๑. มาตุโปสกชาดก เล่ม ๒๗

ตสฺส นาคสฺส วิปฺปวาเสน

วิรูฬฺหา สลฺลกิโย จ กุฏชา ๑

กุรุวินฺทกรวรา ภิสสามา ๒ จ

นิวาเต ปุปฺผิตา จ กณฺณิการา ๓ ฯ

ไม้อ้อยช้าง ไม้มูกมัน ไม้ช้างน้าว หญ้างวงช้าง ข้าวฟ่าง และลูกเดือย งอกงามขึ้นแล้วเพราะพญาช้างนั้นพลัดพรากไป อนึ่ง ต้นกรรณิการ์ทั้งหลายที่เชิงเขาก็เผล็ดดอกบาน.

โกจิเทว สุวณฺณกายุรา

นาคราชํ ภรนฺติ ปิณฺเฑน

ยตฺถ ราชา ราชกุมาโร วา

กวจมภิเหสฺสติ อสมฺภิโต ๔ ฯ

พระราชา หรือพระราชกุมาร ประทับนั่งบนคอพญาช้างใด เป็นผู้ไม่มีความสะดุ้ง ย่อมกำจัดเสียซึ่งปัจจามิตรทั้งหลาย อิสรชนผู้ประดับด้วยอาภรณ์อันงดงามผู้หนึ่ง ย่อมเลี้ยงดูพญาช้างนั้นด้วยก้อนข้าว.

คณฺหาหิ นาค กพลํ มา นาค กิสโก ภว

พหูนิ ราชกิจฺจานิ ตานิ ๕ นาค กริสฺสสิ ฯ

ดูกรพญาช้างตัวประเสริฐ เชิญพ่อรับเอาคำข้าวเถิด อย่าผ่ายผอมเลยราชกิจมีเป็นอันมาก ท่านจะต้องทำราชกิจเหล่านั้น.

สา นูน สา กปณิกา อนฺธา อปรินายิกา ๖

ขาณณ ปาเทน ฆฏฺเฏติ คิรึ จณฺโฑรณํ ปติ ฯ

นางช้างนั้นเป็นกำพร้า ตาบอด ไม่มีผู้นำทางคงจะสดุดตอไม้ล้มลงตรงภูเขาจัณโฑรณะเป็นแน่.

กานุ เต สา มหานาค อนฺธา อปรินายิกา

ขาณณ ปาเทน ฆฏฺเฏติ คิรึ จณฺโฑรณํ ปติ ฯ

ดูกรพญาช้าง นางช้างตาบอดหาผู้นำทางมิได้ คงจะสดุดตอไม้ล้มลงตรงภูเขาจัณโฑรณะนั้นเป็นอะไรกับท่านหรือ.

(เมื่อพราหมณ์เดินทางยืนขออยู่ บัณฑิตทั้งหลายไม่กล่าวควรว่าไป)

มาตา เม สา มหาราช อนฺธา อปรินายิกา

ขาณณ ปาเทน ฆฏฺเฏติ คิรึ จณฺโฑรณํ ปติ ฯ

ข้าแต่พระมหาราชา นางช้างตาบอดไม่มีผู้นำทาง คงจะสดุดตอไม้ล้มลงตรงภูเขาชื่อจัณโฑรณะนั้น เป็นมารดาของข้าพระองค์.

มุญฺจเถตํ มหานาคํ โยยํ ภรติ มาตรํ

สเมตุ มาตรา นาโค สห สพฺเพหิ ญาติภิ ฯ

๑ ม. สลฺลกี จ กุฏชา จ ฯ ๒ ม. กุรุวินฺทุกรวีรา ติสสามา จ ฯ

๓ ม. กณิการา ฯ ๔ ม. อฉมฺภิโต ฯ ๕ สี. ยุ. ยานิ ฯ ๖ ม. อปริณายิกา ฯ

เอวมุปริปิ ฯ

พญาช้างนี้ย่อมเลี้ยงดูมารดา ท่านทั้งหลายจงปล่อยพญาช้างนั้นเสียเถิดพญาช้างตัวประเสริฐจงอยู่ร่วมกับมารดา พร้อมด้วยญาติทั้งหลายเถิด.

มุตฺโตว พนฺธนา นาโค กาสิราเชน เปสิโต ๑

มุหุตฺตํ อสฺสสิตฺวาน ๒ อคมา เยน ปพฺพโต

ตโต โส นิลินํ ๓ คนฺตฺวา สีตํ กุญฺชรเสวิตํ

โสณฺฑาย อุทกมาหิตฺวา มาตรํ อภิสิญฺจถ ฯ

พญาช้างอันพระเจ้ากาสีทรงปล่อยแล้ว พอหลุดจากเครื่องผูก พักอยู่ครู่หนึ่ง ได้ไปยังภูเขา จากนั้นเดินไปสู่สระบัวอันเย็นที่เคยซ่องเสพมาแล้วดูดน้ำด้วยงวงมารดมารดา.

โกยํ อนริโย เทโว อกาเลน ปวสฺสติ

คโต เม อตฺรโช ปุตฺโต โย มยฺหํ ปริจารโก ฯ

ฝนอะไรนี้ไม่ประเสริฐเลย ย่อมตกโดยกาลที่ไม่ควรตก บุตรเกิดในตนของเราเป็นผู้บำรุงเรา ไปเสียแล้ว.

อุฏฺเฐหิ อมฺม กึ เสสิ อาคโต ตฺยาหมตฺรโช

มุตฺโตมฺหิ กาสิราเชน เวเทเหน ยสสฺสินา ฯ

เชิญท่านลุกขึ้นเถิด จะมัวนอนอยู่ทำไม ฉันผู้เป็นลูกของแม่มาแล้วพระเจ้ากาสีผู้ทรงพระปรีชาญาณ มีบริวารยศใหญ่หลวงทรงปล่อยมาแล้ว.

จิรํ ชีวตุ โส ราชา กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน

โย เม ปุตฺตํ ปโมเจสิ สทา วุฑฺฒาปจายิกนฺติ ฯ

มาตุโปสกชาตกํ ปฐมํ ฯ

พระราชาพระองค์ใดทรงปล่อยลูกของเราผู้ประพฤติอ่อนน้อมต่อบุคคลผู้เจริญทุกเมื่อ ขอพระราชาพระองค์นั้นจงทรงพระชนม์ยืนนาน ทรงบำรุงแคว้นกาสีให้เจริญรุ่งเรืองเถิด.

จบ มาตุโปสกชาดกที่ ๑.