๔. อุทยชาดก เล่ม ๒๗

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเล่าต่อไปว่า)

{๑๕๒๒} [๑๕๖๐] อธรรมเทพบุตรได้ฟังคำนี้แล้วได้หกคะเมนเท้าชี้ฟ้าตกลงจากรถ พลางรำพันเพ้อว่าเราปรารถนาจะรบก็ไม่ได้รบอธรรมเทพ บุตรถูกกําจัดแล้วด้วยเหตุมีประมาณเท่านี้{๑๕๒๓} [๑๕๖๑] ธรรมเทพบุตรผู้มีขันติเป็นกำลัง มีจิตเที่ยงตรง มีกำลังมาก มีความบากบั่นอย่างแท้จริง ชนะกำลังรบ ได้ฆ่าอธรรมเทพบุตร ฝังในแผ่นดินแล้วได้ขึ้นรถของตนไปตามทางนั่นแล{๑๕๒๔} [๑๕๖๒] มารดาบิดาและสมณพราหมณ์ไม่ได้รับการนับถือเป็นอย่างดี ในเรือนส่วนตัวของชนเหล่าใดชนเหล่านั้นครั้นทอดทิ้ง ร่างกายไว้ในโลกนี้เพราะตายไป ย่อมไปสู่นรก เหมือน อธรรมเทพบุตรผู้หกคะเมนเท้าชี้ฟ้าตกจากรถฉะนั้น{๑๕๒๕} [๑๕๖๓] มารดาบิดาและสมณพราหมณ์ได้รับการนับถือเป็นอย่างดี ในเรือนส่วนตัวของชนเหล่าใดชนเหล่านั้นครั้นทอดทิ้ง ร่างกายไว้ในโลกนี้เพราะตายไป ย่อมไปสู่สูคติ เหมือน ธรรมเทพบุตรขึ้นรถของตนไปยังเทวโลกฉะนั้น

๔. อุทยชาดก (๔๕๘)

ว่าด้วยเหตุที่ทำให้ไม่กลัวปรโลก

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ประสงค์จะใช้ทรัพย์ทดลองการประพฤติพรหมจรรย์ ของพระนางเจ้าอุทัยภัททาผู้เคยเป็นพระอัครมเหสี จึงตรัสว่า)

{๑๕๒๖} [๑๕๖๔] ดูก่อนพระนางผู้มีพระวรกายงามหาที่ติมิได้ มีช่วงพระเพลา กลมกล่อม ทรงพัสตราภรณ์อันสะอาด เสด็จขึ้นสู่ปราสาท ประทับนั่งอยู่พระองค์เดียวดูก่อนพระนางผู้มีพระเนตรงาม

ดังเนตรนางกินนร หม่อมฉันขอวิงวอนพระนาง เราทั้งสอง ควรอยู่ร่วมกันตลอดคืนหนึ่งนี้

(พระนางเจ้าอุทัยภัททาตรัสว่า)

{๑๕๒๗} [๑๕๖๕] นครนี้มีคูรายรอบ มีป้อมและซุ้มประตูมั่นคง มีหมู่ทหารถือกระบี่รักษาการ ยากที่ใคร ๆ จะเข้ามาได้

[๑๕๖๖] ทหารและนักรบหนุ่มก็ไม่มีมาเลยเมื่อเป็นเช่นนี้ท่าน ปรารถนามาพบข้าพเจ้าด้วยเหตุอะไรหนอ

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์จึงตรัสว่า)

{๑๕๒๘} [๑๕๖๗] ดูก่อนแม่นางผู้เลอโฉม หม่อมฉันเป็นเทพบุตรมาที่ตำหนักของ พระนางเชิญพระนางชื่นชมกับหม่อมฉันเถิดหม่อมฉัน จะถวายถาดทองอันเต็มด้วยเหรียญทองแก่พระนาง(พระนางเจ้าอุทัยภัททาตรัสตอบว่า)

{๑๕๒๙} [๑๕๖๘] นอกจากเจ้าชายอุทัย แล้ว ข้าพเจ้าก็ไม่ปรารถนาชายอื่น ไม่ว่าจะเป็นเทวดา เป็นยักษ์ หรือเป็นมนุษย์ ดูก่อนเทพบุตร ผู้มีอานุภาพมาก ท่านจงไปเสียเถิด อย่ากลับมาอีกเลย

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๑๕๓๐} [๑๕๖๙] ความยินดีใดเป็นที่สุดของผู้บริโภคกาม สัตว์ทั้งหลายประพฤติ ไม่สมควรเพราะเหตุแห่งความยินดีใดพระนางอย่าพลาด ความยินดีในทางอันสะอาดนั้นเลย หม่อมฉันขอถวายถาดเงิน อันเต็มด้วยเหรียญเงินแก่พระนาง(พระนางเจ้าอุทัยภัททาตรัสว่า)

{๑๕๓๑} [๑๕๗๐] ธรรมดาชายหมายจะให้หญิงเอออวยด้วยทรัพย์ย่อมประมูล ราคาขึ้นไปจนกระทั้งพอใจหญิง แต่ธรรมเนียมเทวดาของท่าน กลับตรงข้าม ท่านประมูลราคาโดยลดลงดังที่เห็นประจักษ์อยู่(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๑๕๓๒} [๑๕๗๑] ดูก่อนแม่นางผู้มีพระวรกายงามอายุและวรรณะของหมู่ มนุษย์ในมนุษยโลกย่อมเสื่อมลงเรื่อย ด้วยเหตุนั้นแล แม้ทรัพย์ สำหรับพระนางก็จำต้องลดลง เพราะวันนี้พระนางชราลงกว่าวันก่อน[๑๕๗๒] ดูก่อนพระราชบุตรผู้มีพระยศเมื่อหม่อมฉันกำลังเพ่งมองอยู่ อย่างนี้ พระฉวีวรรณของพระนางก็เสื่อมเรื่อยไป เพราะวันคืน ล่วงไปเรื่อย ๆ

[๑๕๗๓] ดูก่อนพระราชบุตรีผู้มีปรีชาเพราะเหตุนั้นพระนาง พึงประพฤติพรหมจรรย์ด้วยวัยนี้แหละจะได้มีพระฉวีวรรณ งดงามยิ่งขึ้นอีก

(พระนางเจ้าอุทัยภัททาตรัสว่า)

{๑๕๓๓} [๑๕๗๔] พวกเทวดาไม่แก่เหมือนมนุษย์หรือเส้นเอ็นในร่างกายของ เทวดาเหล่านั้นไม่มีหรือ ดูก่อนเทพบุตร ข้าพเจ้าขอถามท่าน ผู้มีอานุภาพมาก ร่างกายของเทวดาเป็นอย่างไร

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๑๕๓๔} [๑๕๗๕] พวกเทวดาไม่แก่เหมือนมนุษย์ เส้นเอ็นในร่างกายของเทวดาเหล่านั้นไม่มี ผิวพรรณอันเป็นทิพย์ของเทวดาเหล่านั้นผุดผ่อง ยิ่งขึ้นทุก ๆ วัน และโภคสมบัติก็ไพบูลย์ขึ้น

(พระนางเจ้าอุทัยภัททาตรัสว่า)

{๑๕๓๕} [๑๕๗๖] หมู่ชนเป็นอันมากในโลกนี้กลัวอะไรกันเล่า จึงไม่ไปเทวโลกกัน ก็หนทางไปเทวโลกพวกบัณฑิตก็กล่าวไว้หลายด้าน ดูก่อนเทพบุตรผู้มีอานุภาพมาก ข้าพเจ้าขอถามท่านว่า บุคคลดำรง อยู่ในหนทางไหน จึงจะไม่กลัวปรโลก(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๑๕๓๖} [๑๕๗๗] บุคคลผู้ตั้งวาจาและใจไว้โดยชอบ ไม่ทำบาปด้วยกาย เมื่ออยู่ครองเรือนอันมีข้าวและน้ำมาก ก็เป็นผู้มีศรัทธา อ่อนโยน จำแนกแจกทาน รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ชอบสงเคราะห์ มี ถ้อยคำกลมกล่อม อ่อนหวาน ผู้ดำรงอยู่ในคุณธรรมดังกล่าว มานี้ไม่พึงกลัวปรโลก

(พระนางเจ้าอุทัยภัททาตรัสว่า)

{๑๕๓๗} [๑๕๗๘] ข้าแต่เทพบุตร ท่านพรํ่าสอนข้าพเจ้าเหมือนมารดาบิดา ข้าแต่ท่านผู้มีผิวพรรณงามยิ่ง ข้าพเจ้าขอถาม ท่านผู้มีร่างกายสง่า งามเป็นใครกันเล่า(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๑๕๓๘} [๑๕๗๙] แม่นางผู้เลอโฉม เราคือพระเจ้าอุทัย มาในที่นี้เพื่อต้องการจะเปลื้องข้อผูกพัน เราบอกแม่นางแล้วจะขอลาไป เราพ้นจากข้อผูกพันของแม่นางแล้ว(พระนางเจ้าอุทัยภัททาตรัสว่า)

{๑๕๓๙} [๑๕๘๐] ถ้าพระองค์เป็นพระเจ้าอุทัยเสด็จมา ณ ที่นี้เพื่อต้องการจะเปลื้องข้อผูกพ้นไซร้ ข้าแต่พระราชบุตร ขอเชิญพระองค์จงโปรดพร่ำสอนหม่อมฉัน ด้วยวิธีที่เราทั้งสองจะได้พบกันอีกเถิด(ท้าวสักกะโพธิสัตว์จึงตรัสสอนว่า)

{๑๕๔๐} [๑๕๘๑] วัยล่วงไปเร็วยิ่งนักเวลาก็เช่นนั้นเหมือนกัน ไม่มีการหยุด สัตว์ทั้งหลาย่อมจุติไปแน่นอน สรีระไม่ยั่งยืน ย่อมเสื่อมถอย ดูก่อนแม่อุทัยภัททาเทวี เธออย่าประมาท จงประพฤติธรรมเถิด[๑๕๘๒] พื้นแผ่นดินทั้งสิ้นเต็มด้วยทรัพย์ ถึงจะเป็นสมบัติของคนเพียง คนเดียว ไม่มีคนอื่นมาเกี่ยวข้องผู้ที่ยังไม่ปราศจากความ กำหนัดก็ต้องทิ้งสมบัตินั้นไป ดูก่อนแม่อุทัยภัททาเทวีเธออย่าประมาท จงประพฤติธรรมเถิด

[๑๕๘๓] มารดาบิดา พี่น้องชายหญิง ภรรยาและสามี พร้อมทั้งทรัพย์ แม้เขาเหล่านั้นต่างก็จะละทิ้งกันไปดูก่อนแม่อุทัยภัททาเทวี เธออย่าประมาท จงประพฤติธรรมเถิด

[๑๕๘๔] ดูก่อนแม่อุทัยภัททาเทวีเธอพึงทราบว่าร่างกายเป็นอาหาร ของสัตว์อื่น ๆ พึงทราบว่าสุคติและทุคติในสังสารวัฏเป็นที่พัก ชั่วคราว เธออย่าประมาท จงประพฤติธรรมเถิด(พระนางเจ้าอุทัยภัททาเทวีทรงชมเชยว่า)

{๑๕๔๑} [๑๕๘๕] เทพบุตรพูดดี ชีวิตของเหล่าสัตว์น้อยนิด ทั้งลำเค็ญ ทั้ง นิดหน่อย ทั้งประกอบด้วยทุกข์ หม่อมฉันจักสละเมืองสุรุนธนะ แคว้นกาสี ออกบวชอยู่ตามลำพัง

๕. ปานียชาดก (๔๕๙)

ว่าด้วยการทำบาปแล้วรังเกียจบาปที่ทำ

(พระปัจเจกพุทธเจ้า ๕ องค์เมื่อถวายพรแด่พระราชาโพธิสัตว์ผู้มี พระทัยเลื่อมใสทรงนิมนต์ให้เข้าไปยังพระราชนิเวศน์แล้วอังคาสให้อิ่มหนำ ด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีต ได้แสดงธรรมเป็นคาถาดังนี้ว่า){๑๕๔๒} [๑๕๘๖] อาตมภาพเป็นเพื่อนของชายคนหนึ่ง ได้บริโภคนํ้าของเพื่อนที่เขาไม่ได้ให้ ภายหลังอาตมภาพรังเกียจด้วยการกระทํานั้นว่า ‘เรา ได้ทำบาปนั้นไว้แล้ว อย่าได้ทำบาปนั้นอีกเลย’ เพราะเหตุนั้น อาตมภาพจึงออกบวช{๑๕๔๓} [๑๕๘๗] ความพอใจได้เกิดขึ้นแก่อาตมภาพเพราะเห็นภรรยาของผู้อื่น ภายหลังอาตมภาพรังเกียจด้วยการกระทำนั้นว่า ‘เราได้ทำบาป