๑๐. ทีปิชาดก เล่ม ๒๗

ขมนียํ ยาปนียํ กจฺจิ มาตุล เต สุขํ

สุขํ เต อมฺมา อวจ สุขกามา หิ (๑) เต มยํ.

ท่านลุงลำบากไหม พอหากินได้สะดวกไหม สบายดีไหม

แม่ของข้าพเจ้าได้ถามถึงความสุขของลุง

พวกเราต้องการให้ลุงมีความสุข

(เสือเหลืองกล่าวกับแพะว่า)

นงฺคุฏฺฐํ เม อวกฺกมฺม เหฐยิตฺวาน เอฬกํ (๑)

สาชฺช มาตุลวาเทน มุญฺจิตพฺพา นุ มญฺญสิ.

นี่เจ้าแพะน้อย เจ้าเหยียบหางเบียดเบียนเรา

วันนี้ เจ้านั้นคงคิดซิว่า จะรอดพ้นด้วยการกล่าวคำว่า ลุง

(แพะกล่าวว่า)

ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโนสิ อหนฺเต มุขมาคตา

ปจฺฉโต ตุยฺหํ นงฺคุฏฺฐํ กถํ โขหํ อวกฺกมึ.

ลุงนั่งหันหน้าไปทางทิศตะวันออก

ข้าพเจ้าเดินมาข้างหน้าของลุง

หางของลุงอยู่ข้างหลัง ข้าพเจ้าเหยียบหางของลุงได้อย่างไรเล่า

(เสือเหลืองกล่าวว่า)

ยาวตา จตุโร ทีปา สสมุทฺทา สปพฺพตา

ตาวตา มยฺหํ นงฺคุฏฺฐํ กถํ โข ตฺวํ วิวชฺชสิ. (๑)

ทวีปทั้ง ๔ พร้อมทั้งสมุทรและภูเขามีประมาณเท่าใด

หางของเราก็ครอบคลุมไปประมาณเท่านั้น

เจ้าจะหลบหางของเรานั้นได้อย่างไร

(แพะกล่าวว่า)

ปุพฺเพว เมตํ อกฺขึสุ๕๖๒ มาตา ปิตา จ ภาตโร

ทีฆํ ทุฏฺฐสฺส นงฺคุฏฺฐํ สามฺหิ เวหายสาคตา.

เมื่อก่อน พ่อแม่และพี่ชายของข้าพเจ้า

ได้บอกเรื่องนี้แก่ข้าพเจ้าเหมือนกันว่า หางของสัตว์ดุร้ายยาว

ข้าพเจ้านั้นจึงได้เลี่ยงมาทางอากาศ

(เสือเหลืองกล่าวว่า)

ตญฺจ ทิสฺวาน อายนฺตึ อนฺตลิกฺขสฺมิ เอฬกิ

มิคสงฺโฆ ปลายิตฺถ ภกฺโข เม นาสิโต ตยา.

เจ้าแพะน้อย ก็ฝูงเนื้อเห็นเจ้าเหาะมาจึงได้หนีไป

ภักษาของเราเจ้าได้ทำให้พินาศไปแล้ว

(พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า)

อิจฺเจวํ วิลปนฺติยา เอฬกิยา รุหคฺฆโส

คลกํ อนฺวาวมทฺทิ นตฺถิ ทุฏฺเฐ สุภาสิตํ.

เมื่อแม่แพะคร่ำครวญอยู่อย่างนี้

เจ้าเสือเหลืองสัตว์กินเนื้อเลือดก็ปราดเข้าขย้ำคอ

ถ้อยคำเป็นสุภาษิตย่อมไม่มีในคนโหดร้าย

เนว ทุฏฺเฐ นโย อตฺถิ น ธมฺโม น สุภาสิตํ

นิกฺกมํ ทุฏฺเฐ ยุญฺเชถ โส จ สพฺภึ น รญฺชตีติ. (๑๒๓๕)

ทีปิชาตกํ ทสมํ. กจฺจานิวคฺโค อฏฺฐกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ. ตสฺสุทฺทานํ

ปริสุทฺธา มนาวิลา วตฺถธรา

พกราชสฺส กายุรํ ทณฺฑวโร

อถ องฺคาร เจติย เทวิลินา

อถ อาทิตฺต คงฺคา ทเสฬกินาติ.

ในคนโหดร้ายไม่มีเหตุ ไม่มีผล

ไม่มีถ้อยคำเป็นสุภาษิตในคนโหดร้าย

บุคคลพึงทำการหลบหลีกไป

เพราะคำของคนดีมันก็ไม่ชอบ

ทีปิชาดกที่ ๑๐ จบ

กัจจานิวรรค จบ

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กัจจานิชาดก ๒. อัฏฐสัททชาดก

๓. สุลสาชาดก ๔. สุมังคลชาดก

๕. คังคมาลชาดก ๖. เจติยราชชาดก

๗. อินทริยชาดก ๘. อาทิตตชาดก

๙. อัฏฐานชาดก ๑๐. ทีปิชาดก

อัฏฐกนิบาต จบ