พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑
๓. กังขาเรวตเถรคาถา เล่ม ๒๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๔๐ (Royal Thai)4/11 in วรรคที่ ๑4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑ กังขาเรวตเถรคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 50 · Chaloem Phrakiat Volume 26)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 318–319
๒. มหาโกฏฐิตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความสงบ
{๑๓๙} นัยว่า ท่านพระมหาโกฏฐิตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
[๒] บุคคลผู้สงบ เว้นจากการทำความชั่ว พูดด้วยปัญญา ไม่ฟุ้งซ่าน ยอมกำจัดบาปธรรมทั้งหลายได้ เหมือนลมพัดใบไม้ให้ร่วงหล่นไปฉะนั้น
๓. กังขาเรวตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับปัญญา
{๑๔๐}นัยว่า ท่านพระกังขาเรวตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
[๓] ท่านจงดูพระปัญญานี้ของพระตถาคตทั้งหลาย เหมือนไฟที่ลุกโชติช่วงในเวลาเที่ยงคืน พระตถาคตทั้งหลาย ผู้ทรงกำจัดความสงสัยของเหล่าเวไนยสัตว์ผู้มาเฝ้าถึงสำนักของพระองค์ได้ ชื่อว่าเป็นผู้ให้แสงสว่าง ผู้ให้ดวงตา
- ๑พูดด้วยปัญญา หมายถึงพิจารณาด้วยปัญญาก่อนแล้วจึงพูด พูดโดยไม่ละทิ้งความเป็นกาลวาทีบุคคล เป็นต้น พูดแต่คำสุภาษิตที่ประกอบด้วยองค์ ๔ โดยเว้นจากคำทุพภาษิต หรือพูดคำพอประมาณ โดยเว้นจากวจีทุจริต ๔ ไม่ฟุ้งซ่าน หมายถึงไม่ยกตนข่มผู้อื่นด้วยอำนาจชาติตระกูล เป็นต้น หรือไม่มี ความฟุ้งซ่านที่เกิดขึ้นเพราะนิมิตคือทุจริต ๓ อย่าง (ขุ.เถร.อ. ๑/๔๔-๔๕)
- ๒ผู้ให้แสงสว่าง ผู้ให้ดวงตา หมายถึงผู้ให้แสงสว่างคือญาณ ผู้ให้ดวงตาคือปัญญา (ขุ.เถร.อ. ๑/๕๐)
๔. ปุณณมันตานีปุตตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการคบคนดี
{๑๔๑}นัยว่า ท่านพระปุณณมันตานีบุตรเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
[๔] บุคคลพึงคบหาสมาคมกับสัตบุรุษ ผู้เป็นบัณฑิต ผู้ชี้แจงประโยชน์ให้เท่านั้น เพราะธีรชนทั้งหลายผู้ไม่ประมาท ผู้เห็นประจักษ์ด้วยปัญญา ย่อมได้บรรลุถึงประโยชน์ที่ใหญ่ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก ละเอียด สุขุม
๕. ทัพพเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการฝึกอบรม
{๑๔๒}นัยว่า ท่านพระทัพพเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
[๕] เมื่อก่อนพระทัพพะรูปใดเป็นผู้ฝึกได้ยาก แต่เดี๋ยวนี้พระทัพพะรูปนั้นถูกพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงฝึกแล้วด้วย วิธีฝึกคืออริยมรรคที่ยอดเยี่ยม เป็นผู้สันโดษ ข้ามความสงสัยได้แล้ว เป็นผู้ชนะกิเลส ปราศจากความหวาดกลัว มีจิตตั้งมั่น ดับกิเลสได้แล้ว
- ๑สัตบุรุษ ในที่นี้หมายถึงเหล่าพระอริยบุคคลมีพระพุทธเจ้าเป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๕๕)
- ๒เป็นผู้สันโดษ ในที่นี้หมายถึงเป็นผู้ยินดีด้วยปัจจัยตามที่ได้ ยินดีในฌานสมาบัติ และยินดีในมรรคและผล (ขุ.เถร.อ. ๑/๖๕)
End of ๓. กังขาเรวตเถรคาถา