๑๔. โคตมเถรคาถา เล่ม ๒๖

๑๓. อภิภูตเถรคาถา

สุภาษิตชี้โทษการเกิด

นัยว่า ท่านพระอภิภูตเถระ (เมื่อจะแสดงธรรมโดยมุ่งเปิดเผยถึงเหตุแห่ง การบวชของตนแก่พวกญาติ) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๑๙}[๒๕๕] ขอบรรดาญาติเท่าที่มาประชุมกัน ณ ที่นี้ทั้งหมดจงฟัง เราจักแสดงธรรมแก่ท่านทั้งหลาย การเกิดบ่อย ๆ เป็นทุกข์ร่ำไป[๒๕๖] ท่านทั้งหลายจงปรารภความเพียร จงก้าวออกไป จงประกอบความเพียรในพระพุทธศาสนา จงกำจัดเสนาแห่งมัจจุราชเสีย เหมือนช้างกำจัดเรือนไม้อ้อฉะนั้น[๒๕๗] ผู้ใดเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ในธรรมวินัยนี้ ผู้นั้นจักละการเวียนว่ายตายเกิดทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

๑๔. โคตมเถรคาถา

สุภาษิตสอนให้มุ่งสันติธรรม

นัยว่า ท่านพระโคตมเถระ (เมื่อจะบอกถึงทุกข์ที่ตนได้รับในสังสารวัฏและนิพพานสุขที่ตนได้บรรลุในปัจจุบันแก่พวกญาติ) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๒๐}[๒๕๘] เมื่อเราเวียนว่ายตายเกิดอยู่ ได้เข้าถึงนรกบ้าง เข้าถึงเปตโลกบ้าง เข้าถึงกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานอันเป็นทุกข์บ้าง เราได้เสวยทุกข์หลายอย่างตลอดกาลนาน

[๒๕๙] เรายินดีในการได้อัตภาพเป็นมนุษย์บ้าง ได้เข้าถึงสวรรค์บ้าง เป็นครั้งคราว เราเกิดในรูปภพบ้าง ในอรูปภพบ้าง ในเนวสัญญีนาสัญญีภพบ้าง

[๒๖๐] ภพทั้งหลายเรารู้แจ้งแล้ว ไม่มีแก่นสาร ถูกปัจจัยปรุงแต่งขึ้น เป็นของแปรปรวนกลับกลอก ถึงความแตกหัก ทำลายไปทุกเมื่อ ครั้นเรารู้แจ้งภพนั้นอันเป็นของเกิดใน ตนทั้งสิ้นแล้ว เป็นผู้มีสติ ได้บรรลุสันติคือนิพพาน

๑๕. หาริตเถรคาถา

สุภาษิตสอนให้พูดจริงทำจริง

นัยว่า ท่านพระหาริตเถระ (เมื่อเสวยวิมุตติสุข พยากรณ์อรหัตตผล) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๒๑}[๒๖๑] ผู้ใดไม่ทำการงานที่ควรทำก่อน แต่ปรารถนาจะทำในภายหลัง ผู้นั้นย่อมพลาดจากฐานะอันนำมาซึ่งความสุข และย่อมเดือดร้อนในภายหลัง

[๒๖๒] ก็บุคคลทำสิ่งใดได้ จึงค่อยพูดถึงสิ่งนั้น ทำสิ่งใดไม่ได้ ก็ไม่ควรพูดถึงสิ่งนั้น คนที่ไม่ทำ ดีแต่พูด บัณฑิตทั้งหลายเขารู้กันทั่วไป

[๒๖๓] นิพพานที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้แล้วเป็นสุขดีหนอ ไม่มีความโศก ปราศจากกิเลสธุลี ปลอดโปร่ง เป็นที่ดับทุกข์