิตเป็นอันมาก ท่านทั้งหลายอย่ากลัวเลย จะเศร้าโศกทำไม จงเบิกบานใจเถิด.

ปหูตภกฺขํ พหุอนฺนปานํ

ปตฺตตฺถ อาวาสมิมํ อุฬารํ

น โว ภยํ ปฏิปสฺสามิ กิญฺจิ

อาปุตฺตปุตฺเตหิ ปโมทถโวฺห ฯ

ท่านทั้งหลายจงอยู่ยึดครองเกาะใหญ่นี้ อันมีอาหารเพียงพอ มีข้าวและน้ำมากมาย เป็นที่อยู่อาศัยเถิด เราไม่มองเห็นภัยอันใดอันหนึ่ง ซึ่งจะเกิดมีแก่ท่านทั้งหลายเลย ท่านทั้งหลายจงเบิกบานใจอยู่ด้วยบุตรหลานเถิด.

โยเทวายํ ๔ ทกฺขิณายํ ทิสายํ

เขมํ ปฏิกฺโกสติ ๕ ตสฺส สจฺจํ

น อุตฺตโร เวทิ ภยาภยสฺส

มา เภถ กึ โสจถ โมทถโวฺห ฯ

เทพบุตรในทิศทักษิณนี้ ย่อมคัดค้านความเกษมสำราญ ถ้อยคำของเทพบุตรนั้นเป็นคำจริง เทพบุตรในทิศอุดรไม่รู้แจ้งภัย หรือมิใช่ภัย ท่านทั้งหลายอย่ากลัวเลย จะเศร้าโศกไปทำไม จงเบิกบานใจเถิด.

ยถา อิเม วิปฺปวทนฺติ ยกฺขา

เอโก ภยํ สํสติ เขมเมโก

ตทิงฺฆ มยฺหํ วจนํ สุณาถ

ขิปฺปํ ลหุํ มา วินสิมฺห ๑ สพฺเพ ฯ

๑ อุปาวสนฺติปิ ฯ สี. อุปลาปยํ ฯ ม. อุปฺลวิสฺสํ ฯ ๒ ม. ชาตุยํ ฯ ๓ สี.

อุปฺปาฏเย ฯ ม. อุปฺลวิสฺสํ ฯ ๔ โย เต อยนฺติปิ ฯ ๕ ม. เขมนฺติ ปกฺโกสติ ฯ

เทวดาเหล่านี้ย่อมกล่าวผิดกันอย่างไร เทวดาตนหนึ่งกล่าวว่าจะมีภัยตนหนึ่งกล่าวว่าปลอดภัย ดังเราขอเตือน ท่านทั้งหลายจงฟังถ้อยคำของเราเถิด เราทั้งหมดอย่าฉิบหายเสียเร็วพลันเลย.

สพฺเพ สมาคมฺม กโรม นาวํ

โทณึ ทฬฺหํ สพฺพยนฺตูปปนฺนํ

สเจ อยํ ทกฺขิโณ สจฺจมาห

โมฆํ ปฏิกฺโกสติ อุตฺตโรยํ ฯ

เราทั้งปวง จงมาช่วยกันทำเรือใหญ่ให้มั่นคงติดเครื่องยนต์ไว้พร้อมสรรพถ้าเทพบุตรในทิศทักษิณพูดจริง เทพบุตรในทิศอุดรก็พูดค้านเปล่าๆ .

สา เจว โน โหหิติ อาปทตฺถา

อิมญฺจ ทีปํ น ปริจฺจเชม

สเจ จ โข อุตฺตโร สจฺจมาห

โมฆํ ปฏิกฺโกสติ ทกฺขิโณยํ ฯ

เมื่ออันตรายเกิดมีขึ้น เรือของพวกเรานั้นก็จักไม่เสียหาย อนึ่ง เราจะไม่ละทิ้งเกาะนี้ ถ้าหากเทพบุตรในทิศอุดรพูดจริง เทพบุตรในทิศทักษิณก็พูดค้านเปล่าๆ .

ตเมว นาวํ อภิรุยฺห สพฺเพ

เอวํ มยํ โสตฺถิ ตเรมุ ปารํ

น เว สุคณฺหํ ปฐเมน เสฏฺฐํ

กนิฏฺฐมาปาถคตํ คเหตฺวา

โย จีธ มชฺฌํ ๒ ปวิเจยฺย คณฺหติ

สเว นโร เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ ฯ

เราทุกคนพึงขึ้นสู่เรือนั้นทันที ข้ามไปถึงฝั่งโน้นโดยสวัสดีอย่างนี้ พวกเราไม่พึงเชื่อถือง่ายๆ ว่าคำจริงโดยคำแรก ไม่พึงเชื่อถือง่ายๆ ซึ่งถ้อยคำที่เทพบุตรกล่าวแล้วในภายหลังว่าเป็นจริง นรชนใดในโลกนี้เลือกถือเอาส่วนกลางไว้ได้ นรชนนั้นย่อมเข้าถึงซึ่งฐานะอันประเสริฐ.

ยถาปิ เต สาครวาริมชฺเฌ

สกมฺมุนา โสตฺถิ วหึสุ วาณิชา

อนาคตตฺถํ ปฏิวิชฺฌิยาน

อปฺปมฺปิ นาจฺเจติ จ ๓ ภูริปญฺโญ ฯ

๑ ม. วินสฺสิมฺห ฯ ๒ ม. ตจฺฉํ ฯ ๓ ม. ส. ฯ

กุลบุตรผู้มีปัญญากว้างขวาง แทงตลอดประโยชน์ในอนาคตแล้ว ย่อมไม่ให้ประโยชน์นั้นผ่านพ้นไปแม้แต่น้อย เหมือนพวกพ่อค้าเหล่านั้น พากันไปในท่ามกลางทะเลโดยสวัสดีด้วยกรรมของตน.

พาลา จ โมเหน รสานุคิทฺธา

อนาคตํ อปฺปฏิวิชฺฌิยตฺถํ

ปจฺจุปฺปนฺเน สีทนฺติ อตฺถชาเต

สมุทฺทมชฺเฌ ยถา เต มนุสฺสา ฯ

ส่วนพวกคนพาลมัวหมกมุ่นอยู่ในรสด้วยโมหะ ไม่แทงตลอดประโยชน์อันเป็นอนาคต เมื่อความต้องการเกิดขึ้น เฉพาะหน้าย่อมพากันล่มจมเหมือนมนุษย์เหล่านั้นพากันล่มจมในท่ามกลางทะเล ฉะนั้น.

อนาคตํ ปฏิกยิราถ กิจฺจํ

มา มํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธสิ

ตํ ตาทิสํ ปฏิกตกิจฺจการึ

น ตํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธสีติ ฯ

สมุทฺทวาณิชชาตกํ ตติยํ ฯ

ชนผู้เป็นบัณฑิตพึงรีบทำกิจที่ควรทำก่อนเสียทีเดียว อย่าให้กิจที่ต้องทำเบียดเบียนตัวได้ในเวลาที่ต้องการ กิจนั้นไม่เบียดเบียนบุคคลผู้รีบทำกิจที่ควรทำเช่นนั้น ในเวลาที่ต้องการ.

จบสมุททวาณิชชาดก ที่ ๓.